Hướng tới mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở

Văn phòng Trung ương Đảng mới đây đã ban hành thông báo kết luận buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Đảng ủy Chính phủ và một số cơ quan về tình hình triển khai Chỉ thị số 34-CT/TW của Ban Bí thư và định hướng phát triển nhà ở trong thời gian tới.

Phát triển nhanh nhà ở cho thuê với giá hợp lý

Về định hướng phát triển nhà ở xã hội (NƠXH) và nhà ở trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu quán triệt quan điểm quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân, tiếp cận nhà ở an toàn, phù hợp với khả năng chi trả là thước đo của tiến bộ xã hội. Nhà nước có chính sách phát triển nhà ở để hướng tới mục tiêu mọi người đều có chỗ ở.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phát triển nhà ở trong giai đoạn tới theo cơ chế thị trường có sự định hướng, quản lý hiệu quả của Nhà nước; Nhà nước không bao cấp về nhà ở, nhưng cũng không hoàn toàn để thị trường tự điều tiết. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua xây dựng thể chế, chính sách, quy hoạch để thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch, doanh nghiệp (DN) tham gia xây dựng, vận hành với lợi nhuận hợp lý và người dân được tiếp cận chỗ ở ổn định, an toàn, phù hợp với khả năng chi trả. Bên cạnh nhà ở để bán, cần ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê, nhất là mô hình chung cư cho thuê tại các đô thị lớn, khu công nghiệp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu xây dựng chính sách đất đai, tín dụng phù hợp để phát triển nhanh thị trường nhà ở cho thuê với giá hợp lý, khuyến khích thu hút khu vực tư nhân tham gia… Giới chuyên gia rất đồng tình với những quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đặc biệt là mục tiêu "mọi người đều có chỗ ở" phù hợp với khả năng chi trả và chỉ đạo "ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê", nhất là mô hình chung cư cho thuê tại các đô thị lớn.

Thực tế, việc phát triển NƠXH cho thuê đã được đặt ra từ hơn chục năm nay, song đến nay kết quả còn hạn chế. Theo số liệu mới nhất của Bộ Xây dựng, cả nước có 781 dự án NƠXH đang được triển khai với quy mô 720.055 căn nhưng hiện chỉ có khoảng 42.275 căn NƠXH đang cho thuê, tập trung chủ yếu ở một số địa phương như: TP HCM (5.716 căn), Hà Nội (3.562), Đà Nẵng (12.448), Bắc Ninh (9.847), Ninh Bình (2.986), Quảng Ngãi (1.390), Vĩnh Long (1.024), Đồng Tháp (755)… Một trong những nguyên nhân khiến NƠXH cho thuê phát triển không như mong muốn nhiều năm qua là việc các DN chưa mặn mà đầu tư do những vướng mắc về chính sách cũng như lợi nhuận không như kỳ vọng và thu hồi vốn rất chậm.

Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), khẳng định những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là định hướng, chủ trương, chính sách "mà người dân cũng như thị trường bất động sản rất vui mừng" để phát triển NƠXH cho thuê cũng như phát triển nhà ở giá hợp lý, phù hợp với thu nhập của đa số người dân.

Về tình trạng NƠXH cho thuê phát triển còn hạn chế, ông Châu cho rằng với quy định hiện hành đã khiến những căn hộ cho thuê (chiếm 20%) của các chủ đầu tư trong các dự án NƠXH ế ẩm, trở thành gánh nặng cho chủ đầu tư vì bị đọng vốn. Theo Chủ tịch HoREA, do tiêu chuẩn quá khắt khe khi quy định căn hộ NƠXH cho thuê tối thiểu phải 25 m2, trong khi công nhân chỉ có nhu cầu thuê phòng trọ 15 - 20 m2 để giảm chi phí. Bên cạnh đó, theo nguyên lý trên thế giới, nhà cho thuê phải không chiếm quá 20% thu nhập hằng tháng của người lao động, nếu chi phí vượt quá 25% là quá đắt đỏ. "Ở Việt Nam, chi phí thuê nhà đang ở mức xấp xỉ 25% thu nhập, vậy làm sao công nhân - lao động muốn thuê?" - ông Châu nói.

Dẫn thực tế những mô hình phòng trọ trên dưới 20 m2 cho thuê rất hiệu quả ở TP HCM như khu nhà trọ của ông Lê Hữu Nghĩa (chủ Công ty Lê Thành) với hai dãy nhà 5 tầng gồm 325 phòng trọ, có thang máy, diện tích mỗi phòng 19 m2 cho 2 người ở; hay Công ty Thiên Phát xây khu nhà 10 tầng với 2.500 căn hộ ở Khu Chế xuất Linh Trung II cho công nhân thuê…, ông Lê Hoàng Châu kiến nghị cần phải coi việc cá nhân xây nhà trọ để cho thuê là một loại NƠXH do cá nhân đầu tư và họ được tiếp cận những chính sách ưu đãi. Theo ông Châu, đây là loại hình đang đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết nhu cầu chỗ ở cho người lao động, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu công nghiệp. Chủ tịch HoREA cũng đề nghị cần thiết kế lại tiêu chuẩn về loại hình NƠXH cho thuê và được thể chế cụ thể trong Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) vào cuối năm 2026 theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

TS Bùi Đức Hưng, nguyên Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), cho rằng nếu nhìn nhà ở là điều kiện sống cơ bản của người dân thì chính sách sẽ phải thay đổi theo hướng bảo đảm mọi người đều có chỗ ở phù hợp. Khi đó, NƠXH cho thuê cần được xem là một bộ phận của hạ tầng an sinh xã hội chủ yếu, tương tự giáo dục, y tế hay giao thông công cộng. "Những định hướng, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cần được xem là khâu đột phá trong chính sách nhà ở giai đoạn mới" - ông Hưng lưu ý.

Để phát triển nhà ở cho thuê, ông Hưng nhấn mạnh Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo. Vai trò đó không chỉ dừng ở việc xây dựng luật pháp hay ban hành chính sách ưu đãi mà cần trực tiếp tham gia tạo nguồn cung NƠXH, bởi nếu hoàn toàn phụ thuộc vào DN tư nhân sẽ rất khó đạt mục tiêu an sinh.