Siết chặt khai thác, xuất khẩu để gỡ thẻ vàng EC

Chiều 3-3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) tổ chức đoàn công tác làm việc với tỉnh Khánh Hòa về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Xử lý nghiêm tàu cá sai phạm

Đoàn công tác tập trung vào nội dung quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; kiểm soát tàu ra vào cảng, giám sát qua hệ thống thiết bị giám sát hành trình (VMS); truy xuất nguồn gốc thủy sản; xử lý vi phạm hành chính; hồ sơ tồn đọng. Đồng thời, chuẩn bị kế hoạch làm việc với Đoàn Thanh tra lần thứ 5 của EC ở Khánh Hòa dự kiến vào tháng 3-2026.

Trước đó, đoàn công tác liên ngành do Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng dẫn đầu cũng đã làm việc với UBND tỉnh Khánh Hòa về thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU. Đoàn chia thành 2 tổ để kiểm tra toàn diện các số liệu, các lưu ý để giải trình cụ thể từng vấn đề khi làm việc với EC.

Theo Sở NN-MT tỉnh Khánh Hòa, hơn 8 năm kể từ khi EC áp dụng "thẻ vàng", Khánh Hòa đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt. Đến ngày 26-2, toàn tỉnh hoàn thành đăng ký, cấp phép 100% tàu cá từ 6 m trở lên (5.120 chiếc), cập nhật đầy đủ lên hệ thống VNFishbase. Hiện nay, Khánh Hòa có 1.484 tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên và đã được lắp đặt thiết bị VMS (giám sát tàu cá) đạt 100%.

Giai đoạn 2024-2025, lực lượng chức năng phát hiện 344 tàu liên quan đến việc mất kết nối VMS và vượt ranh giới khai thác. Sau xác minh, xử phạt 24 trường hợp (7,06%). Từ năm 2024 đến nay, tỉnh không ghi nhận tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản tiếp tục được tăng cường. Năm 2025, sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt 41.156 tấn, toàn bộ được giám sát qua hệ thống eCDT.

Từ tháng 8-2020 đến nay, 25 doanh nghiệp (DN) trên địa bàn được cấp C/O mẫu EUR.1 xuất khẩu hải sản sang EU. Thủy sản chiếm khoảng 60% cơ cấu xuất khẩu sang thị trường này.

Lãnh đạo Công an tỉnh Khánh Hòa cũng cho biết có 3 DN có dấu hiệu vi phạm IUU đã được xử lý. Trong đó, Công an tỉnh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can liên quan đến việc giả mạo giấy tờ.

Chủ động kịch bản ứng phó

Ông Nguyễn Phú Quốc, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ NN-MT), lưu ý EC đặc biệt quan tâm đến tính xác thực các lô hàng cá ngừ và cá kiếm. Theo đó, phía EC có thể áp dụng "phương pháp trừ lùi", tức đối chiếu tổng sản lượng xuất khẩu với sản lượng khai thác thực tế và nguồn nhập khẩu hợp pháp. Nếu số liệu không khớp, hồ sơ sẽ bị bác.

Ông Quốc đề nghị các cảng cá, nhất là Hòn Rớ và DN rà soát toàn bộ hồ sơ từ ngày 1-1-2024, đặc biệt với các lô hàng cá kiếm; bảo đảm tính logic giữa sản lượng cập cảng và cơ cấu loài khai thác.

Bên cạnh đó, cần minh bạch lý do xóa đăng ký tàu (tàu chìm, bán sang địa phương khác, phá hủy…) bằng phụ lục cụ thể. Với nhóm tàu không đủ điều kiện hoạt động, địa phương và lực lượng biên phòng phải nắm chắc vị trí thực tế. "EC có thể yêu cầu xác minh ngay tại cuộc họp bằng hình ảnh vị trí tàu đang nằm bờ, chúng ta phải sẵn sàng dữ liệu" - ông Quốc nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng cho biết tỉnh đã thành lập 3 tổ công tác kiểm tra toàn bộ DN xuất khẩu thủy sản sang EU. Qua rà soát, bước đầu chưa phát hiện sai phạm. Tuy nhiên, trước khả năng EC mở rộng kiểm tra đối với một số lô hàng cá kiếm của 3 DN vi phạm theo báo cáo của công an, tỉnh đề nghị đoàn liên ngành tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ.

Tỉnh Khánh Hòa cũng đề nghị bộ, ngành liên quan hỗ trợ, cử cán bộ có chuyên môn, kinh nghiệm hỗ trợ địa phương thực hiện rà soát, khắc phục những tồn tại trong công tác chống khai thác IUU để chuẩn bị các điều kiện tốt nhất, đón và làm việc với Đoàn Thanh tra của EC lần thứ 5 trực tiếp tại Khánh Hòa.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng yêu cầu phải xây dựng bức tranh tổng thể về sản lượng thủy sản của tỉnh, từ khai thác, nhập bến, tiêu thụ nội địa đến xuất khẩu. Cần chứng minh rõ nguồn nguyên liệu từ tàu trong nước hay nhập khẩu; rà soát hồ sơ qua các năm để thể hiện tiến bộ rõ rệt so với giai đoạn trước.

Lãnh đạo Bộ Công Thương cũng lưu ý việc phân cấp quản lý xuống cơ sở là cần thiết, song cán bộ cấp xã, phường phải nắm vững quy trình, sẵn sàng trả lời các câu hỏi của đoàn EC một cách minh bạch, thống nhất.