Một số điều cần biết về trẻ sơ sinh nhẹ cân

Phân loại trẻ nhẹ cân:

- Theo tuổi thai: Nhẹ cân đủ tháng và nhẹ cân non tháng (dưới 37 tuần thai).

- Theo sự cân đối: Nhẹ cân không cân đối (trông gầy mòn, giảm mô dưới da, da nhăn, đầu to, móng dài, da khô tróc vảy) và nhẹ cân cân đối (thường có khe khớp sọ giãn, thóp trước rộng, chậm phát triển xương, trẻ lùn và vòng đầu nhỏ).

- Theo tình trạng suy dinh dưỡng: Nhẹ cân có gầy mòn và không gầy mòn.

Trẻ nhẹ cân không cân đối hoặc gầy mòn tuy có cân nặng thấp nhưng chiều cao và vòng đầu bình thường. Trẻ nhẹ cân cân đối thiếu cả cân nặng, chiều cao và vòng đầu. Những đứa bé non tháng thường nhẹ cân cân đối.

Các nguyên nhân gây nhẹ cân thường gặp

1. Khả năng phát triển thai thay đổi: Do bất thường về di truyền hoặc dị tật bẩm sinh, rối loạn chuyển hóa bẩm sinh, nhiễm trùng trong tử cung, tiếp xúc với chất gây ung thư hoặc thuốc, rối loạn điều hòa nội tiết...

2. Cung cấp dinh dưỡng không đủ: Do chức năng rau thai không đủ (trong trường hợp đa thai, sinh già tháng, bất thường bánh rau, viêm bánh rau), do suy dòng máu qua bánh rau hoặc giảm vận chuyển oxy (trường hợp mẹ bị sản giật hoặc tiểu đường, cao huyết áp, bệnh thận, mẹ sống trên vùng cao hoặc hút thuốc lá).

Sự tăng trưởng thai trong 6 tháng đầu chủ yếu bị ảnh hưởng bởi yếu tố liên quan đến di truyền. Nhiễm trùng trong tử cung hoặc tiếp xúc độc chất (như chì) nếu xảy ra trong giai đoạn phân chia tế bào có thể làm thay đổi khả năng phát triển của thai. Trẻ sinh ra từ bà mẹ có điều trị bằng hydantoin (thuốc chống chuyển hóa) hoặc thuốc có cocain, heroin, alcohol... thường bị chậm phát triển.

Quá trình tăng trưởng của thai trong 3 tháng cuối ảnh hưởng chủ yếu bởi sự cung cấp dinh dưỡng qua rau, cụ thể là chức năng của bánh rau, sự thay đổi mạch máu tử cung hoặc cả hai. Chức năng bánh rau không đầy đủ có thể do nhồi máu bánh rau, u mạch máu, thuyên tắc mạch máu, dây rốn bất thường, rau bong non. Các bệnh lý của mẹ như sản giật, tiểu đường, cao huyết áp, bệnh thận có thể gây giảm lưu lượng máu tử cung - bánh rau và làm thai chậm phát triển. Việc hút thuốc lá khi mang thai sẽ làm giảm rõ rệt cân nặng lúc sinh của trẻ (có thể giảm cả chiều cao và vòng đầu).

Trẻ nhẹ cân có hàm lượng sản phẩm nitrogen trong máu cao (như ammonia, urea và acid uric), chứng tỏ có tăng dị hóa protein. Chúng cũng có rối loạn tân tạo glucose và phân hủy glycogen. Do đó, trẻ nhẹ cân thường có khuynh hướng hạ đường huyết kéo dài trong nhiều tuần. Ở bào thai suy dinh dưỡng, tim, phổi, thận to hơn trẻ bình thường cùng cân nặng, trong khi lách, gan, tuyến thượng thận, tuyến ức lại nhỏ hơn. Dự trữ glycogen trong tim và gan giảm, sợi cơ tim nhỏ hơn bình thường.

Các vấn đề thường gặp ở trẻ nhẹ cân là ngạt (nguyên nhân chính gây tử vong), viêm phổi, hạ thân nhiệt, hạ đường huyết, đa hồng cầu, có những bệnh lý do dị tật bẩm sinh, nhiễm trùng bào thai. Thai nhi càng chậm phát triển thì nguy cơ thai lưu, sinh ngạt, hạ đường huyết, hạ canxi máu, đa hồng cầu càng tăng. 

Trẻ nhẹ cân cân đối thường bị giảm khả năng tăng trưởng từ giai đoạn đầu của bào thai. Còn ở trẻ nhẹ cân không cân đối, khả năng này chỉ giảm trong giai đoạn ngắn cuối thai kỳ nên thường có dự hậu tốt hơn.

Đa số trẻ nhẹ cân sẽ tăng trưởng nhanh, bắt kịp trẻ bình thường trong 3-6 tháng đầu sau sinh. Tuy vậy, sau giai đoạn nhũ nhi (15-18 tháng tuổi) và có thể kéo dài tới 7 tuổi, chúng sẽ có cân nặng, chiều cao và vòng đầu nhỏ hơn trẻ bình thường. Nhiều nghiên cứu cho thấy, tình trạng chậm phát triển trong tử cung có ảnh hưởng lâu dài đến sự tăng trưởng của trẻ. Những trẻ nhẹ cân không cân đối sẽ phát triển nhanh hơn một chút.

Khi so sánh trẻ sinh non nhẹ cân và trẻ sinh non đủ cân lúc chúng đã có cùng cân nặng, người ta thấy trẻ nhẹ cân chủ yếu tăng nước và chất béo, ít tăng chất đạm hơn trẻ đủ cân.

Hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy, trẻ nhẹ cân có chỉ số thông minh kém hơn trẻ đủ cân. Trong những năm đầu, tỷ lệ phát triển thần kinh bất thường, chậm phát triển tâm thần ở trẻ sinh non dưới 1.500 g cao hơn ở trẻ đủ cân. Trong lứa tuổi học đường, trẻ nhẹ cân có chỉ số thông minh, chỉ số phối hợp nhìn - vận động và khả năng đọc thấp hơn trẻ bình thường. Các vấn đề về cư xử như kích động, kém phối hợp động tác, khó tập trung... cũng thường gặp hơn ở trẻ nhẹ cân.