MỆNH LỆNH TỪ TRÁI TIM (*): Lần theo ký ức, đón các anh về

Gần 60 năm sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP HCM) - nơi từng là Nghĩa địa Đô Thành (Chí Hòa - Chợ Quán) - đang diễn ra một hành trình đặc biệt giữa lòng thành phố: tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc.

Lời kể nhân chứng

Từ tháng 5 đến nay, tại Công viên Lê Thị Riêng, các lực lượng chức năng, chuyên gia lịch sử, cựu chiến binh và nhân chứng đang nỗ lực xác minh, tìm kiếm, quy tập hài cốt các cán bộ, chiến sĩ và đồng bào đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Theo nhiều nguồn tư liệu lịch sử, hình ảnh chiến tranh, lời kể của nhân chứng và kết quả khảo sát thực địa, khu vực Công viên Lê Thị Riêng được xác định có khả năng là nơi chôn cất tập thể các chiến sĩ và đồng bào hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Ông Phan Văn Mưa (phường Nhiêu Lộc) là một trong những người tham gia hỗ trợ các cơ quan chức năng xác minh vị trí nghi có hố chôn tập thể. Gắn bó với khu vực này từ thuở nhỏ, ông tin rằng dưới lòng đất công viên vẫn còn dấu tích của các chiến sĩ cách mạng đã hy sinh.

Niềm tin ấy bắt nguồn từ những điều ông Mưa trực tiếp chứng kiến khi Công viên Lê Thị Riêng được xây dựng trên nền Nghĩa địa Đô Thành vào năm 1987. Khi đó, ông làm nhiệm vụ bảo vệ tại công trường.

"Trong quá trình đào hồ nước, xe ủi đã làm lộ nhiều hài cốt cùng các di vật như quần áo, băng đạn, dép cao su, thậm chí cả lựu đạn. Đây rõ ràng không phải những phần mộ thông thường" - ông Mưa nhớ lại.

Theo ông, số hài cốt được phát hiện khi đó được thu gom đưa về chùa An Quốc để thờ phụng. Ký ức ấy càng trở nên day dứt khi khoảng năm 1993, một Việt kiều mang đến cho ông xem bức ảnh tư liệu ghi lại cảnh thi thể các chiến sĩ được xếp thành hàng dài và cho rằng trong khu vực công viên vẫn còn nhiều bộ đội hy sinh chưa được tìm thấy.

Những năm gần đây, đồng hành cùng các cơ quan chức năng trong quá trình khảo sát thực địa, ông Mưa nhiều lần đối chiếu ký ức của mình với ảnh tư liệu, bản đồ và hiện trạng khu vực. Càng đối chiếu, ông càng tin khu vực đang được khảo sát hiện nay rất gần với vị trí hố chôn tập thể năm xưa.

Nếu ông Phan Văn Mưa tin vào những gì mình chứng kiến trong quá trình xây dựng Công viên Lê Thị Riêng thì ông Nguyễn Thành Phước (xã Xuân Thới Sơn) là người trực tiếp chứng kiến việc chôn cất các chiến sĩ tại Nghĩa địa Đô Thành sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Khi ấy mới 12 tuổi, ông cùng nhóm bạn đến khu vực nghĩa trang và tận mắt thấy lực lượng công binh của chính quyền Sài Gòn dùng xe ủi đào những hố chôn lớn. Thi thể các chiến sĩ được chở đến bằng xe cứu hỏa và xe tải GMC.

"Ban đầu họ đào 3 hố nhưng chỉ sử dụng 2 hố. Mỗi hố sâu hơn 2 m, thi thể được xếp thành nhiều lớp, giữa các lớp đều rải hóa chất sát trùng rồi mới lấp đất. Việc chôn cất diễn ra từ sáng đến chiều, tôi ước tính có khoảng 600-700 người" - ông Phước thuật lại.

Mong mỏi từng ngày

Tại hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) tổ chức ngày 8-6 tại TP HCM, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia, chia sẻ đây không chỉ là một cuộc hội thảo mà còn là dịp làm sáng tỏ những sự thật lịch sử còn chưa được giải đáp trọn vẹn; đồng thời thể hiện sâu sắc đạo lý "đền ơn đáp nghĩa", lòng biết ơn của Đảng, Nhà nước, nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ đã cống hiến tuổi trẻ, xương máu và cả cuộc đời cho độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.

Theo Phó Thủ tướng, từ năm 1978 đến năm 1983, Nghĩa địa Đô Thành được giải tỏa, quy hoạch, cải tạo để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình thi công san lấp, các lực lượng đã phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, việc san lấp đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình. Năm 1995, các cơ quan chức năng đã nỗ lực tổ chức khảo sát, quy tập nhưng do hạn chế về phương tiện kỹ thuật chuyên dụng, công nghệ và đặc biệt thiếu thông tin tư liệu nên việc tìm kiếm không đạt kết quả như mong muốn. Nỗi trăn trở ấy vẫn luôn canh cánh trong lòng Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP HCM, cũng như Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước.

Theo ông Nguyễn Quốc Độ, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống Kháng chiến Khối Vũ trang Biệt động, lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định đã chịu những tổn thất đặc biệt nặng nề trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Trong số 88 cán bộ, chiến sĩ tham gia chiến đấu, có 66 người anh dũng hy sinh; nhiều người bị địch bắt giam, nhiều cơ sở cách mạng bị lộ và bị đánh phá ác liệt.

Ông Độ cho hay nhờ sự hỗ trợ của chính quyền thành phố và Bộ Tư lệnh TP HCM, câu lạc bộ vừa hoàn tất hồ sơ đề nghị công nhận liệt sĩ cho 49 cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong Xuân Mậu Thân 1968, đồng thời khánh thành Bia tưởng niệm liệt sĩ Biệt động Sài Gòn - Gia Định tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP HCM.

"Điều day dứt nhất là đến nay vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa xác định được danh tính, quê quán hoặc vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Chúng tôi mong mỏi từng ngày các anh được tìm thấy, được trả lại tên tuổi, trở về với đồng đội, với gia đình" - ông Độ bày tỏ. 

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 22-6