Mù vì sốt xuất huyết và lé mắt: Chuyện thật ít ai để ý

Biến chứng mù do sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết (SXH) là loại bệnh do siêu vi trùng, xảy ra phổ biến ở vùng nhiệt đới. Tại Việt Nam, dịch thường xuất hiện vào tháng 8, tháng 9, riêng miền Bắc thường xuất hiện vào tháng 6, tháng 7.

Biểu hiện toàn thân của bệnh SXH là sốt 39-40 độ C, thường sốt làm 2 đợt, người mệt lả, đau cơ, khắp người nổi những chấm xuất huyết. Bệnh trở nặng khi thấy huyết áp tụt, mạch nhanh, da và đầu ngón tay, ngón chân lạnh, vật vã. Một vài trường hợp SXH được ghi nhận cho thấy người bệnh đỡ sốt sau một tuần nhưng một trong hai mắt bị mờ và sau một tuần nữa thì không thấy gì nữa. Các bác sĩ kết luận mắt của bệnh nhân bị xuất huyết trong dịch kính, thị lực gần mù. Thường khi mắc bệnh, người ta không để ý những biến chứng của mắt, nhất là khi không có triệu chứng đau nhức. Triệu chứng nặng nhất mà bệnh có thể gây ra là xuất huyết trong nhãn cầu. Hai vị trí thường gặp là ở dịch kính và ở võng mạc. Khi xuất hiện dịch kính, bệnh nhân không cảm thấy đau mắt nhưng thị lực lại rất kém, gần như chỉ còn nhìn thấy lờ mờ cảnh vật chung quanh. Khi xuất huyết võng mạc, thị lực giảm tùy vào lượng máu rỉ ra nhiều hay ít và vị trí xuất huyết ở đâu. Để phân biệt hai loại xuất huyết nói trên cần có màng soi đáy mắt. Đôi khi các bác sĩ cũng khám giác mạc mống mắt, xét nghiệm chẩn đoán huyết thanh học để phát hiện SXH.

Nguy cơ mù ở người lé mắt

Lé mắt là khuyết tật thường gặp trong đời sống thường ngày, chiếm khoảng 3-4% trong dân chúng. Theo bác sĩ Nguyễn Thị Xuân Hồng, Trung tâm Mắt TPHCM, thì lé mắt không chỉ gây mất thẩm mỹ mà còn dẫn tới tổn hại chức năng mắt như nhược thị, mất thị giác hai mắt và có thể gây mù mắt bị lé nếu không được chữa trị sớm.

Lé mắt có rất nhiều dạng. Có trường hợp lé thường xuyên một mắt (chỉ lé mắt phải hoặc mắt trái), lé luân phiên (lúc lé mắt trái, lúc lé mắt phải) và lúc thấy lé, lúc không thấy lé. Dạng lé nguy hiểm nhất là lé thường xuyên trên một mắt. Ở những người bị lé dạng này, mắt lé hoàn toàn không được sử dụng, lâu ngày sẽ làm cho mắt này không còn thị lực (chuyên môn gọi là nhược thị trên mắt lé). Nếu một đứa trẻ bị lé một mắt thường xuyên từ sau khi sinh không được điều trị tới 12 tuổi thì mắt lé sẽ bị mù. Dù sau đó có chỉnh lé thì mắt cũng không sáng lại được. Với trường hợp lé luân phiên lúc mắt này lúc mắt kia, vì cả hai mắt đều có cơ hội để nhìn nên không xảy ra tình trạng bị nhược thị. Tuy nhiên, do tình trạng lé thường trực nên cả hai mắt không bao giờ cùng làm việc sẽ dẫn đến mất chức năng thị giác hai mắt (chức năng nhìn hình nổi-còn gọi là phù thị). Khi đó, mắt sẽ không phân định được khoảng cách chính xác giữa các vật. Người không có chức năng thị giác hai mắt gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống như dễ bị tai nạn giao thông, khó khăn trong sinh hoạt, giới hạn trong ngành nghề, ví dụ không thể làm phẫu thuật viên, may, thêu, lắp ráp đồ điện tử hay tài xế... Bác sĩ Xuân Hồng cho biết nếu một đứa trẻ bị lé thường xuyên bẩm sinh không được điều trị trước 5 tuổi thì sau đó dù lé được chỉnh lại cũng không thể hồi phục được chức năng thị giác hai mắt.

Nguyên nhân gây lé mắt: Do tật khúc xạ không được điều chỉnh và do bệnh thực thể. Các tật khúc xạ ở trẻ nhỏ nếu không được phát hiện sớm và chỉnh kính sẽ dẫn tới lé mắt do rối loạn cơ chế điều tiết – quy tụ: viễn thị sẽ dẫn tới lé trong và cận thị sẽ dẫn tới lé ngoài. Nếu trẻ được đeo kính đúng độ ở giai đoạn mới chớm lé, sẽ có được thị lực tối đa và kiểm soát lại tình trạng lé. Nếu không đeo kính hoặc đeo kính trễ sẽ có thị lực kém và lé lâu ngày gây biến đổi cơ, có thể phải can thiệp thêm bằng phẫu thuật.

Lé mắt có thể có các nguyên nhân từ tổn thương thực thể. Theo bác sĩ Xuân Hồng thì mỗi mắt có 6 cơ vận nhãn điều khiển bởi 3 dây thần kinh xuất phát từ thân não. Vì vậy, ngoài các bệnh lý tại mắt như chấn thương, viêm mô hốc mắt, bất thường bẩm sinh của cơ vận nhãn, các bệnh lý của não bộ như u bướu viêm nhiễm, xuất huyết não cũng có thể gây lé mắt.