Ngăn đà gia tăng bệnh giang mai

Một nam thanh niên 23 tuổi ở TP HCM đến khám trong tình trạng đau mắt, cơ thể xuất hiện nhiều dát đỏ sau vài tuần có quan hệ đồng giới nam. Ban đầu, bệnh nhân được chẩn đoán viêm màng bồ đào tại chuyên khoa mắt, sau đó được chuyển sang Bệnh viện Da liễu TP HCM để kiểm tra thêm. Kết quả xét nghiệm huyết thanh cho thấy bệnh nhân dương tính với giang mai.

Lây lan nhanh do lối sống quá cởi mở

Đây chỉ là một trong nhiều trường hợp mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục đang gia tăng tại TP HCM trong thời gian gần đây. Chỉ riêng tại Bệnh viện Da liễu TP HCM, thống kê cho thấy số ca mắc giang mai tăng từ 4.899 ca năm 2020 lên hơn 9.500 ca vào năm 2025, đặt ngành y tế trước áp lực phải kiểm soát và tầm soát bệnh ở tuyến cơ sở. Đặc biệt, tỉ lệ nam giới mắc bệnh cao gấp 3 lần nữ giới.

BSCKII Bùi Mạnh Hà, Phó Giám đốc Bệnh viện Da liễu TP, cho biết xu hướng này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố. Một mặt, năng lực xét nghiệm, sàng lọc và chẩn đoán của hệ thống y tế ngày càng tốt hơn nên phát hiện được nhiều ca bệnh trước đây dễ bỏ sót. Mặt khác, hành vi tình dục thiếu an toàn, tâm lý chủ quan và sự thay đổi trong lối sống xã hội cũng góp phần làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Đặc biệt, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) được ghi nhận có tỉ lệ mắc giang mai cao hơn do nguy cơ tiếp xúc và lây truyền lớn. Ngoài ra, sự phổ biến của thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) khiến một bộ phận người dân giảm lo ngại về HIV nên lơ là sử dụng bao cao su, trong khi PrEP không có tác dụng phòng các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như giang mai, lậu hay sùi mào gà. "Có người nghĩ chỉ cần dùng PrEP là an toàn nhưng thực tế xoắn khuẩn giang mai hay nhiều tác nhân gây bệnh khác vẫn có thể lây lan dễ dàng nếu quan hệ không được bảo vệ" - BS Hà cảnh báo.

Ngoài người trưởng thành, ngành y tế cũng đặc biệt lo ngại nguy cơ giang mai bẩm sinh. Dù số ca chưa nhiều nhưng hậu quả với thai nhi rất nghiêm trọng, có thể gây sinh non, dị tật, viêm phổi, nhiễm trùng máu hoặc tử vong sau sinh. TP HCM đang triển khai mục tiêu xét nghiệm sàng lọc giang mai cho 100% phụ nữ mang thai ngay từ lần khám thai đầu tiên và trước sinh nhằm hạn chế tối đa lây truyền từ mẹ sang con.

Tại Bệnh viện An Bình TP HCM, các bác sĩ cũng vừa tiếp nhận một nam thanh niên đến khám vì hai lòng bàn tay, bàn chân và ngực xuất hiện nhiều ban đỏ nhưng không ngứa. Bệnh nhân cho hay từng quan hệ tình dục không được bảo vệ với người quen qua mạng. Trước đó, người này từng xuất hiện một vết loét ở vùng kín nhưng do không đau, tự biến mất nên chủ quan bỏ qua. Kết quả xét nghiệm sau đó xác định bị mắc giang mai.

BSCKI Võ Trường Quang Huy, Quyền điều hành Khoa Da liễu - Bệnh viện An Bình, nhận định mạng xã hội và các ứng dụng hẹn hò khiến việc thiết lập quan hệ với người lạ trở nên dễ dàng hơn, trong khi nhiều người không nắm rõ tình trạng sức khỏe hay tiền sử dịch tễ của bạn tình. Cùng với đó, quan niệm cởi mở hơn về giới tính và tình dục trước hôn nhân cũng làm thay đổi hành vi xã hội, tạo nên những chuỗi lây nhiễm phức tạp trong cộng đồng.

Mở lối ngăn bệnh

Theo BS Huy, một vấn đề đáng lo hiện nay là nhiều người chủ quan vì nghĩ rằng các bệnh lây truyền qua đường tình dục đều có biểu hiện rõ ràng. Thực tế, giang mai ở giai đoạn đầu thường chỉ là vết loét nhỏ, không đau nên người bệnh dễ bỏ qua. Khi bước sang giai đoạn toàn phát, bệnh có thể gây tổn thương ở da, mắt, gan, tim mạch và thần kinh. "Nếu không điều trị kịp thời, giang mai có thể ảnh hưởng gần như toàn bộ cơ quan trong cơ thể" - BS Huy cảnh báo.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi hoặc chờ bệnh tự khỏi khi xuất hiện dấu hiệu bất thường nghi ngờ bệnh lây truyền qua đường tình dục. Việc cần làm là đến cơ sở y tế chuyên khoa để được xét nghiệm và điều trị sớm. Đối với phụ nữ mang thai, việc tầm soát giang mai trong 3 tháng đầu thai kỳ đặc biệt quan trọng. Nếu người mẹ nhiễm bệnh mà không phát hiện, nguy cơ lây sang thai nhi rất cao, có thể dẫn đến sinh non, thai chết lưu hoặc trẻ mắc dị tật bẩm sinh.

Trước thực trạng số ca mắc giang mai và các bệnh lây truyền qua đường tình dục gia tăng, ngành y tế TP HCM vừa khởi động chương trình phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục năm 2026. Chương trình tập trung nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở, tăng khả năng phát hiện sớm, quản lý điều trị và giảm tỉ lệ mắc bệnh trong cộng đồng.

Theo BS Bùi Mạnh Hà, mô hình quản lý bệnh giang mai tại TP HCM hiện đã được chuyển đổi nhằm tối ưu nguồn lực. Nếu trước đây, Bệnh viện Da liễu TP HCM trực tiếp quản lý các chương trình phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục thì nay Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP HCM (HCDC) giữ vai trò điều phối chung. HCDC sẽ chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, điều phối hoạt động toàn thành phố; trong khi Bệnh viện Da liễu hỗ trợ chuyên môn, đào tạo và hội chẩn các ca khó cho tuyến dưới.

"Thách thức hiện nay là tình trạng thiếu nhân lực tại y tế cơ sở và tâm lý e ngại, kỳ thị khiến nhiều người chậm đi khám. Ngành y tế TP HCM đang tăng cường tập huấn cho tuyến cơ sở, đẩy mạnh truyền thông để người dân chủ động xét nghiệm, điều trị sớm và phòng ngừa hiệu quả các bệnh lây truyền qua đường tình dục" - BS Hà nhấn mạnh.