Tăng tốc thực hiện dự án điện hạt nhân

Đó là yêu cầu xuyên suốt khi triển khai Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận.

Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận - gồm 2 nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 - là dự án đặc biệt quan trọng quốc gia, có ý nghĩa chiến lược về an ninh năng lượng và phát triển bền vững của đất nước.

Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng

Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận có tổng công suất từ 4.000 đến 6.400 MW, dự kiến vận hành trong giai đoạn 2031-2035. Hiện nay, dự án bước vào giai đoạn quan trọng: giải phóng mặt bằng, di dân tái định cư, bảo đảm tiến độ đầu tư xây dựng trước năm 2031 theo yêu cầu của Chính phủ.

Thực tiễn triển khai Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận cho thấy việc di dân, tái định cư có nhiều yếu tố đặc thù, vượt ngoài khuôn khổ các quy định pháp luật hiện hành. Trước thực trạng này, Chính phủ đang trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét điều chỉnh, bổ sung các chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ, khả thi hơn, đáp ứng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng.

Tại buổi làm việc với Thường trực Tỉnh ủy Khánh Hòa về công tác di dân, giải phóng mặt bằng phục vụ Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận mới đây, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh đây là khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ toàn bộ dự án.

Theo lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa, tổng diện tích đất cần thu hồi để xây dựng 2 nhà máy điện hạt nhân khoảng trên 1.100 ha, ảnh hưởng đến hơn 1.100 hộ dân với hơn 5.000 nhân khẩu tại xã Phước Dinh và xã Vĩnh Hải. Trong đó, dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 cần thu hồi khoảng 449 ha đất, bố trí tái định cư cho gần 470 hộ dân; dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 cần thu hồi hơn 400 ha đất, ảnh hưởng đến hơn 200 hộ dân.

Đến nay, công tác kiểm kê đất đai, tài sản trên đất tại cả 2 khu vực dự án đã cơ bản hoàn thành. Về nguồn lực tài chính, Bộ Tài chính đã bố trí 3.236 tỉ đồng để giải phóng mặt bằng, đồng thời tiếp tục chuẩn bị các nguồn vốn bổ sung, bảo đảm đủ kinh phí khi các cơ chế, chính sách được thông qua. Mục tiêu được Chính phủ đặt ra là trong tháng 1-2026, bắt đầu chi trả tiền bồi thường cho người dân vùng dự án.

Mong sớm an cư

Khi thực hiện Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận, Chính phủ đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc: mọi chính sách di dân, tái định cư phải bảo đảm người dân có nơi ở mới và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ; được tạo sinh kế ổn định, lâu dài.

Trên tinh thần đó, các khu tái định cư phục vụ Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận được quy hoạch, đầu tư đồng bộ ngay từ đầu. Không dừng ở việc bố trí đất, các khu tái định cư còn gắn với hạ tầng xã hội, hạ tầng sản xuất và sinh kế của người dân.

Với Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, khu tái định cư được quy hoạch diện tích gần 42 ha, tổng mức đầu tư hơn 6.700 tỉ đồng. Khu tái định cư này được thiết kế với hệ thống giao thông nội bộ dài trên 12 km, gần 6 ha công viên cây xanh, hệ thống điện ngầm, cấp thoát nước, trường học, trạm y tế và các công trình công cộng thiết yếu khác.

Để bảo đảm sinh kế cho người dân, nhất là ngư dân ven biển, địa phương đã quy hoạch khu neo đậu khoảng 150 tàu cá, kèm theo đê chắn sóng và kè bảo vệ dài gần 900 m. Điều này thể hiện quan điểm "tái định cư gắn với sinh kế", tránh tình trạng người dân có nhà mới nhưng thiếu việc làm, thu nhập không ổn định.

Với Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Khánh Hòa đã thống nhất lựa chọn vị trí xây dựng khu tái định cư tại thôn Mỹ Hòa, xã Vĩnh Hải. Với diện tích hơn 54 ha, khu tái định cư này đáp ứng yêu cầu về an toàn, cách khu vực nhà máy tối thiểu 5 km, đồng thời thuận lợi cho sinh hoạt, sản xuất của người dân sau khi di dời.

Cùng với việc đầu tư hạ tầng, các chính sách bồi thường, hỗ trợ cũng được xây dựng theo hướng linh hoạt, sát thực tế. Không chỉ được bồi thường đất ở, đất sản xuất theo giá cao, người dân còn được hỗ trợ chuyển đổi nghề, đào tạo nghề, tạo việc làm mới nhằm ổn định đời sống. Các hộ dân có nhu cầu tiếp tục làm nông nghiệp, ngư nghiệp sẽ được bố trí quỹ đất sản xuất phù hợp. Những hộ có nhu cầu chuyển đổi ngành nghề sẽ được hỗ trợ tiếp cận các chương trình đào tạo, vay vốn ưu đãi...

Ông Nguyễn Văn Quế, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải, cho biết: "Hiện các hồ sơ, thủ tục, phương án bồi thường đã được chúng tôi chuẩn bị sẵn sàng. Khi chính sách sửa đổi, bổ sung được thông qua, chúng tôi sẽ triển khai ngay việc đền bù cho người dân".

Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận nhận được sự đồng thuận cao của người dân địa phương. Theo ông Nguyễn Văn Nam, ngụ xã Phước Dinh, dự án này đã được người dân địa phương chờ đợi hơn 10 năm. "Vì lợi ích chung của đất nước, người dân chúng tôi hoàn toàn nhất trí bàn giao mặt bằng để thực hiện dự án. Chúng tôi mong chính quyền sớm hoàn thiện khu tái định cư để được an cư lạc nghiệp" - ông bày tỏ.