Khơi thông mạch logistics vùng ĐBSCL

Ngày 10-6, UBND TP Cần Thơ tổ chức Hội thảo khoa học "Phát triển dịch vụ logistics TP Cần Thơ với vai trò trung tâm vùng ĐBSCL".

"Điểm nghẽn" làm giảm lợi nhuận

TS Lê Thanh Hòa, Quyền Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội TP Cần Thơ, cho rằng với ĐBSCL, logistics càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi muốn nâng cao giá trị nông sản, thủy sản thì phải giảm được chi phí logistics; muốn tăng sức cạnh tranh thì phải nâng cao năng lực bảo quản, vận chuyển, kết nối thị trường và xuất khẩu hàng hóa. Đó cũng là lý do các chiến lược, quy hoạch phát triển quốc gia đều xác định Cần Thơ là trung tâm dịch vụ, thương mại, logistics và đầu mối giao thương quan trọng của toàn vùng ĐBSCL.

Những năm qua, với sự quan tâm của Trung ương và nỗ lực của địa phương, hệ thống hạ tầng, môi trường đầu tư kinh doanh và các hoạt động thương mại, dịch vụ của thành phố đã có nhiều chuyển biến tích cực. "Cần thẳng thắn nhìn nhận hệ thống logistics của thành phố và của vùng vẫn còn nhiều hạn chế. Hạ tầng kết nối chưa đồng bộ; chi phí logistics còn cao; doanh nghiệp (DN) logistics phần lớn có quy mô nhỏ; liên kết vùng, chuyển đổi số và logistics xanh vẫn cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn" - ông Hòa nhấn mạnh. Theo các đại biểu, lợi thế là trung tâm kinh tế của ĐBSCL, TP Cần Thơ sở hữu tiềm năng lớn để trở thành đầu mối dịch vụ logistics trọng điểm. Tuy nhiên, ngành hậu cần tại đây vẫn đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn" nội tại, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản toàn vùng. Toàn vùng ĐBSCL hiện có hơn 1.400 DN logistics, trong đó TP Cần Thơ có khoảng 421 DN. Tuy nhiên, phần lớn DN có quy mô nhỏ và vừa, năng lực tài chính, công nghệ và khả năng cung cấp dịch vụ logistics tích hợp còn hạn chế.

Trong bài tham luận, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương - cho biết một trong những lỗ hổng lớn nhất của hạ tầng logistics ĐBSCL hiện nay là sự thiếu hụt trầm trọng của chuỗi cung ứng lạnh đạt tiêu chuẩn quốc tế bố trí sát các vùng thu hoạch. Việc thiếu hệ thống tổng kho lạnh quy mô lớn để cấp đông, bảo quản chuyên sâu khiến tỉ lệ tổn thất sau thu hoạch của các mặt hàng nông sản tươi sống, thủy sản luôn ở mức rất cao, làm suy giảm trực tiếp giá trị cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường xuất khẩu. Ngoài ra, do năng lực bốc xếp bến cảng nội vùng yếu và thiếu các trung tâm kiểm định, chiếu xạ quốc tế tại chỗ, một lượng lớn hàng hóa xuất khẩu của toàn vùng ĐBSCL buộc phải vận chuyển ngược bằng đường bộ lên các cảng biển lớn ở miền Đông Nam Bộ như TP HCM và cảng Cái Mép - Thị Vải để đóng container xuất khẩu. Quy trình vận tải đảo chiều này gây ra sự lãng phí chi phí rất lớn, "ăn mòn" lợi nhuận của nông dân và DN, đồng thời tạo ra áp lực quá tải cục bộ lên hệ thống giao thông đường bộ trục Bắc - Nam.

Đầu tư sớm trung tâm logistics cấp vùng

Ông Hứa Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ, nhìn nhận: "Chi phí logistics tại vùng vẫn chiếm khoảng 18% - 22% giá trị hàng hóa, trong khi thế giới khoảng 10% - 12%. Điều này chủ yếu do hệ thống vận tải đa phương thức chưa kết nối được với nhau. Luồng cho tàu tải trọng lớn vào sông Hậu chưa đạt độ sâu thiết kế ổn định, khiến tàu trên 10.000 tấn phải chờ nước hoặc chuyển tải, làm tăng chi phí vận hành thêm 10% - 20%". Bên cạnh đó, tỉ lệ thất thoát nông sản sau thu hoạch tại ĐBSCL vẫn ở mức cao (chiếm từ 20% - 25%) do thiếu hệ thống kho lạnh trung tâm tích hợp công nghệ bảo quản tiên tiến ngay tại các vùng gom hàng.

Từ những hạn chế trên, ông Nguyễn Đức Bình, Tổng Thư ký Hiệp hội DN Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), kiến nghị cần đưa dòng vốn, công nghệ và DN lớn vào trung tâm logistics; khai thác sâu chuỗi giá trị logistics nông sản để phục vụ gom hàng, bảo quản, sơ chế và phân phối cho cả vùng ĐBSCL...

Định hướng phát triển logistics của TP Cần Thơ giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố đạt mục tiêu tỉ trọng giá trị gia tăng của dịch vụ logistics trong tổng sản phẩm đạt trên 12%, tỉ lệ DN thuê ngoài dịch vụ logistics đạt trên 80%, tốc độ tăng trưởng trung bình của ngành dịch vụ logistics đạt trên 16%/năm... Để thực hiện các mục tiêu trên, ông Hứa Trường Sơn cho hay thành phố tập trung vào các giải pháp gồm: đột phá về hạ tầng giao thông và cảng cạn, hình thành các trung tâm logistics hạt nhân, tháo gỡ cơ chế và chính sách, đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Gemadept, đề xuất: "Nhà nước cần ưu tiên đầu tư nạo vét, duy tu bền vững các tuyến luồng huyết mạch, đặc biệt luồng sông Hậu; có lộ trình nâng tĩnh không các cầu thấp trên tuyến đường thủy kết nối vùng. Đây là đầu tư sinh lợi cao nhất cho logistics ĐBSCL". Khi luồng tuyến được cải thiện, vấn đề tiếp theo là phải tổ chức lại dòng container ngay tại vùng sản xuất. Bởi hiện nay, một nghịch lý rất lớn là hàng hóa được sản xuất tại ĐBSCL, nhưng container rỗng lại chủ yếu nằm ở TP HCM. Song song đó, thành phố cần ưu tiên quy hoạch và kêu gọi đầu tư sớm trung tâm logistics cấp vùng, đặt tại vị trí kết nối trực tiếp cảng biển và cao tốc.