Bài 2: Vỏ mới, ruột cũ!

Vào những năm 1980, Trường TH nghề Lý Tự Trọng nổi bật trong 4 trường nghề lúc bấy giờ là Cao Thắng, Công nghiệp 4, Công nghiệp TPHCM với máy móc, thiết bị dạy nghề hiện đại do Liên Xô tài trợ. Nay, tìm một trường nghề xứng tầm để xếp hạng nhất đỏ cả con mắt. Tình hình chung, đa số các trường đều trong tình trạng thiếu thốn ngang nhau.

Thực tập: 3 học sinh/máy

Thống kê chưa đầy đủ của Sở GD-ĐT TPHCM, năm học 2004-2005 các trường THCN của sở đã chi 17,6 tỉ đồng mua sắm trang thiết bị kỹ thuật. Tuy nhiên so với yêu cầu, hầu hết các trường THCN đều trong tình trạng chấp vá, thiếu thốn trong việc trang bị cho yêu cầu thực hành nghề nghiệp của học sinh. Ông Đỗ Kỳ Công, Hiệu trưởng Trường CĐ Kỹ thuật Lý Tự Trọng, cho biết: Vì thiếu máy móc nên tình trạng 3 học sinh phải thực tập trên 1 máy rất phổ biến.

Một hiệu phó trường trung cấp kể: Có đoàn công tác của Mỹ đến thăm trường đã hết sức thán phục về số giờ thực hành của học sinh hệ CNKT ở đây cao hơn cả ở nước họ. Nhưng chỉ “người trong nhà” mới hiểu, nếu tính đúng thì giờ học thực đã bị cắt 2/3 thời gian do cảnh 3 - 5 học sinh/máy. Nhiều trường thừa nhận có tình trạng này, đặc biệt với ngành cơ khí vì trang bị cho ngành học này rất tốn kém. Ví như ở Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng, trường vừa xây dựng tòa nhà trị giá 5 tỉ đồng thì trong một phòng với 2 máy thực hành cho ngành cơ khí đã là 3 tỉ đồng.

Do kinh phí đầu tư cao, nhiều trường đã phải “có tiền đến đâu sắm đến đó”, dẫn đến máy móc không đồng bộ. Bởi vậy, trong cái mớ “thập cẩm” ấy, học sinh nghề học được, mà học giỏi mới tài! Máy móc để đào tạo công nhân bình thường còn thiếu, để đào tạo công nhân kỹ thuật cao thì càng hiếm hoi.

Tỉ lệ sinh viên/giảng viên còn cao

Trong tình hình trang thiết bị dạy và học nghề còn thiếu số lượng và lạc hậu về công nghệ thì đáng lẽ ra đội ngũ giáo viên phải được bảo đảm về số lượng cũng như chất lượng, nhưng thực tế thì ngược lại. Tỉ lệ học sinh/giáo viên của các trường THCN TPHCM ở mức 20/1, nhiều nơi khác còn lên tới 30/1, trong khi theo quy chuẩn là 15/1. Số lượng là như vậy, còn chất lượng, giáo viên các trường THCN của TPHCM chỉ có 1% có học vị tiến sĩ; 5,05% thạc sĩ; 77,74% ĐH; 4,38% CĐ. Vẫn còn một bộ phận giáo viên chuyên nghiệp chưa đạt chuẩn chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm. Chỉ có 85,7% qua bồi dưỡng sư phạm. Số giáo viên có trình độ sau ĐH trong các trường THCN (không tính 2 trường mới nâng cấp là CĐ Kỹ thuật Lý Tự Trọng và CĐ Kinh tế TPHCM) còn rất thấp so với yêu cầu.

Cũng theo thống kê của Sở GD-ĐT TPHCM, năm học 2004-2005, kết quả học tập và tốt nghiệp của học sinh xếp loại cao khối chuyên nghiệp - sư phạm đều giảm sút so với năm học trước. Về học tập, có 36,74% đạt loại khá trở lên, giảm 4,65%. Tỉ lệ tốt nghiệp loại khá giỏi 41,39%, giảm 2,86%.

Chương trình không thống nhất

Điều quan trọng là phải có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và nhà sản xuất trong quá trình đào tạo để học sinh làm quen công nghệ mới khi đi thực tập tại các cơ sở này. Tuy nhiên, việc gắn kết này vẫn còn hạn chế ở nhiều trường, ảnh hưởng chất lượng đầu ra của học sinh.

Hơn thế nữa, chương trình đào tạo của các trường nghề hiện nay chỉ theo khung quy định về tỉ lệ giờ lý thuyết, thực hành, các môn học văn hóa chung, còn nội dung học về kỹ thuật cơ sở và chuyên ngành đều do các trường tự xây dựng. Nhiều năm qua, các trường cứ “một mình một cõi”, đóng cửa biết mình. Làm như vậy sẽ hạn chế khả năng chuyển đổi của học sinh giữa trường này và trường khác. Sự kém linh hoạt trong việc chuyển đổi này hạn chế khả năng liên thông ngang cũng như liên thông dọc (học lên bậc cao hơn) của học sinh học nghề. Đây cũng là nguyên nhân khiến việc học nghề kém hấp dẫn người học.