Bản án sơ thẩm vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản do bị cáo Nguyễn Thị Thanh Nguyệt (trú ở huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định) đóng vai trò chủ mưu vừa bị cấp phúc thẩm hủy toàn bộ nội dung, yêu cầu điều tra lại. Tòa phúc thẩm kết luận cơ quan pháp luật bỏ lọt hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức trong vụ án này.

Bỏ qua tội phạm

Bị cáo Nguyệt dùng hộ khẩu gia đình, CMND công an tên chồng; mượn một số cán bộ công an giấy tờ tùy thân rồi đem đi thế chấp vay tiền, chiếm đoạt gần 3,6 tỉ đồng. Tòa án sơ thẩm phạt bị cáo Nguyệt 9 năm tù về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Nhận thấy vụ án có dấu hiệu bỏ lọt hành vi phạm tội, cơ quan công tố kháng nghị theo hướng hủy bản án sơ thẩm. Xem xét nội dung kháng nghị cùng hồ sơ vụ án, HĐXX phúc thẩm nhận thấy cấp sơ thẩm đủ căn cứ xét xử bị cáo tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" nhưng bỏ lọt hành vi phạm tội khác. Theo đó, bị cáo mượn giấy CMND của người khác rồi đem đi scan màu, ép plastic làm giả, lừa dối bị hại. Lẽ ra, cơ quan chức năng phải truy cứu thêm tội "Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức". Ngoài ra, cấp sơ thẩm áp dụng không đúng tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong quá trình xét xử.

Vướng mắc xét xử tội phạm dùng giấy tờ giả - Ảnh 1.

Nguyễn Thị Hạnh thông đồng với Trần Văn Lao mạo danh chủ đất ký tên trên nhiều giấy tờ cầm cố, chuyển nhượng

Bị cáo Lê Thị Hòa trong suốt 3 năm dùng nhiều giấy tờ giả (8 sổ đỏ, 2 CMND công an) chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp vay tiền của 2 ngân hàng và 37 cá nhân, gây thiệt hại gần 6,5 tỉ đồng. Cấp sơ thẩm cáo buộc Hòa tội danh "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" nhưng chưa xem xét thấu đáo hành vi sử dụng giấy tờ người khác làm công cụ lừa đảo trong khi hành vi đó vừa là phương tiện, thủ đoạn phạm tội. Bị cáo còn phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm độc lập là tội "Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức".

Làm rõ thêm về người phạm tội

Phiên tòa phúc thẩm xét xử cựu chấp hành viên nhờ người giả chữ viết, chữ ký đương sự rồi dẫn người giả mạo nhận tiền thi hành án, phát sinh tranh cãi gay cấn về những tình tiết về giấy tờ, đối tượng mạo danh.

Sửa bản án sơ thẩm, TAND TP HCM thay đổi hình phạt từ 1 năm tù còn 10 tháng 3 ngày tù (bằng thời gian tạm giam, tạm giữ) đối với bị cáo Đinh Thị Anh Đào (cựu chấp hành viên tại Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) quận 3, TP HCM.

Bị cáo Đào phạm tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Trong quá trình công tác, bị cáo nhận nhiệm vụ thực hiện quyết định THA liên quan đến một bản án dân sự có đương sự là bà Nguyễn Thị Nga và bà Ngô Thị Ngọ. Bị cáo cố tình lập nhiều biên bản THA có nội dung không đúng sự thật. Sau đó, bị cáo giao người đóng giả bà Nguyễn Thị Nga (phía được THA) ký tên vào biên bản rồi lập hồ sơ đề xuất Chi cục THADS quận 3 chi tiền THA. Bị cáo Đào dẫn người giả danh bà Nga đến cơ quan THA nhận tiền. Do chủ quan, sơ hở khi kiểm duyệt, kế toán lẫn thủ quỹ cơ quan đồng ý chi hơn 180 triệu đồng. CQĐT đã trưng cầu giám định chữ ký, chữ viết mang tên Nguyễn Thị Nga trên 4 biên bản giải quyết việc THA và 4 phiếu thu chi thể hiện bà Nga nộp phí THA, nhận hơn 180 triệu đồng. Cơ quan giám định kết luận tất cả chữ ký, chữ viết ghi họ tên "Nguyễn Thị Nga" trong những tài liệu trên do cùng một người ký và viết ra nhưng đó không phải là chữ ký, chữ viết của bà Nga.

Tại tòa, bị cáo kêu oan, còn bà Nga xác định bà không ký tên vào bất cứ biên bản nào; bị cáo lập biên bản sai sự thật, giả mạo chữ ký và chữ viết của bà. Quá trình điều tra, truy tố và xét xử có đề cập đến đối tượng được Đào giao ký giả chữ ký, chữ viết bà Nga, đến Chi cục THADS quận 3 đóng phí, nhận tiền THA. Hiện cơ quan pháp luật chưa xác minh ra lai lịch người này.

Mới đây, TAND TP HCM xét xử sơ thẩm đã trả hồ sơ vụ án giả danh chủ đất thế chấp, ký hợp đồng mua bán chiếm đoạt hơn 1 tỉ đồng. Tòa án yêu cầu VKSND cùng cấp làm rõ thêm một số tình tiết, lời khai phát sinh tại tòa. Bị cáo Nguyễn Thị Hạnh (SN 1960, ngụ quận Tân Phú, TP HCM) và đồng phạm Trần Văn Lao (SN 1969, ngụ quận 6, TP HCM) cùng hầu tòa về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Bị cáo Hạnh trộm giấy tờ, thuê Lao mạo nhận người đứng tên giấy tờ đi làm hợp đồng mua bán, cầm cố đất, chiếm đoạt hàng tỉ đồng. HĐXX yêu cầu VKSND cùng cấp điều tra bổ sung, làm rõ một số vấn đề liên quan đến giấy tờ nhà đất trong vụ án.

Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn

Theo Phó Thủ trưởng CQĐT hình sự khu vực - Bộ Quốc phòng Hoàng Đình Duyên, tội "Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng con dấu, tài liệu của cơ quan tổ chức" quy định tại điều 341, Bộ Luật Hình sự năm 2015. Điều luật này gồm 2 tội danh: "Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức" và "Sử dụng con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức". Với tội "Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức", hành vi: đúc, khắc… để tạo ra con dấu giả giống như con dấu thật của cơ quan, tổ chức; vẽ, in, photo, viết, các kỹ thuật khác… để làm ra các loại giấy tờ, tài liệu giả giống tài liệu, giấy tờ thật. Tội "Sử dụng con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức" thì hành vi sử dụng con dấu, giấy tờ, tài liệu giả để thực hiện việc làm vi phạm pháp luật.

Thời gian qua, việc áp dụng pháp luật có nhiều vấn đề chưa thống nhất, như: xác định số lượng tài liệu giả để định khung, định khoản…; còn có nhiều vấn đề, quan điểm khác nhau. Do đó, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cần có hướng dẫn thống nhất trong quá trình xét xử vụ án hình sự có liên quan.

Bài và ảnh: Di Lâm