Gần 3 năm sau ngày qua đời, cụ Vương được Bộ Văn hóa - Thông tin truy tặng Huy chương Vì sự nghiệp bảo tồn di sản văn hóa dân tộc theo Quyết định ký ngày 17-11-1999. Tuy cống hiến của cụ đã được Nhà nước công nhận như thế, song những mong muốn của cụ về tương lai ngôi nhà cổ đến nay vẫn chưa được thực hiện. Khoảng một tháng trước khi qua đời, cụ Vương Hồng Sển đã viết thư gửi giáo sư Hà Văn Tấn; bản thảo bức thư trên vẫn còn được người thân trong gia đình cụ Vương lưu giữ tới nay, có đoạn: “Fondation Vương Hồng Sển muốn tồn tại phải bất di bất dịch (...), tôi giữ sách quý, cổ ngoạn tôi sắm riêng không được lấy ra khỏi nhà Fondation (...). Dời qua nhà riêng tại Musée Nhà nước thì Fondation Vương Hồng Sển còn là cái xác mục mất hồn, 5 căn sưu tập này sẽ là nhà cũ, mục nát y như các nhà cũ trong xứ (...). Thư viết trên giường bệnh xin chuyển cụ Hà Văn Tấn". Nói rõ hơn ý đó, tờ di chúc do chính cụ Vương lập trước đó, vào ngày 27-6-1995 tại Phòng Công chứng thành phố, viết: "Tôi quyết định như sau: Căn nhà mang số 9/1 Nguyễn Thiện Thuật, phường 14, quận Bình Thạnh, sau khi tôi mãn phần, sẽ trở nên một viện bảo tàng tư gia lấy tên nhà Vương Hồng Sển (chữ do cụ viết hoa để lưu ý, nhấn mạnh - MN), người Pháp gọi Fondation Vương Hồng Sển, gồm rất nhiều sách hiếm có: Pháp văn, quốc văn, Hán văn thì chỉ được nghiên cứu tại chỗ và không lấy ra khỏi nhà”.
Nhưng ý nguyện đó không thành. Sau khi cụ hiến tặng cho Nhà nước và qua đời thì số sách nhắc ở trên do cụ tự tay đánh số thứ tự từng cuốn hẳn hoi, nhiều cuốn có chữ ký và ghi chú khi đọc hoặc khi mua, được cụ sắp xếp vào khoảng 10 cái tủ, đã bị đem ra khỏi nhà và chia lẻ làm hai phần. Một phần đưa về giữ tại Thư viện Khoa học tổng hợp TPHCM. Một phần khác hiện do Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TPHCM giữ. Phần còn lại tạm gọi là phần thứ ba còn tại nhà cụ Vương sau khi trải qua cuộc chọn lọc của hai cơ quan trên. Như thế tủ sách Vương Hồng Sển bị phân làm ba phần, nghĩa là không còn nguyên trạng như hồi cụ còn sống và không để hết tại nhà như cụ mong muốn. Sách đã rời nhà cổ Vương Hồng Sển, còn đồ cổ? Di chúc cụ Vương viết: "Về cổ vật, gốm Tống, sứ quý Ngự dụng, Nội phủ, Khánh Xuân, thì không được lầy cho mượn trưng bày nơi khác và vẫn phải giữ gìn kỹ lưỡng và giữ y chỗ cũ cho thấy tôi đã nhiều công chọn lựa và mua chác có gốc gác đàng hoàng". Nghĩa là cụ muốn Bảo tàng tư gia Vương Hồng Sển, tức Fondation Vương Hồng Sển, gồm một khối thống nhất với ba thành phần không tách rời nhau: 1 . Nhà cổ tức Vân Đường Phủ. 2. Đồ cổ 3. Sách. Cả ba thành phần này sẽ cung cấp đến các nhà nghiên cứu, khách tham quan du lịch văn hóa và những ai quan tâm đến mỹ thuật chế tác đồ cổ một "chân dung" sống động về cuộc đời của một nhân vật lịch lãm phương Nam. Nhưng ý muốn thứ hai này của cụ vẫn không thành. Bởi sau ngày cụ mất chưa đầy một năm, vào tháng 7-1997, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TPHCM đã tiến hành mở niêm phong ngôi nhà cổ trước sự chứng kiến của chính quyền địa phương, đại diện ngành văn hóa và đại diện gia đình cụ Vương là chị Vương Thị Việt Hoa, để kiểm tra hiện vật bên trong. Sau đó, tổng số hiện vật đã bàn giao để mang khỏi nhà cổ về Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TPHCM gồm 770 hiện vật (686 món để trong tủ và 84 món ngoài tủ). Những chiếc tủ trống ở lại chơ vơ với ngôi nhà cổ. Còn 79 hiện vật khác, trong đó có bàn, ghế, giường, tủ, hoành phi, câu đối gắn với kiến trúc nhà và cách bài trí nội thất tạm để lại, nhưng gần đây cũng đã được lấy mang đi hết sạch. Thế là ngôi nhà cổ hiện đã trống trải, chỉ còn cái bàn thờ, vài di ảnh, xô đựng nước mưa và mấy cái tủ ngã nghiêng những cuốn sách... Riêng số phận ngôi nhà, sau ngày chủ nhân mất, nhất là tiễn đưa các đồ cổ và sách quý ra đi, thì nó cũng bước vào đoạn đường long đong mới.
Đầu tiên là nó bị “hầu tòa” qua vụ án Vương Hồng Bảo. Vương Hồng Bảo là con trai duy nhất của cụ Vương đã bị bắt cùng Phạm Thị Hồng và bị đưa ra xét xử trong phiên tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TPHCM vào cuối năm 1999 với án văn ghi rõ: Phạm Thị Hồng là người trực tiếp tìm hiểu và quan hệ với những người có tài sản để cùng chồng là Vương Hồng Bảo “lợi dụng uy tín thanh danh của cố học giả Vương Hồng Sển đem tài sản chưa thuộc quyền sở hữu của các bị cáo thế chấp cho nhiều người, trực tiếp vay mượn tiền, thuê xe và đem xe đi cầm thế, trong thời gian chưa đầy một năm đã chiếm đoạt của những người bị hại với tổng số tiền là 5.336.503.000 đồng, 1.001,5 chỉ vàng 24K và 9999, 46.700 USD và cho đến nay không có khả năng khắc phục hậu quả”. Khi tòa xử, Vương Hồng Bảo đã mất do xuất huyết tiêu hóa và loét hành tá tràng trong tù nên tòa đình chỉ vụ án đối với bị cáo Vương Hồng Bảo về phần hình sự, tuyên án tù chung thân đối với Phạm Thị Hồng. Riêng việc hoàn trả số nợ cho 41 người thì theo án văn: “Sẽ phát mãi phần tài sản mà bị cáo Vương Hồng Bảo hưởng theo diện thừa kế pháp luật trên phần sản của bà Nguyễn Kim Chung (tức bà Năm Sa Đéc, mẹ của Vương Hồng Bảo)”. Nếu y theo nội dung ấy, vuông nhà cổ đứng tên bà Nguyễn Kim Chung sẽ bị phát mãi. Nhưng sau đó, trưởng tộc họ Vương và người nhà đã gửi đơn tường trình về nguồn gốc và người có chủ quyền thực sự với vuông nhà cổ là của cụ Vương Hồng Sển: “Nhà và đất do chính anh chúng tôi đứng ra mua và xây cất bằng tài sản mà anh tôi đã tích lũy hơn 25 năm làm công chức từ năm 1927 đến 1952 có các giấy tờ xác minh là sở hữu riêng của Vương Hồng Sển. Trước khi gặp và sống với bà Nguyễn Kim Chung, ông Vương Hồng Sển sở hữu hoàn toàn ngôi nhà cổ đó (...). Phòng Thi hành án trong vụ án Vương Hồng Bảo và Phạm Thị Hồng không thể phát mãi ngôi nhà cổ của học giả Vương Hồng Sển để trả nợ cho Phạm Thị Hồng gây ra”. Ngôi nhà cổ lại đứng vững với tên gọi Vân Đường Phủ sau vụ án.
Đến đầu năm 2003, UBND TPHCM ra quyết định chính thức bằng văn bản do Phó Chủ tịch Vũ Việt Hùng ký, đã xác lập quyền sở hữu Nhà nước đối với nhà số 9/1 Nguyễn Thiện Thuật, phường 14, quận Bình Thạnh – TPHCM thuộc diện: tiếp nhận theo di chúc, giao Sở Địa chính – Nhà đất TP tổ chức thực hiện việc quản lý nhà nêu trên theo quy định”. Sau văn bản tiếp nhận trên được hơn 5 tháng, vào ngày ngày 21-7-2003. Sở Văn hóa - Thông tin và Hội đồng Xét duyệt công nhận di tích lịch văn hóa và danh lam thắng cảnh đã thống nhất ý kiến đồng đề nghị UBND TP xếp hạng nhà cổ Vương Hồng Sển. Hai tuần sau, UBND thành phố chấp thuận và ra Quyết định số 140/2003/QĐ-UB do Phó Chủ tịch Nguyễn Thành Tài ký ngày 5-8-2003 ghi rõ: “Xếp hạng di tích cấp TP đối với: Di tích kiến trúc nghệ thuật thuật nhà cổ dân dụng truyền thống của ông Vương Hồng Sển, số 9/1 Nguyễn Thiện Thuật, phường 14, quận Bình Thạnh, TPHCM. Nghiêm cấm mọi hoạt động xây dựng, khai thác trong những khu vực di tích đã khoanh vùng bảo vệ. Trường hợp đặc biệt sử dụng đất đai ở khu vực di tích lịch sử – văn hóa và danh lam thắng cảnh phải được phép của Chủ tịch UBND TP. Sở Văn hóa – Thông tin, UBND quận Bình Thạnh và UBND phường 14, quận Bình Thạnh, thực hiện quyền quản lý Nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh được xếp hạng (nêu trên) theo luật định”. Được nửa tháng sau, vào ngày 19-8-2003, Sở Xây dưng (tức Sở Địa chính – Nhà đất trước kia) có văn bản báo cáo về việc tiếp nhận và quản lý nhà cổ cụ Vượng như sau: “Có 15 nhân khẩu đang cư ngụ tại căn nhà nêu trên, trong đó 3 nhân khẩu có hộ khẩu thường trú là cháu nội của ông Vương Hồng Sển (con ông Vương Hồng Bảo), 12 nhân khẩu tạm trú thì 8 nhân khẩu tạm trú có hộ khẩu tại TPHCM, còn 4 nhân khẩu có hộ khẩu ở tỉnh khác". Việc thu hồi nhà trống (không còn các nhân khẩu cư trú bên trong di tích) sau khi (Sở Xây dựng) họp bàn cùng UBND quận Bình Thạnh và Sở Văn hóa - Thông tin đã thống nhất như sau: “Giao UBND quận Bình Thạnh thông báo di dời các nhân khẩu đang cư ngụ trong vòng 15 ngày, sau thời gian trên sẽ ban hành quyết định cưỡng chế, nếu có khiếu nại giải quyết theo quy định".
Nhưng kể từ đó đến nay (6-2005) đã gấp mấy chục lần con số “15 ngày”, trải qua nhiều hứa hẹn, giải pháp, nhưng những người tạm trú vẫn bình chân như vại. Chúng tôi đến đó vào cuối chiều mưa gần đây và ngỡ ngàng đứng trước mái ngói bị long vỡ ở cửa ra vào di tích trông quá đỗi tang thương. Hai trên cổng di tích Vân Đường Phủ không còn thoáng rộng tầm nhìn như khi cụ Vương còn sống. Bên phải là một xe chất đủ thứ trái cây, bảng kẻ quảng cáo các thứ thức ăn đồ uống. Bên trái của cổng là cái dù xòe ba màu đỏ, xanh, trắng chụp bóng xuống mấy cái bàn nhựa và đồ nhựa dùng đựng các loại nước ngọt chồng lên nhau, trông không ra vẻ là cánh cổng mở vào một di tích kiến trúc nghệ thuật chút nào. Chúng đã bít kín tầm mắt của du khách. Di tích lai láng nước từ ngoài hiên đến trong sân. Một số cây mọc quanh nhà trước kia đã bị đốn ngã, để lộ hẳn mái ngói đóng rêu, có hàng ngói không còn thẳng lối như xưa nữa, nhiều viên bề nằm há miệng lên. trờì như kêu thương...
và quét mã QR
Bình luận (0)