Mỹ - Iran đàm phán trong căng thẳng

Phái đoàn Mỹ và Iran có mặt tại Thụy Sĩ hôm 21-6 để tiến hành thảo luận nhằm thống nhất các chi tiết cốt lõi trong thỏa thuận tạm thời vừa ký kết, hướng tới chấm dứt xung đột. Dẫn đầu phái đoàn Mỹ là Phó Tổng thống JD Vance trong khi đại diện phía Iran là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf. Tham gia cuộc đàm phán tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock còn có phái đoàn từ các nước trung gian hòa giải Pakistan và Qatar.

Phát biểu trước khi đến Thụy Sĩ, Phó Tổng thống JD Vance bày tỏ hy vọng đạt được tiến triển trong vấn đề hạt nhân và lệnh ngừng bắn ở Lebanon. Phát biểu với kênh Fox News, ông cho biết ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump và đặc phái viên Steve Witkoff đã đến Thụy Sĩ để thảo luận các chi tiết kỹ thuật của thỏa thuận và các cuộc trao đổi đang diễn ra thuận lợi. Theo Phó Tổng thống Mỹ, các nhà đàm phán đang tập trung vào việc bảo đảm Iran gần như không thể tái thiết chương trình hạt nhân của mình. Ông Vance cũng nhấn mạnh vẫn nắm giữ những đòn bẩy kinh tế đáng kể nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận vừa ký kết.

Đàm phán trên diễn ra vài ngày sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt các hành động thù địch trong khu vực. Dù vậy, căng thẳng giữa hai bên vẫn chưa có dấu hiệu giảm bớt khi Iran hôm 20-6 cảnh báo tàu thuyền nên tránh xa eo biển Hormuz. Theo AP, Tehran cho biết việc đóng cửa eo biển này nhằm đáp trả các hoạt động quân sự liên tiếp của Israel tại Lebanon và việc Mỹ không thực hiện đúng các cam kết trong khuôn khổ thỏa thuận. Truyền hình nhà nước Iran tuyên bố đã lên kế hoạch cho các bước đi tiếp theo nếu "hành vi gây hấn" vẫn tiếp diễn.

Đáp lại, quân đội Mỹ khẳng định eo biển Hormuz vẫn mở bình thường, đồng thời cho biết các lực lượng nước này đang theo dõi tình hình để bảo đảm tuyến đường thủy quan trọng này luôn thông suốt. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump gợi ý Mỹ có thể bắt đầu thu phí đối với tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz nếu các bên liên quan không thể đạt được thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày.

Việc eo biển Hormuz phải mở lại hoàn toàn và không bị Iran thu phí trong thời gian ít nhất là 60 ngày là điều khoản quan trọng trong thỏa thuận tạm thời được Mỹ và Iran ký kết hôm 17-6. Một nội dung đáng chú ý khác là Israel phải chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự tại Lebanon và vấn đề này đang trở thành thách thức thách thức lớn đối với thỏa thuận. Phía Iran nhấn mạnh rằng việc thực thi thỏa thuận phải được bắt đầu bằng một lệnh ngừng bắn toàn diện - bao gồm cả việc chấm dứt giao tranh giữa Israel và phong trào Hezbollah ở Lebanon. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cam kết duy trì lực lượng nước này ở miền Nam Lebanon cho đến khi mọi mối đe dọa đối với Israel bị loại bỏ. Trong khi đó, Hezbollah tuyên bố không ngừng các cuộc tấn công trừ khi Israel cam kết rút quân khỏi Lebanon - điều mà Iran khẳng định cũng là một điều kiện của thỏa thuận.

Song song đó, thỏa thuận tạm thời cho phép các nhà đàm phán có 60 ngày để đạt được một thỏa thuận hạt nhân nhưng thời hạn này có thể được gia hạn. Nhiều nhà quan sát cảnh báo sẽ rất khó đạt được thỏa thuận về một vấn đề phức tạp như vậy chỉ trong vòng 2 tháng.