ĐƯỜNG SẮT TỐC ĐỘ CAO: PHÉP THỬ NĂNG LỰC QUỐC GIA: Dọn đường cho dự án lớn

Giải phóng mặt bằng, tái định cư là một trong những khâu then chốt, quyết định tiến độ thực hiện dự án, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị

Để hiện thực hóa dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các bộ, ngành, địa phương đang đồng loạt vào cuộc, triển khai hàng loạt nhiệm vụ nhằm bảo đảm điều kiện tốt nhất cho triển khai dự án.

Chuẩn bị nguồn nhân lực

Ngày 9-10-2025, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định phê duyệt Đề án đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045. Theo đề án, giai đoạn 2025 - 2030, ngành đường sắt sẽ đào tạo tối thiểu 35.000 nhân lực, tập trung phục vụ các dự án trọng điểm như tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và các hệ thống metro đô thị. Đến năm 2035, quy mô đào tạo tăng gấp đôi, lên 70.000 người.

Tiên phong trong công tác đào tạo, trước đó, ngày 30-9-2023, Trường Đại học Giao thông Vận tải TP HCM (UTH) và Tập đoàn Đèo Cả công bố chương trình hợp tác đào tạo, thành lập Viện Nghiên cứu - Đào tạo Đèo Cả (DCI). Khóa đầu tiên của chương trình này khai giảng ngày 15-1-2024, thu hút 40 học viên theo học các chuyên ngành như xây dựng công trình giao thông, cầu đường, địa chất thủy văn, kỹ thuật địa chất. Cuối tháng 11-2024, hai bên tiếp tục khai giảng khóa đào tạo về đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị cho 130 học viên.

Cùng với Tập đoàn Đèo Cả, nhiều nhà thầu lớn như FECON, Vinaconex cũng chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực, tiếp cận công nghệ mới để nắm bắt cơ hội từ các dự án đường sắt. Vinaconex đã hợp tác với Trường Đại học Xây dựng Hà Nội tổ chức đào tạo kỹ sư chuyên ngành xây dựng công trình giao thông, với trọng tâm là đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Ngày 18-4 vừa qua, 34 kỹ sư đã được trao bằng tốt nghiệp đại học.

Thực hiện đề án của Chính phủ, thời gian qua, Trường Cao đẳng Đường sắt Việt Nam (Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam) phối hợp với 2 cơ sở đào tạo lớn của Trung Quốc là Trường Cao đẳng Kỹ thuật Đường sắt Côn Minh (tỉnh Vân Nam) và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Đường sắt Quảng Tây tổ chức các lớp đào tạo, đưa cán bộ, giảng viên, kỹ sư sang Trung Quốc học tập, tìm hiểu thực tế. Đến nay đã có 5 lớp với 180 học viên tham gia.

Trường Cao đẳng Đường sắt Việt Nam cũng đang đào tạo gần 200 học viên ở 2 chuyên ngành: thông tin tín hiệu và công trình đường sắt tốc độ cao. Hình thức đào tạo gồm học lý thuyết tại Việt Nam trong 3-4 tháng, sau đó thực hành chuyên sâu tại các cơ sở đào tạo ở Trung Quốc.

TS Trương Trọng Vương, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đường sắt Việt Nam, cho biết nhà trường đảm nhận trọng trách lớn trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các tuyến đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao, với mục tiêu cung ứng khoảng 14.000 nhân lực kỹ thuật cho ngành đến năm 2035.

Theo ông Vương, việc chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm là yếu tố then chốt, quyết định khả năng làm chủ công nghệ, góp phần bảo đảm tiến độ và chất lượng của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tương lai.

Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng

Song song với việc chuẩn bị nguồn nhân lực, công tác giải phóng mặt bằng và xây dựng các khu tái định cư đang được các địa phương triển khai. Đây là một trong những khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định đến tiến độ thực hiện dự án, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị.

Trong số 17 dự án độc lập của dự án tổng thể, có 15 dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được Chính phủ tách và giao trực tiếp cho UBND các tỉnh, thành phố dọc tuyến làm cơ quan chủ quản đầu tư, gồm: Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Đồng Nai và TP HCM...

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hà Nội, ông Bùi Duy Cường, cho biết đoạn qua Hà Nội dài gần 28 km, cần thu hồi khoảng 126 ha đất tại 6 xã. Các địa phương đã thành lập đầy đủ bộ máy phục vụ công tác bồi thường, song việc xác định ranh giới thu hồi đất mới đạt khoảng một nửa khối lượng. Dự kiến sẽ có 11 khu tái định cư được xây dựng.

Tại tỉnh Ninh Bình, dự án đi qua địa bàn dài khoảng 86 km, với 3 nhà ga và 3 trạm bảo dưỡng. Ông Nguyễn Cao Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, cho biết tỉnh đang tập trung chỉ đạo các sở, ngành và địa phương liên quan đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng tại 23 xã, phường nằm trong phạm vi dự án.

Theo ông Sơn, tỉnh Ninh Bình dự kiến bố trí 31 khu tái định cư. Hiện một khu đã được triển khai thi công; các khu còn lại đang được các sở, ngành và địa phương tập trung lập, thẩm định và phê duyệt dự án.

Tại tỉnh Thanh Hóa, tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam dài khoảng 95,33 km, đi qua 19 xã, phường; tổng diện tích đất bị ảnh hưởng cần thu hồi khoảng 572,99 ha; số hộ phải di dời, bố trí tái định cư là 2.363. Các cấp chính quyền đang chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo tiền đề để dự án trọng điểm quốc gia này được triển khai hiệu quả.

Trong khi đó, dự án đi qua tỉnh Nghệ An dài 85,5 km, ảnh hưởng đến 18 xã, phường với diện tích giải phóng mặt bằng khoảng 519,2 ha. Có 2.150 hộ dân bị ảnh hưởng, trong đó 1.782 hộ thuộc diện tái định cư.

Dự kiến, tỉnh Nghệ An bố trí 41 khu tái định cư với diện tích khoảng 102,69 ha, tổng kinh phí khoảng 1.450 tỉ đồng. Đến nay, địa phương đã triển khai xây dựng 8 khu; 33 khu còn lại đang tiếp tục thực hiện…