Trước tình trạng nhiều di tích xuống cấp, trong khi nguồn lực từ ngân sách dành cho công tác trùng tu, bảo tồn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, TP Đà Nẵng tính đến việc thành lập quỹ bảo tồn di sản cho Hội An và Mỹ Sơn nhằm bổ sung nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di sản.
Nhiều di tích xuống cấp
Theo số liệu của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) TP Đà Nẵng, hiện nay trên địa bàn các phường thuộc TP Hội An (cũ) đang quản lý 1.439 di tích.
Đáng chú ý, theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, trong hơn 1.155 di tích tại khu vực trung tâm Hội An được khảo sát mới đây, có đến 30 di tích xuống cấp. Trong đó, 9 di tích xuống cấp nghiêm trọng, 14 di tích xuống cấp nặng và 7 di tích xuống cấp nhẹ.
Trung tâm đã tiến hành chống đỡ khẩn cấp cho một di tích (nhà số 23 đường Tiểu La) và vận động 19 chủ di tích tự gia cố. Đối với 10 di tích xuống cấp nghiêm trọng, trung tâm đề xuất tu bổ khẩn cấp hoặc hạ giải tạm thời do không còn bảo đảm an toàn.
Hiện nay, tại khu phố cổ Hội An, hơn 83% di tích là nhà ở tư nhân, đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc không gian di sản và đời sống cư dân. Tuy nhiên, phần lớn các di tích xuống cấp nghiêm trọng vẫn chưa có hồ sơ pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, quyền sử dụng.
Kinh phí tu bổ rất lớn, trong khi nhiều chủ di tích ở các kiệt, hẻm không có điều kiện kinh doanh, dẫn đến việc đầu tư, tôn tạo bằng nguồn vốn cá nhân gặp nhiều khó khăn, thậm chí không thể thực hiện.
Bên cạnh đề nghị cấp kinh phí để tu bổ khẩn cấp các di tích có nguy cơ sụp đổ, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cũng kiến nghị thành lập Quỹ Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An nhằm "cứu nguy" các di tích xuống cấp.
Liên quan đến nội dung này, tại buổi làm việc giữa đoàn công tác Thành ủy Đà Nẵng với các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây mới đây, bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở VH-TT-DL TP Đà Nẵng, cũng kiến nghị lãnh đạo thành phố cho chủ trương thành lập quỹ bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An.
Theo bà Hạnh, đơn vị đã tham khảo mô hình Quỹ Bảo tồn Di sản Huế (TP Huế). Hiện nay, TP Huế giao quỹ này cho Sở VH-TT-DL quản lý theo hình thức huy động đóng góp tự nguyện từ tổ chức, cá nhân; đồng thời Nhà nước trích kinh phí từ nguồn thu bán vé để phục vụ công tác trùng tu, nâng cấp, bảo tồn di sản, cũng như triển khai các hoạt động văn hóa - văn nghệ, bảo đảm an ninh trật tự, góp phần phát huy giá trị di sản.
Nhà số 23 đường Tiểu La là một trong những di tích xuống cấp nghiêm trọng tại phố cổ Hội An
Cấp thiết thành lập quỹ bảo tồn di sản
Đối với công tác trùng tu di tích tại Hội An, sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, có ý kiến đề nghị giao cho các phường thực hiện. Tuy nhiên, bà Trương Thị Hồng Hạnh cho biết sở đang đề xuất giao về một đầu mối có chuyên môn sâu, chịu trách nhiệm về chất lượng và kỹ thuật theo tiêu chuẩn di sản văn hóa thế giới và quy định của Luật Di sản.
Bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Sở Tài chính TP Đà Nẵng, cho biết trước đây, khi Hội An còn là một đầu mối quản lý thống nhất, Trung tâm Bảo tồn Di sản trực thuộc địa phương nên việc điều hành, triển khai khá thuận lợi. Tuy nhiên, sau khi chia thành các phường, đơn vị quản lý di sản chuyển lên cấp thành phố đã phát sinh vướng mắc trong tổ chức quản lý và phân cấp kinh phí; các bên vẫn chưa thống nhất, còn nhiều ý kiến khác nhau.
Quan điểm của Sở Tài chính là cần phân cấp rõ ràng nhiệm vụ giữa trung tâm và các phường, tránh chồng chéo, bảo đảm quản lý thống nhất.
Về đề xuất thành lập quỹ bảo tồn di sản Hội An, theo bà Tâm, trước đây nội dung này thuộc thẩm quyền của Trung ương. Tỉnh Quảng Nam (cũ) từng kiến nghị thành lập quỹ bảo tồn di sản cho Hội An và Mỹ Sơn nhưng Bộ VH-TT-DL yêu cầu đánh giá hiệu quả mô hình thí điểm Quỹ Bảo tồn Di sản Huế trước khi áp dụng.
Theo luật mới có hiệu lực từ tháng 1-2026, thẩm quyền này thuộc về Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Vì vậy, việc thành lập quỹ sẽ thuận lợi hơn nhiều so với trước đây.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, cho rằng việc thành lập quỹ bảo tồn di sản là cấp thiết. Ông yêu cầu thành lập ngay quỹ không chỉ cho Hội An mà cả di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, cũng như các di sản khác nếu cần thiết, hoàn thành chậm nhất trong tháng 6.
Đối với công tác bảo tồn, trùng tu di tích, Chủ tịch thành phố thống nhất quan điểm giao cho đầu mối thuộc Sở VH-TT-DL thực hiện.
Trùng tu một di tích ở Hội An
Mỹ Sơn cần thêm nhiều nguồn lực cho công tác bảo tồn, trùng tu di tích
Hiệu quả từ Quỹ Bảo tồn Di sản Huế
Ngày 20-10-2022, Chính phủ ban hành nghị định về việc thành lập và quy chế hoạt động của Quỹ Bảo tồn Di sản Huế. Đây là quỹ quốc gia do Chính phủ thành lập, giao UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế trực tiếp quản lý nhằm huy động nguồn lực đầu tư cho trùng tu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Huế, cũng như đầu tư cho các công trình, hạng mục chưa được ngân sách nhà nước bố trí hoặc bố trí chưa đủ kinh phí.
Từ khi ra mắt đến nay, quỹ đã tiếp nhận nhiều tỉ đồng tài trợ từ các tổ chức, cá nhân. Từ nguồn này, TP Huế đã triển khai dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ, thuộc quần thể lăng vua Thiệu Trị...
ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH
và quét mã QR
Bình luận (0)