Phá rừng giữa vùng đệm Phong Nha - Kẻ Bàng

Theo Hạt Kiểm lâm Bố Trạch (tỉnh Quảng Trị), thời gian qua, tại khu vực rừng tự nhiên thuộc Dự án vùng đệm Phong Nha - Kẻ Bàng ở các thôn Cổ Giang 1, Cổ Giang 2 (xã Hưng Trạch cũ, nay là xã Bố Trạch) xảy ra tình trạng người dân chặt phá rừng tự nhiên để chuyển sang trồng cây keo, khiến hơn 23 ha rừng bị tác động.

Những quả đồi trơ trọi

Kết quả kiểm tra ghi nhận 23 điểm biến động với 23 chủ rừng, tổng diện tích bị tác động 28,81 ha. Trong đó, 20 điểm đã bị phá rừng với diện tích 23,64 ha; 3 điểm còn lại đã phát luống, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục xâm hại thêm 5,17 ha rừng tự nhiên.

Men theo những con đường đất đỏ dẫn vào khu vực rừng ở thôn Cổ Giang 1 và Cổ Giang 2, chúng tôi chứng kiến nhiều khoảnh đồi hiện ra với màu nâu xám loang lổ thay cho màu xanh vốn có của rừng tự nhiên trước đây.

Tại nhiều khu vực, cây rừng bị cưa hạ hàng loạt, chỉ còn lại những gốc gỗ lớn nằm chỏng chơ trên sườn đồi. Xen giữa các khoảng đất trống là lớp thực bì cháy dở, ngổn ngang cành nhánh sau các đợt phát dọn. Có nơi cả khoảnh rừng bị phát trắng, chỉ còn vài cây bản địa đứng trơ trọi giữa nền đất đỏ bị xới tung.

Theo người dân địa phương, nhiều diện tích rừng bị chặt hạ trong thời gian ngắn để kịp xử lý thực bì trước mùa trồng cây keo. Sau khi cây rừng bị đốn hạ, các hộ tiếp tục phát dọn, phơi khô cành, nhánh rồi chờ đốt lấy đất sản xuất.

"Trước đây, khu vực này còn khá nhiều cây lớn, đi dưới tán rừng rất rậm. Giờ nhiều quả đồi nhìn từ xa chỉ còn đất trống" - một người dân sống gần khu vực rừng nói.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng xác định nhiều diện tích bị tác động là rừng tự nhiên phục hồi thuộc vùng đệm Phong Nha - Kẻ Bàng. Một số điểm bị xâm hại gần như hoàn toàn, nguy cơ tái sinh tự nhiên rất thấp nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời.

Theo tìm hiểu, phần lớn diện tích rừng tự nhiên bị tác động có nguồn gốc từ rừng khoanh nuôi thuộc Dự án vùng đệm Phong Nha - Kẻ Bàng giai đoạn 2011 - 2012.

Tuy nhiên, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp cho các hộ dân lại ghi mục đích sử dụng là "đất có rừng trồng sản xuất", không đúng với hiện trạng rừng tự nhiên hiện có.

Sự sai lệch này khiến nhiều hộ dân cho rằng họ có quyền khai thác rừng để chuyển đổi cây trồng. Bà Phan Thị Phương, trú thôn Cổ Giang 2, cho biết gia đình bà có hơn 1,4 ha được giao từ dự án trước đây để trồng cây huỳnh. Sau hơn 15 năm, cây phát triển chậm, hiệu quả kinh tế thấp nên gia đình chặt bỏ để trồng cây keo.

"Trong sổ đỏ ghi rõ là đất có rừng trồng sản xuất. Nếu ghi là rừng tự nhiên thì chúng tôi không dám chặt" - bà Phương nói.

Tương tự, ông Nguyễn Xuân Sơn, một hộ dân khác cùng thôn, cho biết đã chặt khoảng 1,5 ha cây bản địa để chuẩn bị trồng keo. Theo ông Sơn, nhiều người dân không hiểu hết quy định của pháp luật, chỉ nghĩ giấy chứng nhận ghi là rừng sản xuất thì được phép khai thác.

Lo giữ phần rừng còn lại

Trước thực trạng rừng tự nhiên ở vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng liên tục bị xâm hại, lực lượng kiểm lâm cùng chính quyền địa phương đang tăng cường tuần tra, ngăn chặn các điểm nóng phá rừng tại xã Bố Trạch.

Ông Trần Quang Thông, Phó trưởng Trạm Kiểm lâm Xuân Sơn, thông tin diện tích rừng được giao quản lý quá lớn, hơn 20.600 ha, trong khi toàn trạm chỉ có 3 cán bộ nên việc kiểm soát gặp nhiều khó khăn.

"Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực nằm xa khu dân cư nên rất khó phát hiện, xử lý kịp thời. Một số trường hợp các đối tượng còn lợi dụng ban đêm hoặc ngày nghỉ để phát dọn, đốt thực bì rồi từng bước chuyển sang trồng cây keo" - ông Thông nói.

Theo ông Đoàn Văn Ngãi, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Bố Trạch, sau khi xảy ra vụ việc, đơn vị đã thành lập tổ công tác tăng cường tuần tra, chốt chặn tại các khu vực có nguy cơ cao; đồng thời phối hợp các lực lượng liên quan lập biên bản, đình chỉ hành vi vi phạm để xử lý theo quy định.

Ông Phan Ngọc Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Bố Trạch, cho biết địa phương đã gửi văn bản xin ý kiến các sở, ngành nhằm rà soát hồ sơ, điều chỉnh mục đích sử dụng đất phù hợp với hiện trạng rừng thực tế.

Vụ gần 30 ha rừng tự nhiên bị chặt phá tại xã Bố Trạch không chỉ gióng lên hồi chuông báo động về nguy cơ mất rừng ở vùng đệm Phong Nha - Kẻ Bàng mà còn phơi bày những bất cập kéo dài trong quản lý đất lâm nghiệp.

Nếu không sớm hoàn thiện hồ sơ pháp lý và làm rõ trách nhiệm quản lý, những diện tích rừng còn lại có nguy cơ tiếp tục bị xâm hại. 

ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH