Những thói quen kéo bệnh đến sớm

Gần đây, chị T.T.C (nhân viên văn phòng ở TP HCM) bị khô da, mỏi mắt, hay chóng mặt, tăng cân nhanh. Khi đến bệnh viện khám, chị C. mới biết thói quen ăn uống thất thường, dùng nhiều thức ăn nhanh đã làm sức khỏe giảm sút.

3 xu hướng ăn uống phổ biến

Chị C. cho hay vì công việc bận rộn, không có giờ giấc nhất định nên chị thường ăn sai bữa hoặc dùng vội bằng đồ ăn nhanh. Vì dùng thức ăn nhanh có nhiều năng lượng rỗng nên đến xế chiều, chị lại thấy đói và lại ăn uống…

ThS dinh dưỡng Trương Nhật Khuê Tường, giảng viên Trường ĐH Y Dược TP HCM, nhận xét một bộ phận giới trẻ hiện nay ăn uống theo 3 xu hướng phổ biến: "nhanh, tiện", dùng đồ ngọt thường xuyên và ăn uống thất thường. Những thói quen này khiến khẩu phần dễ dư năng lượng nhưng thiếu chất xơ, vi chất và nhất là dư muối - đường.

Khảo sát STEPS 2021 (điều tra quốc gia về các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm) tại Việt Nam cho thấy 59% người 18-69 tuổi không đạt 5 khẩu phần rau quả/ngày, dùng lượng muối trung bình 8,1 g/ngày (cao hơn khuyến nghị 5 g). Ở nhóm trẻ hơn, đồ uống có đường rất phổ biến. Khảo sát với nhiều học sinh 11-15 tuổi tại TP HCM ghi nhận 36% dùng ít nhất 1 loại nước ngọt/đồ uống có đường mỗi ngày.

Theo ThS Tường, nếu duy trì "combo" ăn nhanh, uống ngọt, ít rau quả và dư muối, nguy cơ tăng lên theo thời gian ở nhiều nhóm bệnh như thừa cân - béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và chuyển sang bệnh tim mạch sớm. STEPS 2021 ghi nhận ở người 18-69 tuổi, 19,5% thừa cân - béo phì, 26,2% tăng huyết áp, 44,1% tăng cholesterol và 7,1% tăng glucose máu lúc đói/đang điều trị.

Theo thống kê, bệnh không lây nhiễm chiếm 78,2% tổng số tử vong tại Việt Nam năm 2021. Đây là hậu quả của các hành vi, lối sống không phù hợp kéo dài nhiều năm, nhất là dùng nhiều thực phẩm siêu chế biến. Một nghiên cứu đăng trên The Lancet Regional Health - Americas ghi nhận mối liên quan bất lợi giữa mức tiêu thụ ultra-processed foods và bệnh tim mạch (quan sát dịch tễ).

Bệnh gan nhiễm mỡ/viêm gan chuyển hóa (thường gọi là "gan nhiễm mỡ không do rượu") cũng tấn công không ít người trẻ. Đồ uống có đường (nhất là dạng lỏng) làm tăng tải đường nhanh, thúc đẩy tích mỡ ở gan.

"Một nghiên cứu mới đây đã chỉ rõ bỏ bữa sáng liên quan việc tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Ngoài nguy cơ dài hạn, bỏ bữa còn khiến dễ bù đắp bằng ăn vặt, ăn đêm và chọn thực phẩm nhiều năng lượng" - ThS Tường giải thích.

"Sát thủ" thầm lặng

Tại Việt Nam, lối sống "cú đêm" đang ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ. Sự phát triển của công nghệ, áp lực công việc, học tập, cùng với sự hấp dẫn của các hoạt động giải trí về đêm đã khiến nhiều người trẻ hình thành thói quen thức khuya. Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở các thành phố lớn mà còn lan rộng đến các khu vực nông thôn, nơi giới trẻ tiếp cận với internet và các hình thức giải trí trực tuyến ngày càng dễ dàng.

Để theo kịp tiến độ với đồng nghiệp và khách hàng ở Mỹ, anh T.V.B (nhân viên công nghệ tại TP HCM) buộc phải làm việc vào ban đêm. Anh thường thức dậy vào khoảng 10 giờ sáng, dành thời gian cho các hoạt động cá nhân trước khi bắt đầu công việc vào buổi tối.

Anh B. tham gia các cuộc họp trực tuyến với đồng nghiệp ở Mỹ, viết code, fix bug (sửa lỗi, cải thiện phần mềm) và triển khai các dự án. Công việc thường kéo dài đến tận 3 giờ sáng, sau đó anh mới có thời gian thư giãn, lướt mạng xã hội xem phim hoặc nghe nhạc trước khi đi ngủ lúc 4 giờ.

Hậu quả của việc thức khuya thường xuyên là B. gặp phải tình trạng suy giảm trí nhớ, khó tập trung, uể oải vào ban ngày. Anh cũng tăng cân, da sạm và nổi mụn. "Giờ tôi mới thấy tác hại của việc thức khuya, sắp tới chắc phải thay đổi công việc nếu không muốn sức khỏe giảm sút thêm" - anh B. bày tỏ.

BSCKII Trần Quốc Phong, Trưởng Đơn vị Tiết niệu - Bệnh viện An Bình (TP HCM), cho rằng việc ngủ muộn, ngủ trái giờ không làm hỏng thận ngay nhưng âm thầm đẩy bệnh nền đến sớm. Qua việc khám bệnh, các bác sĩ ngày càng gặp nhiều bệnh nhân trẻ có bệnh nền xuất hiện sớm hơn tuổi sinh học thực tế. Điểm chung đáng chú ý ở nhóm này là thói quen ngủ muộn, ngủ trái giờ kéo dài, nhất là ở những người làm ca đêm, thức khuya thường xuyên hoặc đảo lộn nhịp sinh hoạt trong nhiều năm.

"Giấc ngủ rối loạn thúc đẩy nhanh quá trình hình thành và tiến triển của các bệnh mạn tính. Chính những bệnh này mới là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận về sau. Khi ngủ không đúng nhịp sinh học, cơ thể rơi vào trạng thái stress mạn tính. Hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, hormone cortisol tăng cao kéo dài, dẫn đến rối loạn chuyển hóa đường, mỡ máu và huyết áp. Đây là 3 yếu tố nền tảng của các bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, hội chứng chuyển hóa những "kẻ thù thầm lặng" của thận" - BS Phong cảnh báo.