Ngăn tận gốc vàng lậu

Liên tiếp các vụ buôn lậu vàng quy mô lớn vừa bị triệt phá cho thấy sức nóng của thị trường kim loại quý trong nước vẫn chưa giảm, nhất là khi khoảng cách giữa giá vàng nội địa và thế giới còn neo ở mức cao. Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng ngoài việc tăng cường kiểm soát biên giới, điều quan trọng hơn là cần sớm khơi thông nguồn cung vàng chính ngạch để giảm động cơ buôn lậu.

Chưa đơn vị nào được nhập vàng

Như Báo Người Lao Động đã thông tin ngày 19-5, Công an TP HCM cho biết Phòng Cảnh sát kinh tế đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Vũ Thị Ngọc Anh (SN 1977) cùng Nguyễn Duy Tấn (SN 1981) để điều tra hành vi buôn lậu vàng 9999.

Theo thông tin ban đầu, ngày 20-4, lực lượng chức năng phát hiện bà Ngọc Anh mang hơn 2,2 kg vàng tại sân bay Tân Sơn Nhất khi làm thủ tục lên chuyến bay đi Phú Quốc. Số vàng này được xác định trị giá khoảng 9,7 tỉ đồng theo mặt bằng giá thời điểm bị phát hiện.

Tại cơ quan điều tra, các nghi phạm khai nhận mua vàng tại Campuchia rồi vận chuyển trái phép vào Việt Nam để hưởng chênh lệch giá. Công an xác định từ đầu năm 2026 đến khi bị bắt, đường dây này đã thực hiện khoảng 10 chuyến vận chuyển vàng qua biên giới, mỗi chuyến có giá trị hàng chục tỉ đồng.

Cũng trong ngày 19-5, Công an TP Hà Nội khởi tố thêm một vụ án buôn lậu vàng khác liên quan 7 bị can, trong đó có 5 người quốc tịch Trung Quốc. Theo cơ quan điều tra, từ tháng 3-2026 đến nay, nhóm này đã vận chuyển và giao dịch khoảng 300 kg vàng nguyên liệu, tương đương hơn 8.000 lượng vàng, với tổng trị giá ước khoảng 1.200 tỉ đồng.

Các vụ việc liên tiếp bị phát hiện diễn ra trong bối cảnh giá vàng trong nước thường xuyên cao hơn thế giới khoảng 18-20 triệu đồng/lượng, có thời điểm lên tới gần 30 triệu đồng/lượng. Mức chênh lệch lớn này được xem là "đất sống" cho hoạt động nhập lậu vàng nhằm hưởng lợi từ khoảng cách giá.

Theo giới chuyên gia, việc siết kiểm tra, tăng tuần tra hay xử lý mạnh tay các đường dây vận chuyển trái phép là cần thiết nhưng chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Điều thị trường cần lúc này là những giải pháp điều hành linh hoạt hơn để kéo giá vàng trong nước tiến gần giá quốc tế.

Một trong những chính sách được kỳ vọng tạo chuyển biến là Nghị định 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 24/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Trong đó, điểm đáng chú ý là bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng cũng như độc quyền xuất, nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng. Tuy nhiên, sau hơn nửa năm nghị định có hiệu lực, thị trường vẫn chưa ghi nhận nguồn cung vàng mới được bổ sung đáng kể. Trong khi đó, nhu cầu mua vàng của người dân và doanh nghiệp (DN) vẫn duy trì ở mức cao, khiến giá trong nước tiếp tục "vênh" mạnh so với thế giới.

Trước đó, tại họp báo quý I/2026 của Ngân hàng Nhà nước, ông Đào Xuân Tuấn, vụ trưởng Vụ quản lý ngoại hối, cho biết đã có 11 DN và tổ chức tín dụng nộp hồ sơ xin cấp phép sản xuất vàng miếng và nhập khẩu vàng nguyên liệu. Dù vậy, đến nay nhiều DN cho biết vẫn chưa nhận được thông tin chính thức về việc cấp phép nhập khẩu.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, chuyên gia vàng Trần Duy Phương cho rằng chỉ cần chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới khoảng 100 USD/ounce, tương đương hơn 3 triệu đồng/lượng, đã đủ tạo động lực cho hoạt động nhập lậu. Vì vậy, việc sớm cho phép nhập khẩu vàng chính ngạch sẽ giúp tăng nguồn cung, từ đó thu hẹp khoảng cách giá. "Khi giá vàng trong nước liên thông hơn với giá thế giới và mức chênh lệch được kéo giảm, hoạt động buôn lậu vàng cũng sẽ tự nhiên hạ nhiệt" - ông Phương nhận định.

Nhập khẩu vàng thôi chưa đủ!

Là DN hoạt động trực tiếp trong ngành nữ trang, ông Nguyễn Ngọc Trọng, giám đốc Công ty Vàng bạc đá quý Ngọc Phương Nam (NPJ), chỉ ra một trong những nút thắt lớn nhất của ngành hiện nay là thiếu nguồn nguyên liệu hợp pháp và minh bạch.

Theo ông Trọng, Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến dự thảo thông tư mới liên quan quản lý đo lường, chất lượng vàng miếng, vàng trang sức và vàng nguyên liệu trong sản xuất, nhập khẩu, lưu thông trên thị trường. Trong đó có yêu cầu quan trọng về truy xuất được nguồn gốc vàng. Tuy nhiên, để chứng minh nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm đầu ra, DN trước hết phải có nguồn vàng nguyên liệu đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Trong khi đó, việc tiếp cận nguồn vàng nhập khẩu chính ngạch hiện vẫn rất khó khăn, nhất là với các DN quy mô vừa và nhỏ. "Cơ quan quản lý cần sớm có cơ chế cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu chính ngạch, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận cho DN nhỏ thay vì chỉ tập trung ở một số DN lớn" - ông Trọng kiến nghị.

Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA), cho biết hiệp hội đã nhiều lần đề xuất Chính phủ sớm hoàn thiện cơ chế minh bạch đối với nguồn vàng nguyên liệu, bao gồm nhập khẩu và huy động vàng trong dân.

Theo ông, các vụ buôn lậu bị phát hiện gần đây mới chỉ là "phần nổi của tảng băng". Bởi, với nhu cầu tiêu thụ vàng của Việt Nam lên tới 50 tấn mỗi năm thì việc bắt giữ vài trăm kg vàng lậu chỉ tương đương khoảng 1% nhu cầu thị trường. Theo ông Khánh, điều quan trọng là giải quyết tận gốc bài toán nguồn cung cho thị trường vàng trong nước. "Ngay trong các cuộc họp liên ngành về quản lý thị trường vàng, Bộ Công an cũng đã đề nghị Ngân hàng Nhà nước sớm cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu. Hiện Trung Quốc, Lào hay Campuchia đều cho phép nhập khẩu vàng khá thông thoáng nên giá vàng trong nước của họ chỉ chênh khoảng 1% so với thế giới. Trong khi đó, mức chênh lệch tại Việt Nam lên tới 11%-12% là chưa hợp lý" - ông Khánh nói.

Theo ông, khi chủ động được nguồn cung, DN sẽ giảm áp lực chi phí, giá vàng trong nước có cơ hội thu hẹp khoảng cách với quốc tế, từ đó hạn chế động cơ buôn lậu qua biên giới.

Ở góc nhìn khác, chuyên gia kinh tế, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng để quản lý hiệu quả thị trường vàng, Việt Nam không chỉ cần mở lại kênh nhập khẩu chính ngạch mà còn nên tính tới việc xây dựng sàn giao dịch vàng theo mô hình của Sàn giao dịch vàng Thượng Hải (Trung Quốc). "Nhu cầu của nhiều nhà đầu tư hiện nay không hẳn là nắm giữ vàng vật chất mà chủ yếu muốn hưởng chênh lệch giá. Vì vậy, một sàn giao dịch vàng minh bạch với cơ chế vận hành rõ ràng sẽ giúp đáp ứng nhu cầu đầu tư hợp pháp của người dân, thay vì để dòng tiền tiếp tục chảy vào thị trường tự phát" - ông phân tích.

Cũng theo chuyên gia này, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc cố kéo giá vàng trong nước bằng với giá thế giới, mà là xây dựng được một kênh đầu tư chính thức, minh bạch để hấp thụ nhu cầu đầu tư vàng của người dân.