Sàn thương mại điện tử liên tục tăng phí

Chiều 4-3, tại Talkshow "Thương mại điện tử (TMĐT) trước áp lực tăng phí: Ai được, ai mất?" do Báo Người Lao Động tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng trong bối cảnh phí sàn liên tục tăng ảnh hưởng lớn đến người bán và người tiêu dùng, cần quy định rõ thời gian chuyển tiếp từ khi công bố tăng phí đến khi áp dụng mức mới nhằm bảo đảm các bên có đủ thời gian điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Nhiều nhà bán hàng rút lui

Ông Nguyễn Quốc Tuấn, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành ScaleUp, nhắc lại câu chuyện hơn 10 năm trước, khi các sàn TMĐT như Lazada, Shopee... mới xuất hiện, ưu đãi dày đặc, chi phí thấp, cơ hội tăng trưởng rộng mở. Nay cấu trúc chi phí đã thay đổi. Đặc biệt, khoảng 2 năm gần đây tốc độ điều chỉnh phí trên các sàn nhanh hơn đáng kể. Mới đây nhất, ngay trước Tết Nguyên đán 2026, TikTok Shop tăng hoa hồng thêm 1%-2% ở nhiều ngành hàng. Trước đó, dịp Tết Dương lịch 2026, Shopee cũng nâng phí cố định từ 1%-3% tùy ngành.

Kết quả là với một số ngành như thời trang, công nghệ, hiện tổng chi phí hiện có thể lên tới 23%-25%. Những nhà bán hàng đơn thuần theo mô hình mua đi bán lại, thiếu đầu tư dài hạn phải rút lui vì không chịu nổi áp lực. Ngược lại, những doanh nghiệp (DN) đầu tư bài bản vào thương hiệu, phát triển đa kênh vẫn xem sàn là kênh hiệu quả để mở rộng khách hàng. Người tiêu dùng hiện vẫn hưởng lợi nhờ chính sách đổi trả, mã giảm giá, giao hàng nhanh. "Tác động rõ rệt nhất của việc tăng phí hiện nay vẫn đang dồn về phía nhà bán hơn là người mua" - ông Tuấn nhận định.

Theo ông Nguyễn Minh Đức, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM), trước áp lực tăng phí, các nhà bán có phản ứng khác nhau. Có đơn vị tăng giá, có đơn vị chấp nhận giảm biên lợi nhuận, cũng có DN chuyển sang mạng xã hội hoặc website riêng. Với DN vừa và lớn, xu hướng phổ biến là bán đa nền tảng để giảm phụ thuộc. "Thị trường đang có sự phân hóa rõ rệt: DN chấp nhận giảm lợi nhuận hoặc tăng giá, có DN không còn muốn bán trên sàn TMĐT" - ông Đức nói.

Gánh nặng dồn về người mua

Ở góc nhìn pháp lý, luật sư Trương Văn Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn, cho rằng về dài hạn, người tiêu dùng có thể là bên chịu rủi ro lớn nhất. Nếu các sàn lớn đồng loạt tăng phí, chi phí tăng thêm nhiều khả năng sẽ được tính vào giá bán và gánh nặng cuối cùng sẽ chuyển sang người mua.

Ông Tuấn dự báo làn sóng tăng phí vẫn chưa dừng lại do các sàn vẫn đang đầu tư mạnh vào trải nghiệm khách hàng, kéo theo chi phí vận hành cao hơn. Ông dẫn ví dụ Amazon tại Mỹ thu phí 30%-40%. Tại Việt Nam, mức 30% có thể xuất hiện trong khoảng 2 năm tới. Khi đó, nhà bán buộc phải chuẩn hóa vận hành, tái cấu trúc chi phí hoặc rời bỏ thị trường.

Theo ông, giá bán có thể tiếp tục tăng nhưng chưa hẳn tiêu cực nếu đi kèm chất lượng và dịch vụ tốt hơn. "Người tiêu dùng sẽ dần chấp nhận mức giá hợp lý hơn để đổi lấy sản phẩm tốt và dịch vụ bảo đảm. Khi đó, nhà bán phải nâng cao năng lực vận hành và chính sách hậu mãi" - ông nói.

Luật sư Trương Văn Tuấn kiến nghị cơ quan quản lý cần có cơ chế giám sát minh bạch hơn, không nhất thiết kiểm soát trực tiếp mức phí. Thay vào đó, các sàn cần công khai cấu trúc phí, tách bạch phí nền tảng và phí quảng cáo, đồng thời thông báo trước khi điều chỉnh để nhà bán có thời gian chuẩn bị. Nếu thị phần một sàn nào đạt mức có thể hạn chế cạnh tranh, cơ quan chức năng nên kiểm tra mức độ phụ thuộc và rào cản gia nhập thị trường.

Các chuyên gia cho rằng phí dịch vụ cũng là một loại "hàng hóa" và đã có khung pháp lý quản lý. Tuy nhiên, cần quy định rõ thời gian từ khi công bố đến khi áp dụng mức phí mới. Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động, áp lực chi phí không chỉ đến từ phí sàn. DN muốn tồn tại phải tối ưu vận hành, kiểm soát chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm để thích ứng.