Số lượng tăng, chất lượng còn phải bàn

“Trong vòng 10 năm qua, đã có tới 78 trường ĐH, 130 trường CĐ được thành lập và nâng cấp. Nhu cầu người học tăng nhưng chất lượng thì cũng gây lo lắng cho khá nhiều người. Vì thế cần phải làm rõ, cơ hội nào để vừa phát triển các trường ĐH, CĐ vừa phải tăng chất lượng. Nếu không trả lời được thì chắc chắn sẽ không nhận được sự đồng tình của xã hội”. Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã nhấn mạnh như vậy tại hội nghị xây dựng và hoạt động của các trường ĐH, CĐ được thành lập từ năm 1998 đến nay do Bộ GD-ĐT tổ chức ngày 30-8 tại Hà Nội.

10 năm phát triển bằng 50 năm

Theo thống kê của Vụ ĐH và Sau ĐH, tính đến tháng 8-2008, cả nước có 369 trường ĐH, CĐ, trong đó có 160 trường ĐH và 209 trường CĐ với quy mô hơn 1,6 triệu sinh viên (của tất cả các hệ đào tạo), đạt 188 sinh viên/vạn dân. Giai đoạn từ năm 1998 đến 2004, cả nước chỉ mới thành lập 3 trường ĐH và 3 trường CĐ dân lập, tư thục, 25 trường CĐ nâng cấp lên ĐH và 15 trường TCCN nâng cấp thành CĐ. Nhưng chỉ trong vòng 3 năm, từ 2005 đến 2008, số trường ĐH được thành lập lên đến 20 trường, trong đó có 1 trường công lập và 19 trường ĐH tư thục (chiếm tỉ lệ 95%). Bà Trần Thị Hà, Vụ trưởng Vụ ĐH và Sau ĐH, cho biết thêm để khắc phục sự mất cân đối trong cơ cấu trình độ đào tạo giữa dạy nghề/trung cấp chuyên nghiệp/CĐ/ĐH cũng như điều chỉnh sự mất cân đối trong hệ thống trường ĐH, CĐ giữa các vùng miền, từ năm 2005 đến nay, theo yêu cầu của các bộ, ngành, địa phương, Bộ GD-ĐT đã nâng cấp 28 trường lên ĐH, 86 trường TCCN lên CĐ.

Với tốc độ phát triển các trường ĐH, CĐ như trên, theo Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, là quá nhanh. Phó Thủ tướng so sánh, trong vòng 10 năm đã có tới 78 trường ĐH được thành lập, trong khi đó, giai đoạn từ năm 1953 đến 1998 chỉ có 82 trường, tức là tốc độ phát triển 10 năm gần bằng 50 năm. Năm 1998, chỉ có 16 trường ngoài công lập, nhưng đến năm 2008 là 64 trường, tăng gấp 4 lần.

Chưa đủ nguồn lực

Khi đề cập đến chất lượng giáo dục, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cũng cho rằng có lẽ ta chưa đủ nguồn lực để 10 năm phát triển quá nhiều như vậy. Ông Trần Bá Giao, Phó chánh Thanh tra Bộ GD-ĐT, cho biết qua kiểm tra hoạt động của một số trường ĐH, CĐ mới thành lập đã phát hiện nhiều tồn tại. Ở một số trường ĐH mới được nâng cấp, đội ngũ nhà giáo rất thiếu thốn, Trường ĐH Phú Yên chỉ có 2 giảng viên là tiến sĩ, tại Trường ĐH Phạm Văn Đồng, số lượng giảng viên là tiến sĩ cũng chỉ có 2 người. Khối các trường ngoài công lập, đội ngũ giảng viên vừa thiếu vừa yếu lại thường xuyên biến động.

Trường CĐ Kỹ thuật Vạn Xuân khi báo cáo Bộ GD-ĐT có 20 tiến sĩ, 105 thạc sĩ, 62 cử nhân nhưng thực tế giảng viên chỉ có... 18 người, trong đó có 1 tiến sĩ, 6 thạc sĩ và 11 cử nhân. Trường ĐH Dân lập Phú Xuân tuyển sinh đào tạo trình độ ĐH ngành tài chính ngân hàng trong khi mới chỉ có một giảng viên cơ hữu có trình độ cử nhân ĐH. Còn Trường CĐ Kinh tế kỹ thuật Đông Du chỉ có 6 giảng viên cơ hữu là cử nhân ĐH ngành kế toán trong khi đào tạo đến 850 sinh viên CĐ ngành kế toán.

“Cưỡng bức” giảng viên đi đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ

Một trong những giải pháp quan trọng nâng cao chất lượng đào tạo của các trường mới thành lập chính là khắc phục tình trạng thiếu giảng viên, nhất là giảng viên trình độ cao. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, chỉ những người giỏi nhất mới trở thành giảng viên ĐH, vì thế cần phải “cưỡng bức” giảng viên đi đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ, nếu không đi, sẽ ra khỏi trường. Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bành Tiến Long cho biết thêm bộ đã lên kế hoạch, đối với các trường CĐ mỗi năm cử 3% giảng viên đi đào tạo tiến sĩ, 20% giảng viên đi đào tạo thạc sĩ. Đối với hệ ĐH, mỗi năm cử 10% giảng viên đi đào tạo tiến sĩ, 15% đào tạo thạc sĩ.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cũng cho biết về lâu dài, Nhà nước sẽ không bao cấp cho các trường công lập. Tinh thần học phí ĐH, CĐ là sẽ tăng và tăng dần để đến năm 2012, học phí đủ bù đắp cho phí thường xuyên. Đến năm 2020, về cơ bản, học phí giữa các trường công lập và ngoài công lập là không khác nhau. Trước mắt, ở các trường tư sẽ thí điểm hiệu trưởng trả lương cho giảng viên nhằm khuyến khích người tài, nâng cao chất lượng đào tạo. Về giáo trình, sách giáo khoa, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho biết có nhiều phương án cho các trường lựa chọn như tự viết, liên kết đặt hàng, dịch... Tuy nhiên, cần phải sớm có giáo trình và có thể xem xét từ năm tới, công bố tài liệu giáo trình là một trong những tiêu chí để các trường được phép tuyển sinh.