Sở thích riêng, rạn nứt chung

Chiều nào tan sở, anh T.V.H (ngụ phường Cô Giang, TP HCM) cũng ghé quán cà phê gần cơ quan gặp vài đồng nghiệp. Có hôm bàn chuyện công việc, có hôm xem một trận bóng đá hoặc đơn giản chỉ là ngồi trò chuyện cho thư giãn sau một ngày làm việc căng thẳng.

Thú vui cá nhân lấn át

Cũng không có gì đáng bàn nếu những cuộc tụ tập ấy chỉ diễn ra đôi ba lần. Thế nhưng, khi chúng trở thành thói quen, bữa cơm tối của gia đình thường xuyên phải dời lại để chờ anh về; việc đưa đón con đi học thêm nhiều lần bị quên hoặc trễ giờ, buộc vợ anh phải một mình xoay xở. "Lúc nào anh cũng ưu tiên bạn bè hơn gia đình" - lời trách móc ấy ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong các cuộc trò chuyện của hai vợ chồng.

Một câu chuyện khác là trường hợp chị N.T.M (ngụ phường Chợ Quán, TP HCM), người từng xem mua sắm trực tuyến như một niềm vui nhỏ sau những giờ làm việc căng thẳng. Ban đầu chỉ là vài món đồ gia dụng, mỹ phẩm hoặc quần áo giảm giá. Nhưng rồi, những thông báo "flash sale", "mua 1 tặng 1" xuất hiện ngày càng dày đặc, dần biến thói quen mua sắm thành một sự thôi thúc khó cưỡng. Ngày nào cũng có vài gói hàng được giao tới nhà. "Mỗi lần mua chỉ vài chục đến vài trăm ngàn đồng nên tôi nghĩ không đáng bao nhiêu. Chỉ đến khi tổng kết chi tiêu cuối tháng, tôi mới giật mình vì số tiền đã vượt xa dự tính" - chị kể.

Mâu thuẫn xuất hiện khi vợ chồng chị M. dự tính dành một khoản tiền cho con học thêm tiếng Anh nhưng ngân sách gia đình không còn dư dả. Điều khiến chồng chị băn khoăn không hẳn là số tiền đã chi cho việc mua sắm mà nỗi lo những kế hoạch tài chính chung của gia đình bị xáo trộn bởi các khoản chi tiêu thiếu cân nhắc.

Trong khi đó, anh L.Q.T (ngụ phường Tân Mỹ, TP HCM) có niềm đam mê sưu tầm xe hơi mô hình. Một căn phòng trong nhà được dành riêng cho sở thích này, với bộ sưu tập hàng trăm mẫu xe có giá trị không nhỏ. "Anh không hút thuốc, cũng không nhậu nhẹt. Đây gần như là thú vui duy nhất của anh sau giờ làm việc" - anh T. thường giải thích với vợ.

Tuy nhiên, khi gia đình cần sửa lại nhà, mua chiếc xe máy mới hoặc chuẩn bị khoản tiền cho con vào đại học, những món đồ sưu tầm tiếp tục xuất hiện trong các cuộc tranh luận. Vợ anh không phản đối đam mê của chồng. Điều chị khó chịu là mỗi khi phải cân nhắc giữa nhu cầu của gia đình và bộ sưu tập, phần thắng dường như thường nghiêng về sở thích cá nhân của anh.

Phải có giới hạn

Theo thạc sĩ tâm lý Trần Hiền Mai, mỗi người đều cần có khoảng không riêng để giải tỏa căng thẳng và nuôi dưỡng cảm xúc tích cực. Một sở thích lành mạnh giúp cân bằng cuộc sống, giảm áp lực công việc và cải thiện sức khỏe tinh thần. Vấn đề không nằm ở bản thân thú vui mà ở cách mỗi người kiểm soát nó.

"Nhiều người thường tự biện minh bằng câu nói quen thuộc: "Tôi có làm gì xấu đâu". Thực tế, một hành vi không xấu chưa chắc đã phù hợp nếu nó ảnh hưởng đến những người xung quanh. Một người dành quá nhiều thời gian cho bạn bè, mạng xã hội, mua sắm, chơi thể thao hay sưu tầm đồ vật có thể không vi phạm chuẩn mực đạo đức nào. Nhưng nếu việc đó khiến họ thiếu hiện diện trong đời sống gia đình, những người thân sẽ dần cảm thấy bị bỏ quên" - bà Mai nhấn mạnh.

Theo bà Mai, điều gia đình cần không chỉ là tiền bạc hay trách nhiệm vật chất mà còn là sự hiện diện về mặt cảm xúc. Một bữa cơm đầy đủ thành viên, một cuộc trò chuyện sau giờ làm, một buổi cuối tuần cùng con đi dạo công viên đôi khi có giá trị hơn rất nhiều món quà đắt tiền.

Nhiều nghiên cứu về hôn nhân cũng cho thấy các mâu thuẫn gia đình thường không bùng phát từ những sự kiện lớn mà xuất phát từ các tổn thương nhỏ lặp đi lặp lại trong thời gian dài.

Người vợ nhiều lần ăn cơm một mình, người chồng liên tục phải gánh những khoản chi tiêu ngoài kế hoạch, con cái quen với việc cha hoặc mẹ luôn bận rộn với chiếc điện thoại. Những cảm xúc thất vọng ấy sẽ tích tụ theo thời gian.

Ở góc độ người trong cuộc, chị N.T.M chia sẻ: "Ban đầu tôi chỉ xem lúc rảnh, sau thành thói quen. Hễ cầm điện thoại lên là thấy món nào cũng hay, cũng cần mua. Đến khi vợ chồng cãi nhau vì không đủ tiền đóng khóa luyện thi IELTS cho con gái, tôi mới nhận ra thứ mình đánh đổi không chỉ là vài món hàng mà có thể là những kế hoạch quan trọng của gia đình" - chị kể.

Thạc sĩ xã hội học Nguyễn Mai Anh gợi ý đừng chỉ trích mà nên cùng nhau xây dựng những nguyên tắc phù hợp. Mỗi người đều có quyền duy trì sở thích cá nhân nhưng cần đặt trong giới hạn về thời gian, tài chính và trách nhiệm gia đình.

Một khoản ngân sách riêng cho sở thích, một số buổi cố định dành cho bạn bè… là những giải pháp được bà Mai Anh khuyến nghị. Quan trọng hơn cả là sự trao đổi thẳng thắn giữa các thành viên.

"Một thú vui chỉ đẹp khi không khiến những người thân yêu phải buồn lòng. Nhiều người chỉ nhận ra sở thích của mình đang trở thành gánh nặng khi mâu thuẫn đã kéo dài. Trong khi đó, những cuộc trò chuyện chân thành từ sớm có thể giúp điều chỉnh hành vi trước khi khoảng cách xuất hiện" - bà Mai Anh nói.