Minh bạch hoạt động huy động vốn

Trước dấu hiệu một số ngân hàng thương mại tăng lãi suất huy động trở lại, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang phát đi thông điệp quyết liệt về việc ổn định mặt bằng lãi suất nhằm hỗ trợ phục hồi kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng.

Giám sát chặt lãi suất

Theo ghi nhận, trong tháng 5-2026, NHNN đã liên tiếp ban hành các văn bản chỉ đạo liên quan đến hoạt động huy động vốn. Mới đây nhất, cơ quan này yêu cầu NHNN khu vực tổ chức làm việc với các chi nhánh ngân hàng thương mại trên địa bàn để quán triệt việc thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thống đốc về giảm lãi suất, đồng thời tăng cường kiểm tra và xử lý các trường hợp vi phạm nếu phát hiện.

Theo chỉ đạo, các đơn vị quản lý sẽ rà soát những chi nhánh có mặt bằng lãi suất huy động hoặc cho vay cao bất thường so với khu vực để tiến hành kiểm tra chuyên đề. Nội dung này cũng được lồng ghép trong kế hoạch thanh tra năm 2026 của NHNN.

Động thái trên được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện một số trường hợp cá biệt vừa tăng lãi suất huy động, trái với định hướng điều hành chung. Một số khác không niêm yết công khai việc tăng lãi suất mà triển khai các chương trình cộng lãi suất, khuyến mãi hoặc ưu đãi trực tuyến nhằm thu hút nguồn vốn gửi vào hệ thống.

Theo thống kê của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), lãi suất huy động cao chủ yếu xuất hiện ở các chương trình trực tuyến và ưu đãi riêng. Chẳng hạn, BacABank áp dụng mức 6,85%/năm cho kỳ hạn 9 tháng, trong khi Shinhan Bank có mức khoảng 7,5%/năm cho kỳ hạn 12 tháng. Cá biệt có ngân hàng nâng mức lãi tiền gửi lên hơn 10% kèm theo một số điều kiện nhất định.

Các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Maybank cho rằng môi trường kinh tế thế giới tiếp tục tạo sức ép lên công tác điều hành tiền tệ, như: căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông vẫn chưa kết thúc, giá dầu duy trì ở mức cao cùng sự phục hồi của đồng USD khiến áp lực tỉ giá và lạm phát gia tăng. Trong nước, bài toán thanh khoản cũng trở nên thách thức hơn khi tăng trưởng tín dụng đang cao hơn tốc độ huy động vốn. Dòng tiền của người dân và doanh nghiệp có xu hướng phân bổ sang các kênh đầu tư khác như chứng khoán, bất động sản hay vàng, khiến một số tổ chức tín dụng phải cạnh tranh nguồn vốn bằng lãi suất.

Để hỗ trợ thanh khoản hệ thống, NHNN đã triển khai đồng bộ nhiều công cụ điều hành như bơm vốn qua thị trường mở (OMO), kéo dài kỳ hạn hỗ trợ thanh khoản và thực hiện các giao dịch hoán đổi ngoại tệ (FX Swap). Song song đó, cơ quan quản lý cũng tăng cường giám sát nhằm hạn chế cuộc đua lãi suất giữa các ngân hàng.

Giới phân tích nhận định mục tiêu ổn định mặt bằng lãi suất vẫn là ưu tiên hàng đầu trong năm nay. Việc giữ chi phí vốn ở mức hợp lý không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng thuận lợi hơn mà còn tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất, đầu tư và tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh nhiều thách thức còn hiện hữu.

Gỡ nút thắt thanh khoản

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt nhiều biến động khó lường, NHNN đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, hỗ trợ tăng trưởng tín dụng và tháo gỡ áp lực thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định tiền tệ - tài chính (NHNN), cho biết năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, kinh tế toàn cầu vẫn chịu nhiều sức ép từ các yếu tố địa chính trị và lạm phát. Đặc biệt, từ cuối tháng 2-2026, xung đột tại Trung Đông leo thang đã tạo thêm cú sốc mới đối với kinh tế thế giới khi làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, đẩy giá dầu tăng mạnh và gia tăng áp lực lạm phát ở nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh đó, NHNN tiếp tục điều hành tỉ giá linh hoạt, bám sát diễn biến trong nước và quốc tế nhằm hấp thụ các cú sốc bên ngoài, ổn định tâm lý thị trường và góp phần kiểm soát lạm phát. Cơ quan quản lý cũng duy trì các mức lãi suất điều hành hiện hành, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp hơn, qua đó hỗ trợ nền kinh tế.

Một điểm đáng chú ý là việc NHNN ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 15-5, nhằm tháo gỡ những vướng mắc kỹ thuật trong quá trình tính toán tỉ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR). Theo đánh giá của giới chuyên môn, quy định mới giúp các ngân hàng thương mại nhà nước như Vietcombank, BIDV và VietinBank giảm tỉ lệ LDR từ khoảng 1,1% - 1,5% so với trước đây, qua đó mở rộng thêm dư địa cấp tín dụng.

Theo ước tính của Công ty Chứng khoán MB (MBS), thay đổi này có thể tạo thêm khả năng cho vay tương đương 0,3% - 0,4% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống. Với quy mô tín dụng khoảng 19,5 triệu tỉ đồng vào cuối tháng 4-2026, lượng vốn bổ sung cho nền kinh tế có thể đạt từ 58.000 tỉ đến 78.000 tỉ đồng.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), cho biết trước khi Thông tư 08 được ban hành, 3 ngân hàng thương mại nhà nước lớn đều vận hành sát ngưỡng LDR 85% trong quý I/2026. Điều này khiến dư địa tăng trưởng tín dụng gần như cạn kiệt dù nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân vẫn ở mức cao. "Thông tư 08 được ban hành đúng thời điểm, thể hiện sự linh hoạt trong điều hành chính sách tiền tệ, giúp các ngân hàng quốc doanh có thêm không gian để giải ngân tín dụng trong nửa cuối năm" - ông Minh nhận định.

Tuy nhiên, bài toán giảm lãi suất vẫn còn nhiều thách thức. TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng áp lực từ cả trong nước lẫn quốc tế đang khiến dư địa điều hành tiền tệ trở nên hạn chế hơn.

Theo ông Tuấn, về nguyên tắc, muốn kéo giảm lãi suất cần tăng cung tiền để hạ lãi suất huy động, từ đó giảm lãi suất cho vay. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô còn lớn, NHNN khó có thể lựa chọn giải pháp bơm tiền mạnh vào nền kinh tế. Thay vào đó, cơ quan quản lý tiếp tục kêu gọi các ngân hàng đồng hành với Chính phủ trong việc giảm lãi suất thông qua vai trò điều phối của VNBA và sự dẫn dắt của các ngân hàng có vốn nhà nước. Theo ông Tuấn, đây cũng là cách để giảm dần biên lãi ròng (NIM) của hệ thống ngân hàng.

Bên cạnh đó, ông Tuấn cho rằng cần đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém nhằm hạn chế tình trạng cạnh tranh lãi suất huy động quá mức. Ông cũng nhấn mạnh việc kiểm soát dòng vốn chảy vào các lĩnh vực đầu cơ, đặc biệt là bất động sản, là yếu tố quan trọng để giảm áp lực lãi suất một cách bền vững. "Doanh nghiệp đầu cơ có thể chấp nhận vay với lãi suất 14% - 15%, trong khi doanh nghiệp sản xuất khó có khả năng chịu đựng mức chi phí vốn như vậy. Nếu không xử lý được bài toán cung - cầu vốn và định hướng dòng tín dụng hợp lý, việc giảm lãi suất chỉ mang tính kỹ thuật, còn gốc rễ vấn đề vẫn tồn tại" - ông Tuấn phân tích.