Hành trình tìm lại âm thanh

Sau phẫu thuật cấy ốc tai điện tử và huấn luyện âm ngữ trị liệu, em N.N.V.K (11 tuổi, ngụ TP HCM) đã nghe nói, giao tiếp tốt, sự kiện khiến gia đình không khỏi vui mừng.

Nhiều nguyên nhân lộ diện

Theo gia đình em K., lúc 15 tháng tuổi, em bị một biến cố và được Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM đánh giá sức nghe và đeo máy trợ thính. Lên 2 tuổi, không còn đáp ứng với máy, em được phẫu thuật cấy ốc tai điện tử và huấn luyện âm ngữ trị liệu sau phẫu thuật.

Tương tự, em N.H.G.B (22 tuổi, đang là sinh viên năm cuối đại học) cũng đã tìm lại thính giác của mình sau thời gian dài áp dụng phương pháp nêu trên. Số là khi còn nhỏ, B. bị điếc không rõ nguyên nhân, gia đình đưa đi kiểm tra và đeo máy trợ thính. Lên 8 tuổi, em được cấy ốc tai điện tử một bên và cấy bên còn lại khi ở tuổi 12, đồng thời can thiệp âm ngữ trị liệu. Hiện B. nghe nói, giao tiếp đáp ứng tốt trong cuộc sống.

Theo PGS-TS-BS Lê Trần Quang Minh, Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM, có nhiều nguyên nhân gây nghe kém. Giai đoạn trước sinh, các nguyên nhân gây nghe kém có thể liên quan yếu tố gien, mẹ nhiễm bệnh trong thời kỳ mang thai như Rubella, Cytomegalovirus. Giai đoạn khi sinh và sau sinh, có thể do các nguyên nhân như trẻ bị sinh ngạt, tăng bilirubin máu (vàng da nặng ở thời kỳ sơ sinh), nhẹ cân, sinh non, mắc viêm màng não, quai bị, sởi, viêm tai mạn tính. Ngoài ra, còn có một số nguyên nhân khác có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào như do sử dụng thuốc, tiếp xúc hóa chất gây độc cho tai, tiếng ồn hoặc âm thanh lớn, nhiễm virus, chấn thương tai hoặc đầu và bệnh lý điếc đột ngột.

Khuyến cáo của EHDI (Chương trình tầm soát trẻ sơ sinh khiếm thính toàn cầu) chỉ ra rằng cần thực hiện sàng lọc sức nghe cho trẻ theo nguyên tắc 1-3-6, nghĩa là lần sàng lọc thính lực đầu tiên nên được thực hiện trong tháng đầu tiên của cuộc đời trẻ. Những trẻ không vượt qua sàng lọc sơ sinh nên được đánh giá chẩn đoán trước khi tròn 3 tháng tuổi. Nếu trẻ sơ sinh được chẩn đoán nghe kém vĩnh viễn thì nên bắt đầu can thiệp sớm trước 6 tháng tuổi.

Một số trẻ được phát hiện khiếm thính trong quá trình sàng lọc thính lực sơ sinh được thực hiện ngay sau khi sinh. Một số trẻ khác có thể khởi phát muộn hơn hoặc có tính chất tiến triển. Ngoài ra, một số trường hợp khiếm thính nhẹ, khiếm thính chỉ giới hạn ở các dải tần số cụ thể và bệnh lý thần kinh thính giác có thể không được phát hiện thông qua sàng lọc thính lực sơ sinh do những hạn chế của thiết bị kiểm tra hoặc phương pháp kiểm tra được sử dụng.

Giải pháp hữu hiệu

BS.CKII Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó trưởng Khoa Thính học - Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM, cho biết nghe kém trước ngôn ngữ gây ra nhiều thách thức hơn so với nghe kém sau ngôn ngữ. Thời gian nghe kém kéo dài gây nhiều thách thức hơn so với thời gian ngắn. Nguyên nhân ảnh hưởng đến dây thần kinh thính giác hoặc đường dẫn thần kinh thính giác có tiên lượng kém hơn. Ốc tai bị dị dạng hoặc vôi hóa gây ra nhiều thách thức hơn so với ốc tai bình thường.

Bệnh nhân dựa vào các phương thức giao tiếp ký hiệu sẽ gặp nhiều thách thức hơn so với những người giao tiếp bằng miệng. Bệnh nhân được nhận các dịch vụ phục hồi chức năng thính giác phù hợp có cơ hội thành công cao hơn. Trẻ em trong môi trường lớp học giàu âm thanh và có bạn bè làm hình mẫu cho lời nói và ngôn ngữ bình thường có nhiều khả năng thành công hơn, đặc biệt nếu có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ nhóm chuyên gia. Bệnh nhân phải có động lực để học cách nghe bằng thiết bị cấy ghép và phải cam kết theo dõi suốt đời để thành công.

PGS-TS-BS Lê Trần Quang Minh nói thêm nghe kém gây ảnh hưởng không chỉ đến khả năng nghe của trẻ mà còn làm chậm sự phát triển ngôn ngữ và lời nói, cản trở sự phát triển nhận thức và hạn chế tương tác xã hội. Những thách thức này thường dẫn đến kết quả học tập kém hơn, triển vọng việc làm giảm và bất lợi về kinh tế lâu dài.

Vì vậy, cần tiến hành thực hiện đo sàng lọc sức nghe cho trẻ ≤ 6 tháng tuổi, đặc biệt là những trẻ có yếu tố nguy cơ cao gây nghe kém. Đối với những trẻ lớn hơn, phụ huynh cần lưu ý khả năng nghe của trẻ, khi thấy có các dấu hiệu nghi ngờ nghe kém nên đánh giá sức nghe cho trẻ càng sớm càng tốt.

"Tùy theo tình trạng nghe kém, dạng nghe kém sẽ có những công nghệ hỗ trợ phục hồi chức năng nghe phù hợp như: máy trợ thính, phẫu thuật cấy ốc tai điện tử hoặc thân não, máy trợ thính đường xương, thiết bị cấy ghép đường xương, thiết bị cấy ghép tai giữa" - lãnh đạo Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM nhấn mạnh.

Chia sẻ về phẫu thuật cấy ốc tai điện tử, các nhà chuyên môn cho rằng đây là kỹ thuật giúp bệnh nhân có được cơ hội phát triển ngôn ngữ gần như bình thường một cách hữu hiệu.

Theo Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM, phẫu thuật tiến hành đặt một thiết bị có khả năng biến những âm thanh thành các tín hiệu điện thông qua những điện cực đặt bên trong ốc tai, từ đó các tín hiệu này được chuyển đến các tế bào của hạch xoắn rồi theo dây thần kinh thính giác đến vỏ não. "Là đơn vị đầu tiên ở Việt Nam thực hiện phẫu thuật cấy ốc tai điện tử (năm 1998), đến nay, bệnh viện đã thực hiện hơn 822 trường hợp thành công, trả lại âm thanh và cuộc sống bình thường cho nhiều trẻ không may mắn" - lãnh đạo Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM chia sẻ.