Nhiều loại thuốc đắt sắp được BHYT chi trả

Ngày 6-5, Bộ Y tế tổ chức hội nghị "Đánh giá công nghệ y tế năm 2026: Nâng cao chất lượng bằng chứng trong đánh giá công nghệ y tế và các giải pháp ứng dụng trong xây dựng chính sách chi trả BHYT". Hàng chục thuốc ung thư giá cao đang được đề xuất bổ sung vào danh mục BHYT nhằm giảm gánh nặng cho người bệnh.

Hoàn tất ban hành trong quý II

Hơn một năm chống chọi ung thư vú, chị Hoàng Thị Tr. (Ninh Bình) không chỉ đối mặt với bệnh tật mà còn gánh áp lực tài chính kéo dài. Mỗi tháng, chị phải chi khoảng 50 triệu đồng cho thuốc điều trị đích dù BHYT đã thanh toán một phần. Theo chị Tr., thuốc điều trị đích giúp bệnh ổn định, kéo dài thời gian sống nhưng chi phí quá lớn khiến gia đình luôn căng thẳng. "Nếu dừng thuốc, tiên lượng bệnh rất xấu nhưng tiếp tục điều trị thì vượt quá khả năng chi trả" - chị lo lắng.

Thực tế, nhiều bệnh nhân ung thư phải tự chi trả khoảng 40 triệu đến cả trăm triệu đồng cho mỗi đợt điều trị bằng thuốc đích, thuốc miễn dịch, buộc gia đình vay mượn để duy trì phác đồ. Trong bối cảnh đó, hàng chục thuốc ung thư giá cao đang được đề xuất bổ sung vào danh mục BHYT nhằm giảm gánh nặng cho người bệnh.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), cho biết việc thẩm định danh mục bổ sung thuốc BHYT đang được đẩy nhanh và dự kiến hoàn tất trong quý II để ban hành ngay trong năm nay. Đây sẽ là đợt cập nhật lớn nhất sau hơn 8 năm chưa điều chỉnh với hơn 20 nhóm thuốc điều trị ung thư, tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp, thần kinh, hô hấp, tiêu hóa… được bổ sung nhằm mở rộng quyền lợi cho người bệnh. Bộ Y tế đặc biệt ưu tiên các nhóm thuốc chi phí cao, nhất là thuốc điều trị ung thư.

Bên cạnh mở rộng phạm vi chi trả, cơ quan này cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia hỗ trợ một phần chi phí và nghiên cứu giải pháp giảm mức đồng chi trả với nhiều thuốc chi phí cao, đặc biệt là thuốc điều trị ung thư. Liên quan điều trị vượt tuyến, bà Trang cho biết Bộ Y tế đang rà soát, đánh giá quy định hiện hành để điều chỉnh danh mục bệnh theo hướng phù hợp hơn. Những bệnh tuyến dưới đã điều trị hiệu quả sẽ được xem xét đưa ra khỏi danh sách vượt tuyến, trong khi một số bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo có thể được mở rộng phạm vi điều trị nhằm giúp người bệnh tiếp cận điều trị sớm hơn.

Bộ Y tế cho biết đang rà soát 1.037 hoạt chất trong danh mục thuốc BHYT. Qua đánh giá bước đầu, bộ đề xuất bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm mới, trong đó nhóm thuốc điều trị ung thư chiếm tỉ trọng lớn nhất với 30 loại (35,7%). Các thuốc chủ yếu là thuốc phát minh mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch. Dù danh mục hiện hành đã có 81 thuốc điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch được quỹ BHYT chi trả, tốc độ phát minh và đăng ký lưu hành thuốc mới tại Việt Nam vẫn tăng nhanh. Việc bổ sung các thuốc tiên tiến được kỳ vọng giúp bác sĩ có thêm lựa chọn phác đồ, đồng thời giảm đáng kể gánh nặng chi phí từ tiền túi của người bệnh.

Bảo đảm tính bền vững

Chi tiêu cho y tế tại Việt Nam đang tăng nhanh, trung bình 7%-8% mỗi năm. Hiện chi tiêu y tế bình quân đầu người khoảng 270 USD/năm, tương đương 7,3 triệu đồng và dự báo tăng lên gần 9 triệu đồng trong 3 năm tới. Riêng chi phí thuốc chiếm hơn 30% tổng chi khám chữa bệnh BHYT, cho thấy nhu cầu sử dụng thuốc, nhất là thuốc điều trị chuyên sâu, ngày càng lớn.

Theo ông Nguyễn Tất Thao, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát thanh toán BHXH, BHYT (BHXH Việt Nam), chi phí khám chữa bệnh BHYT tiếp tục gia tăng rõ rệt. Quý I/2026, cả nước ghi nhận khoảng 44,8 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT với tổng chi khoảng 38.642 tỉ đồng, tăng 8,5% so với cùng kỳ. Nhiều địa phương như Hà Nội, TP HCM, Thanh Hóa, Đồng Nai, Nghệ An, Vĩnh Long… có mức chi tăng cao, chủ yếu tập trung ở dịch vụ kỹ thuật, tiền giường nội trú và thuốc điều trị, đặc biệt với các ca bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo hoặc cần kỹ thuật cao. Năm 2025, tổng chi khám chữa bệnh BHYT đã vượt 101.000 tỉ đồng với khoảng 164,7 triệu lượt khám.

Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, bài toán đặt ra là vừa bảo đảm tính bền vững của quỹ BHYT vừa giúp người bệnh tiếp cận phương pháp điều trị mới, hiệu quả. Theo bà Trần Thị Trang, Bộ Y tế đang thúc đẩy ứng dụng đánh giá công nghệ y tế (HTA) trong xây dựng chính sách chi trả BHYT. Đây là công cụ giúp lựa chọn thuốc, thiết bị và dịch vụ y tế dựa trên bằng chứng về chi phí - hiệu quả, phục vụ cập nhật danh mục, đấu thầu và đàm phán giá. "Việc áp dụng HTA sẽ giúp sử dụng quỹ BHYT hiệu quả hơn, đồng thời tạo cơ sở khoa học để đàm phán giá thuốc, hướng tới giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh. Các thuốc có hiệu quả tương đương sẽ có mức thanh toán tương đồng; với thuốc chi phí cao hơn sẽ tiếp tục được đánh giá trước khi quyết định tỉ lệ chi trả phù hợp" - bà Trang nói rõ.

Theo các chuyên gia, một trong những vướng mắc lớn hiện nay là danh mục thuốc BHYT chưa theo kịp sự phát triển của y học. Dù Thông tư 20/2022/TT-BYT đã được ban hành, danh mục hiện hành cơ bản vẫn kế thừa từ năm 2018, khiến nhiều thuốc phát minh, thuốc thế hệ mới chưa được thanh toán. Điều này buộc không ít bệnh nhân phải tự chi trả toàn bộ chi phí nếu muốn tiếp cận phương pháp điều trị hiện đại. Hiện tỉ lệ bao phủ BHYT đã vượt 95%, song chi tiền túi của người dân cho y tế vẫn trên 39%, cao hơn mục tiêu đề ra. Bộ Y tế đang xây dựng chính sách BHYT bổ sung, đồng thời mở rộng danh mục thuốc và quyền lợi chi trả nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh. Việc mở rộng danh mục có thể làm quỹ BHYT tăng chi khoảng 2.500 tỉ đồng mỗi năm.

Các chuyên gia cho rằng để kéo giảm chi tiền túi bền vững cần đồng bộ nhiều giải pháp như mở rộng phạm vi chi trả BHYT, tăng đầu tư ngân sách nhà nước và phát triển bảo hiểm sức khỏe bổ sung, qua đó nâng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao và giảm áp lực chi phí khi khám chữa bệnh.