Cơ chế như hiện nay không ai dám ứng cử

Chỉ hai ứng viên nộp hồ sơ

Ký hợp đồng thuê TGĐ từ tháng 7-2007, VEC trở thành DN đầu tiên thực hiện đề án. Có

điều, bản dự thảo đề án thuê TGĐ đã phải sửa đi sửa lại 7 lần mới hoàn thiện. Sau khi đăng báo tuyển người, mặc dù đã gia hạn 1 tháng nhưng chỉ có 2 ứng viên đều là “người nhà” nộp hồ sơ. Kết quả là chính TGĐ đương chức trúng tuyển với thời hạn hợp đồng 3 năm, thế chấp tài sản 500 triệu đồng, lương 30 triệu đồng/tháng, thuế thu nhập cá nhân do HĐQT chịu.

Riêng Vinamotor vẫn đang trong thời gian tuyển dụng với 4 ứng viên lọt vào vòng chung khảo. Cả 4 ứng viên đều là người VN, trẻ nhất sinh năm 1970, nhiều tuổi nhất sinh năm 1957. Chỉ có một ứng viên người Singapore gọi điện thoại hỏi điều kiện, thủ tục dự tuyển nhưng cuối cùng không thấy nộp hồ sơ.

Theo bà Lê Thị Hoàng Anh, Trưởng Phòng Lao động tiền lương của Vinamotor, yêu cầu đối với người ứng cử vào chức danh này không phải là quá cao: có kinh nghiệm điều hành DN trong lĩnh vực cơ khí, ô tô với quy mô doanh thu hơn 1.000 tỉ đồng/năm, đối với người VN phải thông thạo tiếng Anh, người nước ngoài phải biết tiếng Việt. Trong số này có ứng viên chưa hoàn toàn đáp ứng được các điều kiện của Vinamotor nhưng vẫn được lọt vào vòng trong vì số người nộp hồ sơ không nhiều.

Theo bà Hoàng Anh, giám đốc chưa thực sự là một nghề thay vì một chức do cơ chế bổ nhiệm đem lại nên thị trường còn khan hiếm, có cầu mà chưa đủ cung.

Không nằm trong danh sách thí điểm nhưng có hai đơn vị khác rất thành công khi thuê TGĐ là Công ty Vận tải đa phương thức (Vietranstimes) và Công ty Sông Đà. Đáng lưu ý là ông Nguyễn Đăng Sâm, TGĐ của Vietranstimes, được HĐQT tín nhiệm ký hợp đồng làm việc từ năm 2005 đến 2010 ngay khi ông Sâm có quyết định nghỉ hưu.

Vướng mắc lớn nhất: Công tác cán bộ

Khác với người được bổ nhiệm, TGĐ làm thuê phải có khoản tiền bảo lãnh hàng tỉ đồng, phải bồi thường nếu thất thoát tài sản của Nhà nước và buộc phải làm ăn có lãi nếu không muốn mất việc. Sẽ không khó khăn nếu TGĐ được trao đủ quyền hạn và trách nhiệm điều hành DN. Mô hình này đang được áp dụng phổ biến trong khu vực kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, việc điều hành DN Nhà nước phức tạp hơn vì bên cạnh sự giám sát của HĐQT còn có bộ ngành chủ quản. Mặc dù Luật DN Nhà nước sửa đổi đã nới rộng quyền lực cho TGĐ như được quyền quyết định trong các dự án đầu tư, thanh lý tài sản có giá trị bằng 50% giá trị tài sản DN... nhưng còn vướng nhiều ở cơ chế. Một trong những vướng mắc lớn nhất là công tác cán bộ. Về cơ bản, TGĐ được chọn nhân sự giúp việc cho mình trong các chức danh từ trưởng phòng đến phó TGĐ nhưng phải trên cơ sở thỏa thuận với HĐQT. TGĐ cũng được bổ nhiệm các phó phòng nhưng phải báo cáo với HĐQT. “Cơ chế như thế không ai dám ứng cử”, một thành viên HĐQT của VEC nhận xét.

Ông Nguyễn Đăng Sâm cũng bộc bạch, chỉ làm việc cho chính đơn vị mình đã gắn bó, am hiểu hàng chục năm nay. “Về một doanh nghiệp mới mà bộ máy cán bộ vẫn giữ nguyên, mình không được chọn người rất dễ bị cản trở” - ông Sâm nói.