Không nhân nhượng vi phạm nồng độ cồn

Chỉ trong 4 ngày nghỉ Tết Dương lịch 2026, lực lượng CSGT cả nước đã phát hiện, xử lý 12.782 trường hợp vi phạm nồng độ cồn, trung bình gần 3.200 trường hợp mỗi ngày. Riêng tại TP HCM, Phòng CSGT (PC08) Công an TP HCM cho biết đã xử lý khoảng 4.000 trường hợp lái xe sau khi uống rượu bia.

Mức phạt cao, vi phạm vẫn nhiều

Những con số này cho thấy một thực tế vi phạm nồng độ cồn vẫn ở mức rất cao, dù mức xử phạt đã được nâng lên đáng kể, lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý. Điều đó đặt ra câu hỏi lớn: Vì sao hành vi nguy hiểm này vẫn diễn ra, nhiều người vẫn "không sợ phạt"?

Tại hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát nồng độ cồn, coi lái xe sau khi uống rượu bia là hành vi nguy hiểm, mang tính tội phạm, phấn đấu tiến tới 90% rồi 100% người lái xe không vi phạm nồng độ cồn.

Quan điểm này thể hiện sự thay đổi trong cách nhìn về hành vi lái xe có nồng độ cồn. Tuy nhiên, để thông điệp này phát huy hiệu quả, rõ ràng không thể chỉ dừng lại ở chế tài hay tuyên bố chính sách, mà cần một hệ thống giải pháp đồng bộ.

Từ đầu năm 2025 đến nay, khi các quy định mới về xử phạt vi phạm giao thông có hiệu lực, mức phạt đối với hành vi vi phạm nồng độ cồn đã tăng mạnh. Người lái ô tô vi phạm có thể bị phạt 30-40 triệu đồng, tước giấy phép lái xe 22-24 tháng. Lực lượng CSGT cũng triển khai nhiều biện pháp kiểm tra quyết liệt, kể cả ban ngày hoặc mật phục hóa trang tại khu vực quán nhậu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy chế tài mạnh chưa đủ tạo ra sự thay đổi tương xứng trong hành vi. Nhiều người vẫn mang tâm lý chủ quan: uống ít, nhà gần, đường vắng, chạy chậm thì "không sao"… Những trường hợp bị phát hiện vi phạm trong dịp Tết Dương lịch 2026 cho thấy điểm chung là đánh giá thấp rủi ro, trong khi hậu quả tai nạn giao thông do rượu bia có thể xảy ra bất cứ lúc nào, với bất kỳ ai.

Phải phòng ngừa từ gốc

Dưới góc độ khoa học hành vi, ThS tâm lý Nguyễn Hải An cho biết chỉ cần nồng độ cồn rất thấp (0,05 mg/l khí thở), người uống đã giảm khả năng tập trung, phản xạ chậm, dễ bị kích động. Khi nồng độ cồn cao hơn, khả năng kiểm soát hành vi, thị lực và thăng bằng suy giảm rõ rệt, làm tăng nguy cơ gây tai nạn cho bản thân và người khác. Điều quan trọng là những tác động này hoàn toàn có thể dự liệu trước. Người uống rượu bia đều biết mình sẽ lái xe, đều hiểu rượu bia ảnh hưởng đến khả năng điều khiển phương tiện. Chính yếu tố "biết trước nguy cơ" khiến hành vi lái xe có nồng độ cồn không còn là vi phạm đơn thuần, mà mang bản chất của hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Theo luật sư Đào Thị Bích Liên (Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự), pháp luật không nên chỉ dừng ở việc "xử phạt sau vi phạm", mà cần tiếp cận theo hướng phòng ngừa rủi ro. Khi người lái xe có nồng độ cồn vượt ngưỡng và gây hậu quả nghiêm trọng, hành vi này cần được nhìn nhận là xâm phạm trật tự, an toàn công cộng, chứ không đơn thuần là vi phạm giao thông. Cách tiếp cận này có ý nghĩa trong việc thay đổi nhận thức xã hội, buộc người tham gia giao thông hiểu rằng đây là hành vi nguy hiểm, có thể dự liệu trước hậu quả và phải chịu trách nhiệm pháp lý tương xứng.

Luật sư Trương Văn Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn, cho rằng cần xem xét, nghiên cứu hình sự hóa hành vi "điều khiển phương tiện giao thông sau khi sử dụng rượu bia" kể cả khi chưa gây hậu quả. Khi nồng độ cồn vượt ngưỡng quy định (ví dụ trên 0,8mg/lít khí thở), người lái xe sẽ bị truy tố và có thể bị áp dụng hình phạt tù cải tạo không giam giữ hoặc phạt tiền. Việc mang trên mình một "tiền án" sẽ là áp lực lớn đối với công việc, xuất cảnh cũng như vị thế xã hội của cá nhân đó.

Để kéo giảm tai nạn giao thông do rượu bia, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là giáo dục và tuyên truyền nhưng theo hướng thực chất hơn. Không chỉ dừng ở khẩu hiệu "Đã uống rượu bia thì không lái xe", mà phải làm rõ mối liên hệ giữa hành vi này với hậu quả pháp lý nghiêm trọng và trách nhiệm đối với tính mạng người khác.

Bên cạnh đó là giải pháp công nghệ, như mở rộng ứng dụng camera, AI để phát hiện hành vi lái xe nguy hiểm, tăng khả năng giám sát và phòng ngừa sớm, thay vì chỉ xử lý khi đã xảy ra vi phạm.

Một "hàng rào" khác là trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh rượu bia. Việc khuyến khích mô hình "Bạn uống - Tôi lái", kết nối với taxi, xe công nghệ, dịch vụ lái xe thuê cần được coi là một phần của giải pháp an toàn giao thông, không chỉ là hoạt động dịch vụ.

Cuối cùng là trách nhiệm cá nhân và cộng đồng. Khi xã hội không còn dung túng, không coi việc uống rượu bia rồi lái xe là chuyện bình thường, hành vi nguy hiểm này mới có thể bị đẩy lùi.