Giáo dục Đại học VN: Đào tạo tăng, quản lý kém

Tại hội nghị tổng kết năm học 2008-2009 và triển khai nhiệm vụ năm học 2009-2010 khối trường ĐH, CĐ tổ chức ngày 25-8, tại Hà Nội, Bộ GD-ĐT cho biết so với năm 1987, cả nước hiện có 376 trường ĐH, CĐ, tăng 3,7 lần; sinh viên tăng gần 13 lần nhưng giảng viên chỉ tăng 3 lần và tỉ lệ sinh viên/giảng viên tăng đến 4,2 lần.

320 giáo sư/376 trường

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân khẳng định giáo dục ĐH có 3 vấn đề bất cập lớn, cũng là 3 câu hỏi chưa được trả lời trước Quốc hội. Một là, bảo đảm chất lượng bậc ĐH như thế nào khi chưa có hệ thống giám sát chất lượng đầy đủ?

Hai là, việc giám sát các trường chấp hành pháp luật và cơ chế quản lý như thế nào? Theo Phó Thủ tướng, với 376 trường, nếu mỗi tuần bộ kiểm tra 2 trường thì phải mất tới 3 năm mới làm việc hết một lượt; bộ cũng không nhớ hết tên các hiệu trưởng nên phương pháp bộ trực tiếp quản lý là khó khả thi. Ba là, sử dụng ngân sách cho giáo dục ĐH như thế nào để đạt hiệu quả?

Thứ trưởng Thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận nhấn mạnh 10 năm qua, quy mô đào tạo ĐH, CĐ tăng đáng kể nhưng năng lực quản lý, chỉ đạo, điều hành lại hạn chế; khả năng kiểm soát, đánh giá chất lượng đào tạo, việc chấp hành luật pháp của các trường và hiệu quả đầu tư của Nhà nước ngày càng khó khăn. Hiện cả nước chỉ có 320 giáo sư, 1.966 phó giáo sư, 6.217 tiến sĩ  (TS) và 22.831 thạc sĩ là giảng viên.

Về đào tạo không chính quy, ông Luận cho biết tổng quy mô đào tạo hiện khoảng 900.000 sinh viên, chiếm gần 50% tổng quy mô đào tạo của các trường. Tuy nhiên, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo mất cân đối nghiêm trọng, các trường chủ yếu tuyển sinh các ngành dễ dạy, dễ học, ít phải đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo ĐH là chủ yếu (trên 80%).

Nhiều người học ĐH với mục đích để có tấm bằng xin việc làm hoặc có điều kiện thăng tiến trong công tác nên dẫn đến các hiện tượng tiêu cực, như: thỏa hiệp với người dạy trong tổ chức đào tạo, cắt xén thời lượng, giảm bớt giờ học, dễ dàng trong kiểm tra, đánh giá, cho điểm, học hộ, thi hộ, gian lận trong thi cử, mua bán điểm...

Đào tạo sau ĐH: Nhiều bất cập

Tính đến tháng 8-2009, cả nước có 56 trường ĐH được giao nhiệm vụ đào tạo trình độ TS và 82 trường đào tạo thạc sĩ. Chương trình đào tạo sau ĐH vẫn còn nhiều bất cập bởi đội ngũ giảng viên thiếu cả lượng lẫn chất. Cá biệt, có những chuyên ngành chỉ có 1-2 người có đủ trình độ tham gia giảng dạy và tham gia hội đồng chấm luận án.

Sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (TPHCM) tìm hiểu cấu tạo động cơ ô tô. Ảnh: T. Thạnh

Ông Phạm Vũ Luận nhận xét đào tạo TS ở nhiều nơi không gắn với nghiên cứu khoa học; một số đề tài luận án TS đi vào các vấn đề quá cụ thể và không đáp ứng yêu cầu của một luận án TS. Việc đánh giá luận án, luận văn vẫn còn nể nang, xuê xoa, chưa thật sự nghiêm khắc và khách quan. Nhiều nghiên cứu sinh không thật sự nghiêm túc trong học tập và thi cử, gây dư luận xấu cũng như ảnh hưởng đến kế hoạch và chất lượng đào tạo.

Năm 2009-2010: Đổi mới quản lý giáo dục

Dự kiến năm tới, quy mô đào tạo cũng như số trường ĐH, CĐ sẽ tiếp tục tăng, trong khi yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo và minh bạch hóa hoạt động của nhà trường ngày càng gay gắt hơn.

Theo ông Luận, năm học 2009-2010 có thể và phải là một năm khởi đầu cho quá trình đổi mới về chất việc quản lý giáo dục trong khoảng 3 năm tới. Các trường sẽ thực hiện việc công bố chuẩn đầu ra và 3 công khai: Cam kết chất lượng đào tạo và chất lượng đào tạo thực tế; tỉ lệ sinh viên có việc làm và học lên trình độ cao hơn sau một năm ra trường; điều kiện bảo đảm chất lượng như cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và công khai thu chi tài chính theo đúng quy chế.

Đối với đào tạo không chính quy, bộ sẽ xây dựng lộ trình chuyển đổi sang đào tạo theo hệ thống tín chỉ, tách khâu dạy và thi kết thúc học phần để bảo đảm khách quan trong đào tạo. Riêng đối với đào tạo sau ĐH, sẽ xây dựng lại các chương trình, đổi mới cách viết các chuyên đề, không chấp nhận những đề tài thiếu giá trị thực tiễn, thiếu tính cấp thiết...