Giao thông xanh tái định hình bản đồ kinh tế

Theo dữ liệu phân tích chuyên sâu từ Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) trong báo cáo "Global EV Outlook" và các khảo sát xu hướng tiêu dùng từ Trung tâm Nghiên cứu Pew (Mỹ), thế giới vừa vượt qua một cột mốc lịch sử về năng lượng và giao thông.

Các báo cáo này xác nhận ô tô điện hóa, bao gồm cả xe thuần điện (BEV) và xe lai sạc điện (PHEV), đã chiếm khoảng 25% tổng doanh số ô tô mới trên toàn cầu vào năm 2025. Với hơn 17 triệu chiếc được bàn giao đến tay khách hàng, sự tăng trưởng bùng nổ này không chỉ đánh dấu một bước ngoặt về mặt công nghệ mà còn là một biến số cốt lõi định hình lại bức tranh kinh tế vĩ mô và bản đồ thương mại năng lượng toàn cầu.

Số liệu đối chiếu từ Tổ chức Our World in Data thuộc Đại học Oxford cho thấy giai đoạn của những "người dùng tiên phong" đã chính thức khép lại, nhường chỗ cho kỷ nguyên phổ cập đại chúng. Nếu như chưa đầy một thập kỷ trước, xe điện vẫn bị xem là một thị trường ngách đắt đỏ với rào cản lớn về hạ tầng thì nay, nhờ sự sụt giảm mạnh mẽ của chi phí sản xuất pin, bức tranh đã hoàn toàn thay đổi. Sự dịch chuyển quy mô lớn này đang tác động trực tiếp đến cấu trúc chuỗi cung ứng quốc tế.

Thay vì xoay quanh trục dầu mỏ truyền thống, dòng vốn đầu tư và định hướng chính sách đang nghiêng hẳn về các quốc gia nắm giữ lợi thế khai thác khoáng sản thiết yếu như lithium, coban và công nghệ tinh luyện đất hiếm.

Quá trình thâm nhập của xe điện trên thực tế không diễn ra đồng đều mà hội tụ sâu sắc tại các thị trường có bệ phóng chính sách vững chắc. Báo cáo của IEA ghi nhận một xu hướng mang tính bước ngoặt khi có tới 8 quốc gia đã vượt qua "điểm bùng phát", với hơn một nửa lượng xe mới bán ra là xe điện hóa. Nhóm quốc gia dẫn dắt bộ tiêu chuẩn mới này bao gồm Trung Quốc, Na Uy, Thụy Điển, Hà Lan, Đan Mạch, Iceland, Singapore và Thụy Sĩ.

Tại khu vực châu Âu, đặc biệt là Bắc Âu, tỉ lệ điện hóa liên tục lập đỉnh. Điển hình, Na Uy tiếp tục duy trì vị thế độc tôn toàn cầu khi xe điện đã lấn át hoàn toàn mảng xe động cơ đốt trong truyền thống. Thành công tại khu vực này là minh chứng cho chiến lược kết hợp hiệu quả giữa năng lượng tái tạo dồi dào, hệ thống thuế phát thải carbon khắt khe để hướng tới các mục tiêu trung hòa carbon và cơ chế trợ giá linh hoạt từ chính phủ.

Trong khi châu Âu dẫn đầu về tỉ lệ thâm nhập thì Trung Quốc lại là quốc gia kiểm soát tuyệt đối về mặt quy mô sản lượng xe điện. Với tỉ lệ xe điện chiếm hơn một nửa doanh số nội địa, thị trường ô tô lớn nhất thế giới này đang tận dụng triệt để lợi thế làm chủ toàn diện chuỗi cung ứng. Bằng việc kiểm soát từ đầu nguồn khoáng sản đến đầu ra là các siêu nhà máy sản xuất pin, những hãng xe nội địa Trung Quốc đã tối ưu hóa chi phí, từ đó tạo ra sức ép cạnh tranh khổng lồ trên thị trường xuất khẩu.

Trong khi đó, Singapore nổi lên như đại diện duy nhất của khu vực Đông Nam Á trong nhóm 8 thị trường xe điện tiên phong. Bằng các công cụ quản lý nhà nước như phí cầu đường cao, thuế phát thải nghiêm ngặt và hạn ngạch sở hữu xe hơi khắt khe, đảo quốc này đã tạo ra lực đẩy quy mô lớn, buộc người tiêu dùng và giới vận tải phải chuyển đổi sang phương tiện điện hóa nhằm giải quyết bài toán chi phí vận hành dài hạn.

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, việc 1/4 doanh số xe mới chạy bằng điện đang tạo ra những áp lực chưa từng có lên hệ thống hạ tầng năng lượng toàn cầu. Nhu cầu điện năng gia tăng đột biến từ hàng chục triệu phương tiện đòi hỏi các chính phủ phải rót nguồn vốn khổng lồ để nâng cấp lưới điện thông minh và mở rộng tỉ trọng năng lượng tái tạo. Đồng thời, sự bùng nổ của ngành công nghiệp này đang trở thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh địa chính trị gay gắt.

Việc các quốc gia siêu cường triển khai những đạo luật quy mô lớn nhằm kéo chuỗi cung ứng pin về nội địa, hay việc áp dụng các rào cản thuế quan mới đối với xe điện nhập khẩu, cho thấy lĩnh vực này không còn đơn thuần là thương mại bán lẻ mà đã trở thành công cụ bảo vệ an ninh kinh tế. 

ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH