Định hình giáo dục và đào tạo xứng tầm siêu đô thị

Sau sáp nhập, ngành giáo dục và đào tạo (GD-ĐT) TP HCM có quy mô lớn nhất cả nước với gần 3.500 trường học, 2,6 triệu học sinh (HS) và 110.000 giáo viên các cấp.

Nhiều ngôi trường "thay áo" mới

Những ngày này, nhiều ngôi trường khang trang, hiện đại đang dần mọc lên tại nhiều khu vực ở TP HCM. Những ánh mắt lấp lánh niềm vui của HS, thầy cô giáo khi sắp có ngôi trường mới. Nhiều phụ huynh bớt nỗi lo khi năm học mới có trường học rộng rãi, con em được học gần nhà.

Sáng 29-4, chúng tôi có mặt tại công trình xây mới Trường THPT chuyên Hùng Vương (phường Hòa Lợi). Công trình có tổng mức đầu tư hơn 750 tỉ đồng từ nguồn ngân sách TP HCM. Trường THPT chuyên Hùng Vương được đầu tư xây dựng trên khu đất 57.899,1 m2, với 45 lớp tương ứng với quy mô 1.575 HS. Trường được xây dựng với các khối phòng học, khối phục vụ học tập, hội trường, ký túc xá, khu thể thao trong nhà và ngoài trời…

Trường THPT chuyên Hùng Vương là một trong nhiều công trình xây dựng trường học ở TP HCM đang được thần tốc xây dựng mới. Cô Nguyễn Thị Thanh Phượng, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết ngôi trường được xây mới nhằm đáp ứng quy mô, chất lượng đào tạo trong bối cảnh mới, cùng với các trường THPT chuyên khác của thành phố trở thành cái "nôi" đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút HS không chỉ trên địa bàn mà còn ở các khu vực lân cận.

Trực tiếp có mặt khảo sát hiện trạng tại Trường Trung cấp nghề Khu công nghiệp (phường Dĩ An) đang được xin chủ trương chuyển đổi công năng thành trường THPT, Giám đốc Sở GD-ĐT TP HCM Nguyễn Văn Hiếu cho biết qua quá trình rà soát và khảo sát từ các phường, xã, TP HCM cần hơn 17.000 phòng học để hoàn thành chỉ tiêu đến năm 2030 đạt 300 phòng học/10.000 dân.

Ông Nguyễn Văn Hiếu cho biết từ nay đến hết năm 2026, thành phố dự kiến đưa vào sử dụng thêm 1.200 phòng học, năm 2027 thêm 1.500 phòng, cơ bản đáp ứng nhu cầu chỗ học vào cuối năm 2027; phấn đấu đến năm 2030 đạt tỉ lệ 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học.

Tăng tốc "giải cơn khát" phòng học

Thực hiện chỉ đạo của Chủ tịch UBND TP HCM về chiến dịch thi đua hoàn thành 1.000 phòng học trước thềm năm học mới, ngành giáo dục đang tăng tốc triển khai các dự án. Hiện có 22 dự án với quy mô 907 phòng học đang được thúc đẩy tiến độ để đưa vào vận hành đầu năm học 2026-2027.

Theo ông Hiếu, phường Dĩ An gặp áp lực lớn về dân cư với 260.000 dân, áp lực phòng học vô cùng lớn. Vì thế, Sở GD-ĐT sẽ cùng các đơn vị liên quan xin chủ trương và thúc đẩy hoàn thành chuyển đổi công năng Trường Trung cấp nghề Khu công nghiệp thành trường THPT để năm học 2026-2027 đưa vào vận hành.

Trước đó, một ngôi trường mới, khang trang cũng đã hình thành trên phần đất thuộc khu vực Nghĩa trang Bình Hưng Hòa. Đó là Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa - dấu mốc cho quá trình chuyển đổi không gian từ đất nghĩa trang sang hạ tầng giáo dục, phục vụ nhu cầu học tập tại khu dân cư đông đúc của TP HCM.

Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa có tổng diện tích sàn xây dựng gần 10.000 m2, gồm 1 trệt 3 lầu; các phòng học được thiết kế và trang bị đầy đủ thiết bị, máy móc, trong đó có bảng tương tác 65 inch hỗ trợ giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng AI vào giảng dạy. Bên cạnh đó, trường còn có các phòng chức năng như phòng học ngoại ngữ, phòng học tin học, phòng STEM, phòng học nhạc - họa, phòng đa chức năng, phòng tư vấn hỗ trợ học đường, phòng ngủ bán trú... bảo đảm HS sẽ được học tập và rèn luyện trong môi trường hiện đại và tiện nghi.

Theo cô Văn Minh Tân, Hiệu trưởng nhà trường, dự kiến năm học 2026-2027 nhà trường sẽ tuyển sinh 10 lớp 1, đồng thời sẽ tiếp nhận HS các khối lớp 2, 3, 4 trên địa bàn nhằm giảm bớt áp lực cho các trường tiểu học lân cận. Với cơ sở vật chất khang trang và đầy đủ ở ngôi trường mới, chúng tôi có thể tổ chức cho 100% HS học 2 buổi/ngày có bán trú.

Ở khối THPT, theo Sở GD-ĐT TP HCM, thành phố sẽ thành lập thêm 5 trường THPT công lập mới và sẽ tuyển sinh lớp 10 ngay trong năm học 2026-2027. Trong đó, có 2 trường mới hoàn toàn và 3 trường được chuyển đổi mục đích sử dụng từ trụ sở cũ.

Công nghệ nâng chất dạy học

Ngành GD-ĐT TP HCM tập trung triển khai các đề án mang tính đột phá như chuyển đổi số trong giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, phát triển mô hình trường thực hiện nội dung giáo dục chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập quốc tế. Mục tiêu nhằm góp phần trang bị cho HS các kỹ năng cần thiết để hội nhập theo tinh thần đổi mới, lấy người học làm trung tâm, bảo đảm tính thực tiễn và khả năng nhân rộng.

Theo lãnh đạo Sở GD-ĐT TP HCM, thế giới đang thay đổi từng ngày với sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data), internet vạn vật, thực tế ảo... Do đó, ngành GD-ĐT Việt Nam nói chung và TP HCM nói riêng buộc phải chuyển mình mạnh mẽ - từ "học để biết" sang "học để làm, để sáng tạo và học suốt đời".

TS Nguyễn Văn Hiếu khẳng định 3 trụ cột để phát triển, nâng tầm GD-ĐT đang được Sở GD-ĐT TP HCM tập trung triển khai để tạo nên bước đột phá thực chất. Trước hết là phát triển tiếng Anh - ngôn ngữ của tri thức và hội nhập. TP HCM kiên định việc nâng chuẩn đầu ra ngoại ngữ theo khung năng lực quốc tế, mở rộng chương trình song ngữ và hợp tác đào tạo với các tổ chức giáo dục uy tín; ứng dụng AI hỗ trợ luyện nói, nhận diện giọng nói, giúp HS tự tin giao tiếp và phát huy năng lực ngoại ngữ.

Chuyển đổi số được xem là nền tảng của GD-ĐT hiện đại. Chuyển đổi số không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu sống còn để GD-ĐT thích ứng với thời đại. TP HCM đã hình thành hệ sinh thái giáo dục số với học bạ điện tử, hồ sơ năng lực cá nhân, hệ thống quản trị học tập (LMS), kết nối dữ liệu toàn ngành. "Trường học thông minh" không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành hiện thực ở nhiều địa phương, góp phần cá nhân hóa việc học, nâng cao công bằng và chất lượng giáo dục.

Lãnh đạo Sở GD-ĐT TP HCM cho hay ngành GD-ĐT thành phố xác định kiến thức, năng lực số, AI và kỹ năng mềm cho HS, sinh viên là hành trang quan trọng trong quá trình phát triển, hội nhập quốc tế. TP HCM đang xúc tiến xây dựng Trung tâm AI Giáo dục, nhằm đưa công nghệ vào hỗ trợ dạy học, phân tích học tập, chấm bài tự động, mô phỏng 3D và thiết kế bài giảng cá nhân hóa. AI không thay thế người thầy mà giúp giáo viên trở thành "người dẫn đường thông minh", dành nhiều thời gian hơn cho sáng tạo và giáo dục nhân cách HS.

Sự kết hợp giữa chuyển đổi số, AI và đổi mới sư phạm đang đưa GD-ĐT TP HCM tiến gần hơn tới mô hình "Giáo dục 4.0" - nơi người học là trung tâm, tri thức được số hóa và học tập diễn ra mọi lúc, mọi nơi.

Theo ông Hiếu, sau sáp nhập, TP HCM trở thành địa phương có quy mô GD-ĐT lớn nhất cả nước. Đây là một thuận lợi lớn nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về quản lý, đội ngũ, cơ sở vật chất và chính sách giáo dục. "Ngành giáo dục TP HCM xác định rõ vai trò tiên phong trong việc thực hiện các đề án, chương trình đột phá trong lĩnh vực giáo dục không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để khẳng định vị thế trong công cuộc đổi mới toàn diện GD-ĐT. Thực tế này đòi hỏi chúng tôi phải hành động quyết liệt, sáng tạo và hiệu quả để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ trọng tâm của thành phố" - ông Hiếu khẳng định.