Nâng tầm thương hiệu thanh long

Sau khi sáp nhập, tỉnh Lâm Đồng hiện vươn lên thành thủ phủ nông nghiệp lớn của cả nước, sở hữu diện tích canh tác thanh long lên tới hơn 26.100 ha với sản lượng hằng năm đạt khoảng 577.700 tấn.

Nhận diện rõ từng điểm nghẽn

Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh Lâm Đồng đã được Tổng cục Hải quan Trung Quốc và các thị trường cao cấp phê duyệt 571 mã số vùng trồng thanh long xuất khẩu, bao phủ hơn 25.213 ha, tương đương gần 98% diện tích canh tác toàn tỉnh. Song song đó, địa phương cũng sở hữu 282 mã số cơ sở đóng gói chuyên biệt dành riêng cho trái thanh long tươi. Dù tỉ lệ bao phủ mã số gần 100%, song công tác kiểm soát, quản lý đang phát sinh không ít khó khăn.

Đặc thù của trái thanh long tươi là thời gian bảo quản tự nhiên rất ngắn, chỉ kéo dài từ 5-8 ngày ở điều kiện thường, đòi hỏi một quy trình đóng gói lạnh khắt khe (từ 12 - 14 độ C) và thủ tục thông quan cực kỳ nhanh chóng. Hiện nay, thị trường Trung Quốc vẫn đang chiếm đến 70% tổng sản lượng xuất khẩu của địa phương. Do phần lớn các mã số vùng trồng sang Trung Quốc trước đây do UBND các xã, phường đại diện đứng tên quản lý, dẫn đến việc giám sát biến động diện tích, ủy quyền ký kết xuất khẩu sau khi sáp nhập các xã, phường gặp lúng túng.

Ông Hà Ngọc Chiến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, đã thẳng thắn chỉ ra những góc khuất trong quản lý. Theo ông Chiến, rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở việc phát sinh các hành vi gian lận như tình trạng "mượn mã", "bán mã" hoặc khai thác, sử dụng mã số không đúng với năng lực thực tế giữa các vùng trồng và cơ sở đóng gói. Nếu công tác kiểm tra, hậu kiểm không được siết chặt và xử lý quyết liệt, những lỗ hổng này sẽ trực tiếp làm suy giảm uy tín của nông sản địa phương, thậm chí khiến toàn ngành hàng phải đối mặt với nguy cơ bị đưa ra cảnh báo hoặc đình chỉ tư cách xuất khẩu trên diện rộng.

Trong khi đó, với người sản xuất, việc thích ứng với các quy chuẩn kỹ thuật số và truy xuất nguồn gốc vẫn còn độ trễ lớn. Ông Nguyễn Văn Hải, một hộ nông dân sở hữu 2 ha thanh long ruột đỏ tại xã Hàm Thuận Nam, chia sẻ: "Cái khó nhất của bà con hiện nay là thói quen ghi chép nhật ký điện tử. Đến mùa thu hoạch chính vụ bận rộn, nông dân hay quên cập nhật thông tin kịp thời hoặc ghi chép còn mang tính hình thức. Khi doanh nghiệp vào thu mua kiểm tra đối chiếu mã số vùng trồng thì dữ liệu hệ thống chưa trùng khớp, ảnh hưởng đến tiến độ gom hàng".

Thêm vào đó, áp lực lớn còn nằm ở năng lực kiểm nghiệm tại chỗ. Giám đốc một doanh nghiệp thu mua xuất khẩu thanh long tại xã Hàm Kiệm bày tỏ: "Quả thanh long xuất đi các thị trường khó tính như EU, Mỹ đòi hỏi kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cực kỳ ngặt nghèo. Vào mùa cao điểm thu hoạch, lượng mẫu phân tích tăng đột biến gây ra cảnh quá tải. Việc phải chờ đợi kết quả phân tích bị kéo dài làm tăng nguy cơ hao hụt chất lượng trái tươi, đồng thời đẩy chi phí lưu kho lạnh của doanh nghiệp tăng cao".

Đồng loạt nhiều giải pháp

Nhận diện rõ các điểm nghẽn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng đang quyết liệt triển khai nhóm giải pháp đồng bộ nhằm chuẩn hóa và siết chặt chuỗi giá trị. Trọng tâm hàng đầu là đẩy mạnh số hóa, hướng dẫn người dân triển khai đồng bộ phần mềm quản lý vùng trồng và cơ sở đóng gói, bảo đảm dữ liệu khai báo trùng khớp tuyệt đối với hệ thống, loại bỏ hoàn toàn các vướng mắc về địa giới hành chính cũ.

Công tác hậu kiểm và giám sát an toàn thực phẩm cũng được nâng lên một cấp độ mới với nguyên tắc xử lý nghiêm minh. Chỉ tính riêng trong năm 2025, cơ quan chuyên môn đã thực hiện giám sát định kỳ đối với 238 mã số vùng trồng và 87 cơ sở đóng gói, mạnh tay thu hồi 13 mã số vùng trồng và 2 mã số cơ sở đóng gói vi phạm quy định kỹ thuật hoặc không duy trì đủ điều kiện tối thiểu. Đối với thị trường EU, qua công tác lấy mẫu kiểm tra độc lập, địa phương phát hiện 4/15 mẫu có dư lượng hoạt chất, trong đó có 1 mẫu vượt ngưỡng MRL. Ngay lập tức, quy trình kiểm soát đã được kích hoạt để rà soát tận gốc vật tư nông nghiệp đầu vào và chấn chỉnh vùng trồng liên quan.

Về lâu dài, ngành nông nghiệp Lâm Đồng định hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang liên kết chuỗi bền vững, giảm áp lực tiêu thụ trái tươi thông qua 18 chuỗi liên kết sẵn có (gồm 15 chuỗi thanh long tươi với sản lượng 90.810 tấn/năm và 3 chuỗi sản phẩm chế biến sâu như sấy khô, nước ép).

Song song với việc giữ vững và đàm phán mở rộng thị trường quốc tế, tỉnh Lâm Đồng cũng đang tích cực thúc đẩy xúc tiến thương mại nội địa, tăng cường đưa thanh long vào các hệ thống siêu thị, mở rộng phân phối ra thị trường Hà Nội, các tỉnh phía Bắc và TP HCM nhằm đa dạng hóa kênh tiêu thụ, bảo đảm đầu ra ổn định cho người nông dân.