Từ tổng kết lý luận và thực tiễn, việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt là bước chuyển tất yếu nhằm tạo nền tảng thể chế ổn định, lâu dài, đáp ứng yêu cầu phát triển các đô thị đầu tàu như TP HCM.
Xuất phát từ 3 luận điểm
Theo tôi, việc ban hành một luật về chính quyền đô thị hoặc Luật Đô thị đặc biệt xuất phát từ 3 luận điểm.
Thứ nhất, tổng thể pháp luật về tổ chức chính quyền đô thị nói chung và chính quyền đô thị đặc biệt nói riêng đã có nhiều bổ sung qua thời gian, chất lượng hơn so với quy định trước đó. Tuy vậy, những gì hiện có mới chỉ là một hành trình chứ chưa phải là đích đến; cần được tiếp tục theo lộ trình nhanh chóng, mạnh mẽ hơn để đáp ứng nhu cầu quản trị, điều hành các đô thị đặc biệt.
Việc quyết tâm chấm dứt cơ chế đặc thù bằng một luật về đô thị đặc biệt cho các đô thị thuộc nhóm đặc biệt, trước hết là TP HCM, là cần thiết và cấp bách. Đó là sự đồng hành tất yếu và đồng bộ với công cuộc tinh gọn bộ máy nhà nước vừa qua.
Thứ hai, trong bối cảnh vừa hoàn thành việc tinh gọn bộ máy, câu chuyện chính quyền đô thị càng trở nên nổi cộm, bức thiết hơn bao giờ hết.
Công cuộc tổ chức lại chính quyền địa phương đã và đang được thực hiện trên diện rộng, chưa có sự phân hóa giữa nông thôn và đô thị. Điều này cho thấy cơ chế đặc thù thời gian qua với chính quyền đô thị chưa đủ mạnh; chưa phải là thể chế có tính đặc sắc, tác động đến quan điểm lập pháp và cải cách chính quyền địa phương theo hướng phân hóa.
Sự chủ động cần thiết nhất và là chìa khóa cho một chính quyền đô thị chính là vấn đề bộ máy và con người. Tuy nhiên, các đô thị đặc biệt chưa được trao quyền năng tương xứng, thậm chí còn bị đánh đồng chính sách quản lý đô thị với nông thôn bằng mô hình tương đương cơ học. Điều này đã gây khó khăn, tắc nghẽn, bức bách trong quản trị đô thị suốt thời gian dài, kéo theo nhiều hệ quả về chính trị, pháp lý, kinh tế và xã hội.
Chính sách tinh gọn được thực hiện trực tiếp ở chính quyền địa phương, với mô hình 2 cấp, mở rộng quy mô tỉnh, bỏ cấp trung gian và tăng cường cấp cơ sở. Do đó, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi phải được bảo đảm mức độ tự chủ cao.
Đây là công cuộc cải cách toàn diện, là cơ hội để đổi mới chính quyền đô thị theo hướng tách biệt với mô hình nông thôn. Nếu không phải bây giờ thì khó có thời điểm nào thuận lợi hơn. Do đó, việc nắm bắt cơ hội cải cách chính quyền đô thị trong điều kiện tinh gọn là vô cùng cần thiết và cấp bách.
Từ đó, có thể thấy nếu không có quyết tâm đổi mới thì việc tiến tới một mô hình tổ chức chính quyền đô thị đúng nghĩa vẫn sẽ là lộ trình dài, với nhiều loay hoay, thách thức và xung đột giữa các chính sách.
Thứ ba, việc quyết tâm ban hành một luật riêng cho các đô thị đặc biệt trong bối cảnh hiện nay sẽ mang lại nhiều giá trị lớn về kinh tế, chính trị, xã hội; đồng thời là động lực lan tỏa tinh thần cải cách.
Với sự ra đời của Luật Đô thị đặc biệt, các cơ chế đặc thù sẽ được chấm dứt; thay vào đó là một thể chế ổn định, bền vững, mang tính nền tảng. Qua đó, hạn chế ở mức cao nhất khả năng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các nhóm quy định điều chỉnh chung và quy định chuyên ngành, giữa quy định của luật và quy định dưới luật.
TP HCM cần một “ngưỡng đặc biệt” về thể chế để phát triển tương xứngẢnh: HOÀNG TRIỀU
Đặc biệt không phải vì khác biệt
Vấn đề quan trọng cần làm rõ không phải là minh chứng về nhu cầu ban hành Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM, vì điều đó đã quá rõ ràng. Điều cần thiết là xác định nhu cầu thể chế đặc biệt của TP HCM ở mức độ nào. Mức độ đó phải là sự kết hợp hài hòa giữa nhu cầu thực tế của địa phương với tính thống nhất, xuyên suốt của nền tảng chính trị - pháp lý Việt Nam. Đây chính là mấu chốt cần giải quyết trong đạo luật này.
Một luật riêng cho TP HCM nếu chỉ là sự góp nhặt và hệ thống hóa các cơ chế đặc thù hiện có, đưa từ thí điểm trở thành chính thức, thì vẫn chỉ là sự tổng hợp và thay đổi về hình thức. Do đó, tâm điểm của Luật Đô thị đặc biệt là xác định "ngưỡng đặc biệt" được trung ương cho phép, chứ không phải chỉ là TP HCM đặc biệt ở đâu. Chính ngưỡng này sẽ quyết định "chất" của luật.
Luật Đô thị đặc biệt sẽ là hành trình mới hay chỉ là kết quả của một quá trình trước đó, sẽ được quyết định bởi chính tính đặc biệt nêu trên. Cần xác định rõ: Luật đặc biệt không phải vì khác biệt, mà là phù hợp với điều kiện khách quan đặc thù và nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội đặc biệt của TP HCM do trung ương xác định.
Thách thức của TP HCM hiện nay là xác định nhu cầu đặc biệt một cách mềm dẻo, hài hòa giữa đặc thù riêng và tính thống nhất chung, để Luật Đô thị đặc biệt có thể được ban hành. Đó đã là bước đầu thành công trong quá trình chuyển mình về thể chế cho chính quyền đô thị.
Luật Đô thị đặc biệt cần xác lập 2 quan điểm: Luật hóa toàn diện các cơ chế đặc thù đang được thí điểm; nâng cấp, đề xuất thêm các cơ chế mới phù hợp với tình hình mới của TP HCM trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và mở rộng địa giới hành chính. Để bảo đảm tính đồng bộ và hoàn chỉnh, luật cần làm rõ các vấn đề như: quan điểm phân quyền, phân cấp; tổ chức bộ máy, nhân sự; cơ chế kiểm soát quyền lực; cũng như giải quyết xung đột pháp luật… Tất cả phải có sự tương thích trong tổng thể.
Phan Anh ghi
Tạo đột phá từ thể chế
Một luật riêng cho các đô thị đặc biệt như TP HCM bước đầu sẽ tạo nên một nhóm thể chế đô thị riêng biệt, khác với nông thôn.
Trên nền tảng của các luật hiện có, việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện thành Luật Đô thị đặc biệt sẽ có những căn cứ chính đáng từ nhu cầu quản lý đô thị. Từ đó sẽ tạo bước đột phá về thể chế, đánh dấu cột mốc quan trọng trong hành trình hoàn thiện pháp luật về chính quyền đô thị ở TP HCM nói riêng và nước ta nói chung.
và quét mã QR
Bình luận (0)