Giao dịch vật phẩm ảo: Không còn là "vùng xám"

Theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 15-5, có hiệu lực từ ngày 1-7, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin, an toàn thông tin mạng và giao dịch điện tử. Đáng chú ý, điều 101 của nghị định quy định cụ thể các hành vi vi phạm và mức xử phạt đối với người chơi trò chơi điện tử trên mạng.

Thêm chế tài với người chơi game vi phạm

Theo đó, người chơi có hành vi mua bán vật phẩm ảo hoặc đơn vị ảo hoặc điểm thưởng trong trò chơi điện tử sẽ bị phạt tiền từ 2 - 3 triệu đồng. Đây là một trong những mức xử phạt cao nhất áp dụng trực tiếp với nhóm đối tượng là người chơi trong điều khoản này.

Nghị định cũng quy định phạt cảnh cáo với người chơi đăng ký không đúng thông tin cá nhân khi tham gia trò chơi điện tử G1 (các trò chơi trực tuyến có sự tương tác giữa nhiều người chơi thông qua hệ thống máy chủ của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ). Trong khi đó, hành vi không chấp hành quy định về quản lý giờ chơi tại các điểm cung cấp dịch vụ trò chơi điện tử công cộng sẽ bị phạt từ 600.000 đồng đến 1 triệu đồng. Mức phạt từ 2 - 3 triệu đồng cũng được áp dụng đối với người chơi lợi dụng trò chơi điện tử để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gây mất trật tự an toàn xã hội hoặc ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Trong nhiều năm qua, thị trường mua bán vật phẩm game tại Việt Nam phát triển khá mạnh. Từ skin, tài khoản, tiền ảo cho đến vật phẩm hiếm đều có thể được giao dịch trên các hội nhóm mạng xã hội như Facebook hoặc Zalo, với số lượng thành viên lớn. Có thể kể đến các nhóm như "Mua bán acc L.Q Mobile" với gần 500.000 thành viên, "Tìm bạn chơi game" với khoảng 153.500 thành viên, "Mua bán trao đổi - nạp game mobile" với gần 10.000 thành viên.

Đơn cử, một tài khoản ảo tên T.A đăng bài bán tài khoản một tựa game chiến thuật online với cấp bậc cao thủ, giá chỉ 60.000 đồng. Liên hệ tài khoản T.A, người này cho biết cần tiền để đền tiền hàng nên bán rẻ, người mua chỉ cần chuyển khoản, sau đó sẽ được cung cấp tài khoản để sử dụng. Tuy nhiên, phía dưới bài đăng, nhiều tài khoản khác đã cảnh báo về nguy cơ lừa đảo, thậm chí có người chấp nhận trả giá gấp 10 lần nếu đó là tài khoản thật. Tài khoản T.A trấn an rằng nếu lừa đảo sẽ bị bóc phốt, đồng thời khuyên người mua không nên bỏ qua cơ hội mua tài khoản giá rẻ chỉ vì những lời cảnh báo.

Thực tế, các vụ lừa đảo liên quan đến mua bán tài khoản game không hiếm. Ngày 26-5, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Ninh Bình đã tạm giữ hình sự đối với Đào Trung Hiếu để làm rõ hành vi "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" trên không gian mạng. Theo tài liệu điều tra ban đầu, Hiếu là đối tượng đã có 2 tiền án về tội "Trộm cắp tài sản". Khoảng tháng 1-2026, Hiếu tham gia hội nhóm "Mua bán acc Liên quân" trên mạng xã hội, sau đó cấu kết với các đối tượng khác sử dụng thủ đoạn giả bán tài khoản game để chiếm đoạt tài sản. Khi các bị hại chuyển tiền để mua tài khoản game, Hiếu sẽ lấy nhiều lý do như "hoàn tất thủ tục giao dịch", "ghi sai nội dung chuyển khoản", "xác minh tài khoản"… để yêu cầu bị hại chuyển tiền nhiều lần nhằm tạo sự tin tưởng rồi chiếm đoạt.

Tạo môi trường lành mạnh

Theo các chuyên gia, việc bổ sung quy định xử phạt mạnh tay đối với hành vi mua bán vật phẩm ảo trái phép sẽ góp phần lành mạnh hóa môi trường game trực tuyến, hạn chế tình trạng biến tướng thành cờ bạc trá hình; đồng thời giảm nguy cơ phát sinh các loại tội phạm trên không gian mạng.

Tuy nhiên, không ít người chơi sau khi tìm hiểu quy định này đã cho rằng mọi hình thức giao dịch trong game đều vi phạm pháp luật. Theo các chuyên gia, đây là cách hiểu chưa đúng. Thực tế, việc xử phạt chủ yếu áp dụng đối với các giao dịch không đúng với cơ chế vận hành đã được nhà phát hành và cơ quan quản lý phê duyệt. Chẳng hạn, với những trò chơi không cho phép mua bán vật phẩm bằng tiền thật nhưng người chơi vẫn tự lập các "chợ" giao dịch bên ngoài để trao đổi skin, tiền game hoặc tài khoản thì có thể bị xem là vi phạm. Ngược lại, các hình thức giao dịch được nhà phát hành tích hợp hợp pháp như chợ vật phẩm trong game, hệ thống trao đổi chính thức hoặc các tính năng mua bán đã được cấp phép vẫn có thể hoạt động bình thường.

Đại diện một công ty game cho rằng việc siết chặt quản lý các giao dịch vật phẩm ảo là bước đi cần thiết trong giai đoạn hiện nay, khi thị trường đang phát triển nhanh nhưng chưa có đầy đủ hành lang pháp lý. Nếu không kiểm soát kịp thời, các hoạt động mua bán tự phát bên ngoài hệ thống có thể làm méo mó thị trường, gia tăng rủi ro lừa đảo và ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm cũng như quyền lợi của người chơi chân chính. Doanh nghiệp này cũng góp ý cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng cân bằng giữa quản lý và phát triển. Trong bối cảnh doanh thu từ vật phẩm trong game hiện chiếm tỉ trọng lớn trong toàn ngành, việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, tiệm cận thông lệ quốc tế để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, tạo động lực cho các mô hình kinh doanh sáng tạo, minh bạch hơn.

Về lâu dài, việc công nhận tài sản số, bao gồm vật phẩm trong game, cần được nghiên cứu một cách bài bản và toàn diện. Khi được định danh rõ ràng về mặt pháp lý, các tài sản này không chỉ giúp nâng cao trách nhiệm của các bên tham gia mà còn mở ra khả năng quản lý hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu tranh chấp và các hành vi trục lợi. Đây có thể xem là bước chuyển quan trọng để ngành công nghiệp game phát triển đúng tiềm năng, thay vì chỉ dừng ở quy mô tiêu dùng giải trí đơn thuần.