Minh bạch thị trường vàng trang sức

Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến dự thảo thông tư mới về quản lý đo lường và chất lượng đối với vàng miếng, vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng nguyên liệu. Dự thảo thay thế Thông tư 22/2013/TT-BKHCN, bổ sung nhiều quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc, thông tin sản phẩm và trách nhiệm của đơn vị sản xuất.

Lỗ nặng khi mua chỗ này, bán chỗ khác

Theo các chuyên gia, việc siết quản lý chất lượng và khuyến khích truy xuất nguồn gốc là cần thiết để minh bạch thị trường vàng, đồng thời giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi giao dịch. Ông Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty Vàng Đối tác mới (NPJ), cho biết lượng khách giao dịch vàng thời gian gần đây giảm rõ rệt. Người dân có xu hướng dè dặt hơn trước biến động mạnh của giá vàng, trong khi nhiều người mua vàng nữ trang lo ngại bị ép giá khi bán lại.

Nỗi lo này không phải không có cơ sở, bởi trên thị trường nhiều năm qua, thói quen "mua đâu bán đó" vẫn rất phổ biến. Nhiều người cho biết nếu mang vàng sang cửa hàng khác bán lại thường bị trừ tiền với nhiều lý do như "thiếu tuổi", "hao trọng lượng" hay "không đúng chuẩn". Chị Lê Thị Diệp (ngụ TP HCM) kể vài tháng trước, chị mua 1 chỉ vàng nhẫn tại tiệm vàng ở khu vực Gò Vấp. Khi cần tiền gấp, chị mang sang một tiệm khác gần nhà để bán thì được báo giá thấp hơn niêm yết khoảng 200.000 đồng với lý do vàng "thiếu tuổi" và trọng lượng không đủ. "Tôi khá bất ngờ vì sản phẩm vẫn còn nguyên, có ký hiệu và thông tin đầy đủ. Sau đó hỏi lại tiệm nơi mua thì họ khẳng định vàng đúng chuẩn như công bố ban đầu" - chị Diệp nói.

Không riêng chị Diệp, nhiều người tiêu dùng khác cũng phản ánh tình trạng tương tự. Khi bán vàng tại nơi không phải cửa hàng đã mua trước đó, họ thường phải chấp nhận mức giá thấp hơn thị trường dù sản phẩm có đầy đủ nhãn mác và ký hiệu nhận diện. Chị Minh Hạnh (ngụ phường An Khánh, TP HCM) cho biết từng mang dây chuyền mua ở một tiệm vàng khác tới bán và bị yêu cầu thử tuổi vàng trước khi giao dịch. Sau quá trình kiểm tra, cửa hàng chấp nhận mua với giá thấp hơn đáng kể. Trong khi đó, nếu bán sản phẩm đúng nơi đã mua thì gần như không cần hóa đơn và được thu theo giá niêm yết.

Theo quy định hiện hành, vàng miếng, vàng nhẫn và vàng trang sức đều phải được khắc hoặc thể hiện đầy đủ các thông tin như hàm lượng, trọng lượng, ký hiệu sản phẩm và tên đơn vị sản xuất. Doanh nghiệp (DN) phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với chất lượng công bố trên sản phẩm. Tuy nhiên, theo một nhân viên kinh doanh vàng tại khu vực chợ Tân Định (TP HCM), thị trường vẫn tồn tại không ít sản phẩm nữ trang có chất lượng không đồng đều. Vì vậy, các tiệm vàng thường kiểm tra lại trước khi thu mua nhằm xác định giá trị thực tế của sản phẩm.

Dẫu vậy, chính khâu kiểm định này đôi khi lại trở thành "vùng xám" khiến người bán khó tự bảo vệ quyền lợi. Một số cửa hàng có thể đưa ra đánh giá mang tính chủ quan để hạ giá thu mua, nhất là với khách hàng không có nhiều hiểu biết về vàng.

Chấn chỉnh là cần thiết nhưng cần có lộ trình

Nhiều ý kiến cho rằng nếu hệ thống truy xuất nguồn gốc được triển khai đồng bộ, người mua có thể dễ dàng xác minh xuất xứ, chất lượng và hàm lượng vàng thông qua mã định danh hoặc mã QR. Điều này không chỉ hạn chế tình trạng vàng kém chất lượng mà còn góp phần giảm nguy cơ bị ép giá khi bán lại ở cửa hàng khác.

Tuy vậy, cũng có ý kiến cho rằng việc triển khai cần có lộ trình phù hợp để tránh gây áp lực lên các tiệm vàng nhỏ lẻ và thị trường truyền thống. Ông Lê Chánh, chủ tiệm vàng Kim Phát I tại TP HCM, cho biết phần lớn tiệm vàng hiện nay không được cấp phép sản xuất vàng nữ trang mà chủ yếu hoạt động ở lĩnh vực mua bán, gia công và sửa chữa sản phẩm vàng.

Ông Chánh dẫn chứng sau khi thu mua nhẫn vàng 1 chỉ hoặc dây chuyền 5 chỉ, chủ tiệm có thể sửa chữa, làm mới thành sản phẩm mang thương hiệu của mình để bán lại hoặc nấu chảy rồi liên hệ với DN sản xuất để chuyển đổi thành các sản phẩm mới.

Do đó, ông Chánh đề xuất Nhà nước nên khuyến khích DN sản xuất và nhập khẩu vàng nguyên liệu xây dựng được hệ thống số hóa rõ ràng về xuất xứ, hàm lượng và tiêu chuẩn chất lượng. Khi đó, người tiêu dùng sẽ có thêm cơ sở để bảo vệ quyền lợi khi giao dịch. "Khi thông tin sản phẩm được công khai, minh bạch, người dân sẽ dễ kiểm tra chất lượng hơn, hạn chế tình trạng bị ép giá khi mang vàng đi bán ở nơi khác" - ông Chánh nói.

Chuyên gia vàng Trần Duy Phương cho rằng đề xuất của Bộ Khoa học và Công nghệ về khuyến khích DN tăng cường truy xuất nguồn gốc vàng là cần thiết. Việc này giúp nâng cao tính minh bạch thông tin, công khai chất lượng sản phẩm để người tiêu dùng biết rõ nguồn gốc vàng mình mua. Tuy nhiên, nếu triển khai sâu rộng ngay lập tức thì nhiều tiệm vàng nhỏ sẽ gặp khó khăn.

Bởi lẽ, việc xác minh nguồn gốc vàng đối với các tiệm vàng và cả người dân đang nắm giữ vàng từ nhiều năm trước là không đơn giản. Đặc biệt, những sản phẩm vàng, trang sức có từ lâu đời, được ông bà, cha mẹ để lại thì người sở hữu hiện nay khó biết rõ xuất xứ ban đầu. Ngay cả các tiệm vàng lâu năm, kinh doanh theo kiểu cha truyền con nối cũng gặp khó khi chứng minh nguồn gốc của lượng vàng đã tích lũy từ trước. "Quy định truy xuất nguồn gốc nên được áp dụng từ một mốc thời gian nhất định, chẳng hạn trong vòng 5 năm trở lại đây hoặc từ thời điểm thông tư có hiệu lực. Cách làm này sẽ phù hợp hơn, tránh gây áp lực cho các tiệm vàng nhỏ lẻ. Đồng thời, cần gắn với việc kiểm định chất lượng trang sức, bởi dù đã có quy định về chất lượng nhưng vẫn còn tình trạng "mua đâu bán đó" do tiệm vàng lo ngại tình trạng vàng kém tuổi, kém chất lượng hoặc hàm lượng vàng giữa các tiệm có sự chênh lệch" - ông Phương nói.

Theo nhiều chuyên gia, nếu được triển khai hợp lý, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp minh bạch thị trường mà còn góp phần bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao uy tín của ngành vàng trong dài hạn. Tuy nhiên, trong lúc chờ những quy định mới hoàn thiện, giới kinh doanh vàng cho rằng người dân vẫn nên ưu tiên mua sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, đầy đủ hóa đơn và thông tin nhận diện để hạn chế rủi ro trong các giao dịch về sau.