Người mở đường phẫu thuật robot tại Việt Nam

Với nền tảng chuyên môn y học hiện đại được tiếp thu và làm chủ,  bác sĩ có thể triển khai phẫu thuật robot từ xa, góp phần cứu chữa những ca bệnh khó ở miền núi, hải đảo mà không cần đến tận nơi

Tôi gặp TS-BS Nguyễn Hoàng Đức, Trưởng Khoa Tiết niệu Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa Bệnh viện Tâm Anh TP HCM, khi ông cùng đồng nghiệp vừa thực hiện xong ca mổ tiết niệu "đạt mốc 100 ca" bằng robot Davinci Xi tại Việt Nam. Ít ai biết rằng 20 năm trước, BS Đức đã tìm hiểu về phẫu thuật robot và kỳ tích thực hiện đến hôm nay vẫn chưa thỏa chí ước mơ.

Robot: "Cánh tay nối dài" của bác sĩ

BS Đức cho hay phẫu thuật robot thực chất vẫn dựa trên nền tảng của phẫu thuật nội soi kinh điển, chỉ khác ở việc bác sĩ không trực tiếp cầm dụng cụ mổ nội soi bằng tay mà điều khiển thông qua một hệ thống robot hiện đại. Ông ví von robot giống như "đôi cánh" giúp phẫu thuật viên phát huy tối đa kỹ năng chuyên môn. "Ngày xưa mình dùng tay điều khiển dụng cụ mổ, còn bây giờ cũng vẫn là đôi tay đó nhưng thao tác thông qua hệ thống điều khiển robot. Về nguyên tắc phẫu thuật thì không thay đổi nhưng robot giúp các động tác trở nên chính xác, linh hoạt và mượt mà hơn rất nhiều" - BS Đức chia sẻ.

Trong phòng mổ, mọi chuyển động của bàn tay bác sĩ được robot truyền tải gần như tức thì tới bệnh nhân. Nhờ đó, phẫu thuật viên có thể điều khiển robot thực hiện được những động tác tinh vi ở không gian rất hẹp mà phẫu thuật nội soi thông thường khó đạt được. Theo BS Đức, hệ thống robot không thay thế bác sĩ mà đóng vai trò như một "cánh tay nối dài", giúp phẫu thuật viên bộc lộ tối đa kỹ năng và kinh nghiệm trong quá trình mổ. Hiện BS Đức cùng ê-kíp tại Bệnh viện Tâm Anh TP HCM đã thực hiện 100 ca phẫu thuật robot trong lĩnh vực tiết niệu, chủ yếu điều trị ung thư thận, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư bàng quang.

BS Đức cho rằng công nghệ robot trong tương lai sẽ mở ra khả năng phẫu thuật từ xa tại Việt Nam. Sau chuyến tham quan và học tập tại Trung Quốc, ông đặc biệt ấn tượng với mô hình bác sĩ ngồi điều khiển robot tại Bắc Kinh để phẫu thuật cho bệnh nhân ở một địa phương cách hàng trăm kilomet. Phẫu thuật viên không cần di chuyển tới nơi nhưng vẫn có thể hỗ trợ bệnh nhân ở xa thông qua hệ thống robot kết nối bằng công nghệ viễn thông. Giá trị lớn nhất của công nghệ này không chỉ nằm ở yếu tố kỹ thuật mà còn ở ý nghĩa nhân văn, giúp người dân ở các khu vực địa lý khó tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao vẫn có cơ hội được điều trị bởi các chuyên gia đầu ngành.

Ngả rẽ cuộc đời

Chia sẻ về hành trình nghề nghiệp, BS Đức cho biết ông từng trải qua nhiều môi trường công tác khác nhau, từ bệnh viện công đến bệnh viện tư nhân.

Sau khi tốt nghiệp bác sĩ nội trú năm 2004, ông về công tác tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM khi chuyên ngành tiết niệu tại đây còn mới mẻ. Đây là môi trường giúp ông trưởng thành rất nhiều về chuyên môn, đặc biệt trong lĩnh vực ngoại khoa. Sau gần 10 năm làm việc, ông quyết định chuyển sang một môi trường công tác mới - Bệnh viện FV.

Quãng thời gian làm việc tại Bệnh viện FV giúp ông tiếp cận mô hình quản trị bệnh viện quốc tế, đặc biệt là hệ thống tiêu chuẩn JCI. Ông được tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và hoàn thiện các quy trình quản lý chất lượng bệnh viện. Đến năm 2016, ông bất ngờ nhận lời mời quay lại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM để phụ trách Khoa Tiết niệu. BS Đức cho rằng trong ngành y, việc một bác sĩ rời bệnh viện công sang tư nhân rồi quay trở lại là điều khá hiếm gặp. Trong giai đoạn này, ông là một trong những người đầu tiên triển khai phẫu thuật nội soi 3D trong lĩnh vực tiết niệu tại Việt Nam, đồng thời tham gia hoàn thiện chương trình ghép thận của bệnh viện.

Năm 2020, vì muốn dành nhiều thời gian hơn cho gia đình và thử sức ở lĩnh vực quản lý, ông chuyển sang Bệnh viện Tâm Anh TP HCM với vai trò giám đốc chuyên môn. "Tuy nhiên, sau thời gian tham gia quản lý, tôi nhận ra bản thân phù hợp hơn với công việc chuyên môn. Tôi quyết định quay lại vai trò phẫu thuật viên vì tin rằng đây là cách đóng góp thiết thực nhất cho người bệnh" - BS Đức chia sẻ.

Một trong những dấu ấn lớn gần đây của BS Đức là triển khai phẫu thuật robot trong lĩnh vực tiết niệu. Ông cho biết đã quan tâm đến công nghệ này từ năm 2004 sau khi chứng kiến ca mổ robot đầu tiên tại Singapore General Hospital. Đến năm 2025, Bệnh viện Tâm Anh TP HCM đưa vào vận hành hệ thống robot Davinci Xi thế hệ mới. Chỉ chưa đầy năm, ông cùng ê-kíp đã thực hiện 100 ca phẫu thuật robot tiết niệu đầu tiên. Mục tiêu lớn nhất của ông là muốn người dân thấy rằng y học Việt Nam đang ngày càng tiệm cận các xu hướng điều trị hiện đại của thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực ngoại khoa và phẫu thuật robot.

Lan tỏa kiến thức y khoa

Khi được hỏi về việc chia sẻ những kiến thức y tế trên 2 kênh Facebook và TikTok cá nhân, ông chỉ cười hiền và cho biết bản thân không mong nổi tiếng, chỉ muốn chia sẻ những điều mình biết với người dân, bệnh nhân. Thay vì thuê ê-kíp chuyên nghiệp, ông tự dựng các video chia sẻ kiến thức y khoa. Theo ông, nếu đầu tư bài bản thì sản phẩm có thể đẹp hơn, chỉn chu và chuyên nghiệp hơn nhưng sẽ mất rất nhiều thời gian chỉnh sửa, xem lại và chờ hoàn thiện. Trong khi đó, điều ông cần nhất là tốc độ cập nhật thông tin cho người bệnh mỗi ngày.

Nội dung các video clip đều xuất phát từ quá trình khám chữa bệnh và những trao đổi với bệnh nhân hằng ngày. Khi người bệnh hiểu sai hoặc thắc mắc một vấn đề nào đó, ông sẽ ghi nhớ để đưa vào video truyền thông sức khỏe. Mỗi tối trước khi ngủ, ông dành khoảng 15 phút để dựng một clip ngắn dài khoảng 1 đến 2 phút, tập trung vào những vấn đề người bệnh quan tâm. Ngoài các video ngắn, ông còn duy trì những buổi livestream định kỳ để giải đáp thắc mắc của người dân. Điều quan trọng nhất là truyền tải thông tin y khoa bằng ngôn ngữ đơn giản để mọi tầng lớp đều có thể tiếp cận, hiểu đúng về bệnh lý tiết niệu và chăm sóc sức khỏe.

Chuyên gia ngoại tiết niệu cũng chia sẻ ông bắt đầu làm mạng xã hội một cách nghiêm túc khoảng 2 năm nay. Ban đầu chỉ đăng tải rải rác nhưng càng làm càng thấy hứng thú vì nhận được phản hồi tích cực từ người bệnh, kể cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài. "Có những người từ Mỹ về Việt Nam khám bệnh nói rằng họ biết tôi qua các video chia sẻ sức khỏe trên mạng xã hội. Điều đó khiến tôi cảm thấy những gì mình làm thực sự có ý nghĩa" - ông trải lòng. 

Góp sức cho khoa học

Ngoài chuyên môn, TS-BS Nguyễn Hoàng Đức dành nhiều thời gian cho công tác nghiên cứu và là tác giả của hơn 100 bài báo khoa học trong nước. Ông được mời làm báo cáo viên chính thức ở nhiều hội nghị chuyên ngành quan trọng: Hội nghị Niệu thường niên của Hội Niệu khoa Singapore năm 2009-2013, Hội nghị Niệu thường niên của Hội Niệu Thái Lan năm 2007; Hội nghị lần thứ 13 của Hội Nội soi niệu Trung Quốc 2013... Nhiều ấn phẩm, sách khoa học ông viết và xuất bản được bạn bè, đồng nghiệp cũng như sinh viên đánh giá cao, như: Niệu học lâm sàng (NXB Y học 2002), Sổ tay Niệu học lâm sàng (NXB Y học 2004), Phẫu thuật ít xâm hại trong tiết niệu học (NXB Y học 2006), Điều trị sỏi niệu bằng phẫu thuật ít xâm lấn (NXB Y học 2008)...