NÓI THẲNG: Chuyển 90% chuyến bay quốc tế ra Long Thành: Vội vàng!

Câu chuyện "dời khách quốc tế" lại dậy sóng khi Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam vừa đề xuất chuyển tới 90% chuyến bay quốc tế sang Long Thành từ năm 2027.

Không phải đến khi có đề xuất chuyển phần lớn chuyến bay quốc tế về Long Thành, câu chuyện "hai sân bay" mới trở nên nóng. Nó đã âm ỉ từ trước đó, ngay khi cơ quan chức năng quyết định mở rộng Tân Sơn Nhất bằng nhà ga T3 và xây dựng Long Thành như một siêu cảng hàng không quốc tế.

Vấn đề không nằm ở chỗ có hai sân bay mà ở chỗ hai sân bay đang được vận hành bằng hai tư duy khác nhau.

Một bên là tư duy quy hoạch với sân bay Long Thành được thiết kế như cửa ngõ quốc tế, hiện đại, công suất lớn, mang tầm khu vực. Một bên là tư duy vận hành sân bay Tân Sơn Nhất với nhà ga T3 mới, được tối ưu để giải quyết bài toán quá tải nội địa, tắc nghẽn kéo dài nhiều năm. Cả hai đều đúng. Nhưng khi đặt cạnh nhau, nó lại không ăn khớp thành một hệ thống.

Sự lệch pha đầu tiên là quy hoạch và vận hành. "Ông" quy hoạch nói rằng hãy chuyển dần khách quốc tế về Long Thành để giải phóng Tân Sơn Nhất. "Ông" vận hành lại đặt câu hỏi khách sẽ đi như thế nào giữa hai sân bay? Bao lâu? Có kịp chuyến không? Có cần làm lại thủ tục không?

Nếu không trả lời được những câu hỏi đó thì việc chuyển chuyến bay chỉ là di chuyển máy bay trên giấy, còn hành khách lại phải tự xoay xở trong một hành trình bị cắt khúc.

Một khách quốc tế đến Long Thành, muốn nối chuyến nội địa sẽ phải ra ngoài, di chuyển hơn 40 km về Tân Sơn Nhất, rồi làm lại toàn bộ thủ tục. Ngược lại, một hành khách từ T3 bay nội địa muốn nối chuyến quốc tế cũng phải lặp lại hành trình đó. Không có transit nội bộ. Không có check-in liên thông. Không có một "đường dây" vận hành thống nhất.

Trong khi đó, nhà ga T3, một công trình mới, hiện đại lại đứng trước nghịch lý là được xây để giải quyết quá tải nhưng lại có nguy cơ không khai thác hết giá trị nếu dòng khách bị phân tán và đứt gãy. Như vậy có lãng phí?

Vì vậy, câu hỏi không phải là "có nên chuyển 90% chuyến bay quốc tế về Long Thành hay không", mà là chuyển bằng cách nào để hành khách không cảm thấy mình đang đi qua hai hệ thống khác nhau.

Muốn giải bài toán này, không cần thêm nhiều khẩu hiệu. Chỉ cần làm đúng những việc cơ bản. Thứ nhất, phải có trung chuyển sân bay đúng nghĩa, chạy theo giờ bay, có làn ưu tiên, thời gian kiểm soát được. Thứ hai, phải có check-in liên thông, hành lý đi thẳng, vé dùng chung. Thứ ba, phải có cơ chế transit để hành khách nối chuyến không phải bắt đầu lại từ đầu. Và quan trọng nhất, là phải điều hành hai sân bay như một hệ sinh thái, không phải hai thực thể tách rời.

Khi hạ tầng kết nối chưa hoàn chỉnh, chưa có cơ chế trung chuyển đúng nghĩa, chưa có check-in liên thông và càng chưa có mô hình vận hành hai sân bay như một thể thống nhất, thì việc "đẩy" lưu lượng lớn sang Long Thành rất dễ rơi vào tình trạng "sân bay đã sẵn sàng, nhưng hệ thống thì chưa". Và khi đó, cái giá phải trả sẽ nằm ở trải nghiệm hành khách và uy tín của chính ngành hàng không.

Vì thế, đề xuất chuyển tới 90% chuyến bay quốc tế ra Long Thành từ năm 2027, nhìn ở góc độ vận hành hệ thống, là một bước đi quá vội!