"Mỏ vàng" của nền kinh tế tuần hoàn

Nghị định 110/2026 đã quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì, chất thải, bao gồm tái chế pin xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời.

Động lực phát triển mới

Đáng chú ý, mức hỗ trợ đối với doanh nghiệp (DN) tái chế ắc quy, pin, rác thải điện - điện tử, phương tiện giao thông lên tới 20 tỉ đồng. Ngoài ra, tỉ lệ tái chế bắt buộc với pin xe điện, xe hybrid sẽ giảm về 0% tới năm 2029 trong bối cảnh thị trường còn thiếu nguồn pin thải. Trước đó, mức tái chế này là 8% trên tổng lượng pin bán trên thị trường, duy trì từ năm 2024.

Theo ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương, xe điện có độ bền cao, trong đó vòng đời của pin khoảng 10-20 năm. Khi dung lượng pin giảm còn khoảng 70%, hoàn toàn có thể thay thế bằng pin mới, còn pin cũ tiếp tục được sử dụng cho mục đích lưu trữ năng lượng. Như vậy, vòng đời của pin có thể kéo dài tổng cộng tới khoảng 40 năm. Dù tái chế chưa phải bài toán cấp bách song ngay từ bây giờ, cần thiết kế chính sách rõ ràng bởi ngành công nghiệp xe điện đang phát triển rất nhanh.

Nhiều DN, chuyên gia cho rằng tái chế pin xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời sẽ mở ra động lực phát triển mới. Vừa khánh thành nhà máy sản xuất pin lưu trữ năng lượng tại tỉnh Hưng Yên với vốn đầu tư giai đoạn đầu 300 tỉ đồng, ông Bùi Xuân Bình - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc GG Power - khẳng định DN sẽ có định hướng thu hồi, tái chế sản phẩm, hướng tới làm chủ công nghệ lõi.

Ông Phạm Đăng An, Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Energy Group, nhìn nhận việc xử lý tấm pin quang điện khi hết hạn sử dụng không phải là gánh nặng môi trường, mà là một "mỏ vàng" chiến lược trong nền kinh tế tuần hoàn. "Với vòng đời 20-25 năm, Việt Nam sẽ đối mặt với làn sóng pin hết hạn khổng lồ vào khoảng năm 2040, mở ra cơ hội khai thác hàng triệu tấn vật liệu quý như nhôm, đồng, bạc và silicon chất lượng cao" - ông dự báo.

Cũng theo ông An, việc tái chế hiệu quả sẽ giúp thu hồi tới 95% giá trị vật liệu, giảm thiểu khai thác tài nguyên thô và tối ưu hóa dấu chân carbon. Do đó, DN phải có trách nhiệm biến rác thải thành nguồn cung bền vững cho mục tiêu an ninh năng lượng và hướng đến phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Với xe điện, ông Tạ Đức Bình, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dẫn các nghiên cứu cho thấy hiệu suất của pin chỉ tối ưu trong 5-7 năm đầu. Sau thời gian này, công suất sẽ giảm còn khoảng 70%, không còn đáp ứng tốt nhu cầu di chuyển nhưng có thể tái sử dụng làm hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo.

"Đây là cơ hội để Việt Nam tham gia chuỗi thiết kế, tái chế pin ngay trong nước. Trên thế giới, lĩnh vực này mới ở giai đoạn đầu phát triển nên chúng ta chưa bị tụt hậu, ngược lại hoàn toàn có thể đầu tư, nghiên cứu, xây dựng, phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn này" - ông Bình nhìn nhận.

"Đòn bẩy" chính sách

Ông Phạm Đăng An cho rằng để thu hút đầu tư vào ngành tái chế pin, cần tập trung vào 3 trụ cột chính sách gồm: tài chính, bộ tiêu chuẩn và hạ tầng.

Cụ thể, về tài chính, ông An đề xuất Chính phủ xem xét ban hành các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi và miễn giảm thuế thu nhập DN 5-10 năm nhằm hỗ trợ DN giảm áp lực chi phí đầu tư công nghệ cao, rút ngắn thời gian hoàn vốn. Trong khi đó, bộ tiêu chuẩn chất lượng quốc gia cho vật liệu tái chế sẽ giúp các loại vật liệu này tái nhập chuỗi sản xuất một cách minh bạch, tạo niềm tin cho thị trường. Còn trụ cột hạ tầng và logistics - với việc nghiên cứu thiết lập các cụm công nghiệp tái chế tập trung tại các "thủ phủ" điện mặt trời như khu vực Ninh Thuận, Bình Thuận (cũ) - sẽ giải quyết rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí logistics ngược.

"Sự kết hợp đồng bộ của 3 trụ cột này sẽ chuyển hóa áp lực xử lý rác thải thành một khoản đầu tư đầy hứa hẹn, nơi lợi nhuận kinh tế song hành cùng mục tiêu bảo vệ hệ sinh thái một cách thực chất" - Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Energy Group nhận định.

Ở góc nhìn chuyên gia, PGS-TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP HCM, cho rằng việc giảm tỉ lệ tái chế về 0% đến năm 2029 giúp các hãng xe điện tập trung phát triển thị trường, đồng thời phù hợp với dự báo số lượng lớn pin bắt đầu hết hạn từ khoảng năm 2029-2032. Tuy nhiên, việc chưa đặt ra áp lực trước mắt khiến DN có thể chưa vội đầu tư vào hệ thống thu gom, tái chế hoặc tính đến giải pháp hợp tác với đơn vị tái chế khác. Hệ quả là nếu lượng pin thải tăng đột biến, hệ thống tái chế chưa sẵn sàng sẽ gây áp lực môi trường rất lớn và chi phí xử lý cao.

"Để khuyến khích DN tham gia tái chế, cần xây dựng hệ thống thu gom pin thải riêng biệt. Chẳng hạn, nhà sản xuất xe xây dựng điểm thu gom tại đại lý, trung tâm dịch vụ, trạm sạc... hoặc hợp tác với các chuỗi siêu thị, cửa hàng. Ngoài ra, cần mở rộng hỗ trợ DN từ Quỹ Bảo vệ môi trường, có chính sách ưu đãi lãi suất, thuế..." - PGS-TS Đỗ Văn Dũng góp ý.