Vắc-xin liệu pháp ung thư

Chính mối quan hệ khác thường giữa hệ miễn dịch với ung thư đã dung túng cho sự tồn tại của tế bào ung thư trong cơ thể. Vì theo cơ chế phòng thủ tự nhiên, các tế bào miễn dịch sẽ gia tăng phản ứng miễn nhiễm ngay sau khi có “kẻ ngoại lai” xâm nhập và gây bệnh cho cơ thể, như các loại virus hay vi khuẩn. Tuy nhiên, với sự biến đổi khác thường của tế bào ung thư thì đội ngũ “lính gác cơ thể” đã làm ngơ...

Cơ chế tự phục hồi

Tháng 5 vừa qua, bệnh viện địa phương Surprise (Arizona, Mỹ) phát hiện trong não nữ y tá về hưu Barbara Derenowski - nhập viện vì các triệu chứng tương tự như đột quỵ – có một khối u thần kinh đệm glioblastoma cực kỳ nguy hiểm, thường giết chết hầu hết bệnh nhân chỉ trong vòng một năm. Bệnh viện đã quyết định phẫu thuật cắt bỏ và cho biết Barbara chỉ sống khoảng 6 tháng nữa. Trước đây, mẹ bà cũng đã chết ở tuổi 45 chỉ 5 tháng sau khi chẩn đoán bị một khối u tương tự... Ngoài phẫu thuật, không có phương pháp chữa trị hiệu quả nào khác được chỉ định cho loại khối u này. Tuy nhiên, với hy vọng “còn nước còn tát”, chị gái bà - một nhà sản xuất chương trình truyền hình – đã quyết định đưa bà đến với Trung tâm Ung thư M.D. Anderson thuộc ĐH Texas ở Houston, nơi đang kiểm tra thí nghiệm một loại vắc-xin được thiết kế để “huấn luyện” hệ miễn dịch cơ thể tấn công các khối u. Theo nguyên lý tác dụng tương tự như vắc-xin Gardasil do Merck & Co. chế tạo, có chức năng ngăn chặn virus gây ung thư tử cung đã được FDA thông qua hồi năm ngoái, vắc-xin của Trung tâm Ung thư M.D. Anderson sẽ cảnh báo hệ miễn dịch cơ thể về các tế bào ung thư đã bị cắt bỏ và kích hoạt cơ chế tự phục hồi...

Các loại vắc-xin liệu pháp như thế là ước mơ của các chuyên gia ung thư trong hơn thế kỷ qua, nhưng về lý thuyết chưa chứng minh được khả năng tinh vi của nó. Không có sản phẩm nào trong khoảng vài chục loại vắc-xin đang phát triển được giới chức trách FDA chấp nhận.

Cơ chế tìm và diệt

Bắt đầu khoảng hơn thập kỷ trước, một số nhà nghiên cứu và các công ty công nghệ sinh học đã tiếp cận những phương pháp mới về chế tạo vắc-xin ung thư. Họ đã cô lập nhiều loại protein khác nhau nhằm tìm kiếm “vật chỉ thị” đặc trưng trên bề mặt tế bào ung thư và sản phẩm MyVax của Genitope Corp. rất hứa hẹn đối với chứng ung thư lymphoma. Đây là loại vắc-xin kết hợp từ việc nhân dòng protein ở loài sao biển, giúp gia tăng phản ứng miễn dịch mạnh mẽ, vì loài thân mềm này hoàn toàn xa lạ với cơ thể người... Theo BS Glenn Dranoff, một chuyên gia thuộc Viện Ung thư Dana-Farber ở Boston, bằng chứng thử nghiệm sau lâm sàng cho thấy các tế bào miễn dịch thâm nhập vào khối u và tiêu diệt chúng từ bên trong, để lại một tổ chức sẹo rỗng như bong bóng, có kích cỡ như khối u ác tính. “Bạn không thấy được những thay đổi bên trong khối u, nhưng thành phần của nó đã bị biến đổi hoàn toàn...” – ông cho biết.

Barbara Derenowski là một trong những bệnh nhân đầu tiên được lợi từ vắc-xin ung thư. Tại Trung tâm Ung thư M.D Anderson, bà được tham gia vào một thí nghiệm lâm sàng về sản phẩm của Celldex Therapeutics Inc. Đây là vắc-xin thế hệ đầu tiên có khả năng tìm kiếm và tiêu diệt những khác thường của loại protein đặc trưng chỉ tìm thấy trong các tế bào ung thư. Bà được tiêm liều đầu tiên vào tháng 8 vừa qua và sẽ được tiêm những liều tiếp theo vào mỗi tháng sau đó. Hình MRI mới nhất cho thấy khối u trong não Barbara không có dấu hiệu phát triển và bà có thể làm những công việc bình thường như trước đây, mặc dù còn một số trục trặc khi phát âm. Đây là loại biệt dược đầu tiên cho bệnh nhân ung thư khả năng sống sót mà không có các dụng phụ liên quan như lý và hóa trị liệu. Nhà sản xuất hy vọng sẽ thu về từ 600 triệu USD đến 6 tỉ USD trong vòng 5 năm tới. Công ty Cell Genesys cho biết đang chiêu nạp 1.200 bệnh nhân cho 2 thí nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 nhằm chứng minh khả năng bệnh nhân sống tốt với vắc-xin GVAX và kết quả cuối cùng có thể sẽ được công bố vào năm 2009.

Bằng chứng mạnh mẽ

Tháng 4 vừa qua, các nhà nghiên cứu ở ĐH California (San Francisco) cho biết loại vắc-xin Oncophage của Công ty Antigenics đã tạo ra loạt phản ứng miễn dịch mạnh mẽ trong thí nghiệm lâm sàng trên 12 bệnh nhân bị khối u glioblastoma và họ sống trung bình lâu hơn 4 tháng. Theo GS Parsa, hiện có hơn 60 loại vắc-xin đang được kiểm tra trên người và ít nhất mười loại khác cũng đang được kiểm tra trong các thí nghiệm lâm sàng ung thư giai đoạn cuối. Nổi lên trong số đó là vắc-xin ung thư tuyến tiền liệt GVAX của Cell Genesys Inc. sau khi cho thấy tác dụng kéo dài sự sống hơn 35 tháng cho 22 bệnh nhân so với chỉ 19 tháng với các liệu pháp tiêu chuẩn. Và, sản phẩm Provenge của Dendreon Corp. cũng được FDA cấp phép hồi 15-5 vừa qua như loại vắc-xin ung thư liệu pháp sau khi cho thấy hiệu quả trên bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt...