Mạch nguồn di sản dân tộc Chăm

Từ ngày 26 đến 28-6, Quảng trường 16 Tháng 4 (phường Đông Hải, tỉnh Khánh Hòa) sẽ trở thành không gian hội tụ của sắc màu văn hóa Chăm đến từ 7 tỉnh, thành phố trên cả nước gồm Khánh Hòa, Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, An Giang, Tây Ninh và TP HCM.

Ngày hội do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức, không chỉ nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc Chăm mà còn khẳng định vai trò của di sản trong tiến trình phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Điều đặc biệt, đây không đơn thuần là những màn trình diễn nghệ thuật hay hoạt động giao lưu cộng đồng, mà là dịp để công chúng hiểu sâu hơn về một nền văn hóa đã tồn tại hàng nghìn năm trên dải đất miền Trung đầy nắng gió.

Người Chăm từ lâu đã tạo dựng nên một kho tàng di sản đồ sộ, từ kiến trúc tháp Chăm, lễ hội Ka-tê, nghệ thuật múa Apsara, tiếng trống Paranưng, Ginăng đến các nghề thủ công truyền thống như dệt thổ cẩm, làm gốm. Ẩn sâu trong những giá trị vật thể và phi vật thể ấy là triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên, tinh thần cộng đồng và sức sống bền bỉ của một dân tộc luôn biết thích ứng trước những biến động của lịch sử.

Ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, cho biết Khánh Hòa là vùng đất gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẹ xứ sở Po Nagar, chính là nơi hội tụ đầy đủ những lớp trầm tích văn hóa ấy. Không phải ngẫu nhiên mà chương trình nghệ thuật khai mạc mang tên "Lung linh sắc màu văn hóa Chăm" được xây dựng như một trường ca sân khấu hóa dài 90 phút. Chương trình không chỉ tái hiện vẻ đẹp của trang phục, âm nhạc hay lễ hội, mà còn dẫn dắt khán giả đi vào "hồn cốt" của dân tộc Chăm - một nền văn hóa được "chắt chiu từ trầm tích của đất mẹ và nuôi dưỡng bởi khát vọng của biển khơi" - ông Hoa nói.

Hành trình ấy bắt đầu từ huyền tích về Mẹ Po Nagar - vị nữ thần được người Chăm tôn kính là Mẹ xứ sở. Theo truyền thuyết, Mẹ được kết tinh từ linh khí của biển cả và mây trời, mang đến hạt lúa, dòng nước, nghề dệt và nghề gốm cho con người. Đó không chỉ là một câu chuyện tín ngưỡng mà còn phản ánh tư duy văn hóa của người Chăm - khi biển cả, đất đai và con người luôn gắn bó mật thiết trong một chỉnh thể hài hòa.

Ngày hội còn truyền đi thông điệp về sức sống mãnh liệt của cộng đồng Chăm. Trên vùng đất khô cằn, đầy nắng gió, người Chăm vẫn kiên trì dựng làng, giữ nghề, gìn giữ tiếng nói, chữ viết và bản sắc của mình. Như lời thơ của nhà thơ Inrasara được đưa vào chương trình nghệ thuật: "Dẫu bão cát có vùi chôn vách đá/ Sức sống người Chăm vẫn cứ mãi đâm chồi".

Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI là dịp để khẳng định bức tranh văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng, mỗi sắc màu đều có giá trị riêng và đều cần được nâng niu, gìn giữ. Khi tiếng trống Paranưng vẫn còn ngân vang, khi những ngọn tháp Chăm vẫn sừng sững giữa trời thì mạch nguồn văn hóa ấy vẫn đang tiếp tục chảy, kết nối quá khứ với hiện tại và mở ra những khát vọng mới cho tương lai.