Thêm tiêu chuẩn mới cho rau sạch

Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) đang xây dựng dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về "Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm", xuất phát từ nhu cầu thực tiễn với nhóm rau ăn hằng ngày, nhất là rau ăn lá - sản phẩm có yêu cầu rất cao về an toàn thực phẩm.

Dễ thực hiện, giảm chi phí

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Bộ NN-MT, cho biết theo Luật An toàn thực phẩm, các hộ sản xuất nhỏ lẻ và cơ sở sơ chế ban đầu cần thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm.

Trong khi đó, trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, có nhiều bộ tiêu chuẩn liên quan an toàn thực phẩm như VietGAP, GlobalGAP, 4C, Rainforest Alliance, cùng các tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ (USDA), Liên minh châu Âu (EU) và cả Việt Nam. Nông dân muốn sản xuất theo các tiêu chuẩn để đáp ứng nhu cầu thị trường nhưng cũng mong muốn các tiêu chuẩn này đơn giản, dễ thực hiện.

Theo số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau nhưng diện tích đạt chứng nhận VietGAP chỉ hơn 8.000 ha (0,5% - 0,6%). Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do tiêu chuẩn VietGAP có nhiều yêu cầu, không chỉ về an toàn thực phẩm mà còn liên quan đến bảo vệ đất đai, môi trường và nhiều nội dung quản lý khác. Bên cạnh đó, người sản xuất phải thực hiện khá nhiều công đoạn ghi chép, theo dõi nên việc áp dụng gặp không ít khó khăn.

Khoảng cách giữa yêu cầu kỹ thuật và khả năng áp dụng của nông hộ, HTX đang đặt ra yêu cầu xây dựng các tiêu chuẩn dễ thực hiện nhưng vẫn bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Từ thực tiễn này, Bộ NN-MT mong muốn xây dựng TCVN về "Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm".

"Chúng tôi đặt mục tiêu xây dựng một bộ tiêu chuẩn tập trung vào yêu cầu cốt lõi là bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời đơn giản hóa quy trình để nông dân có thể dễ dàng áp dụng" - Phó Cục trưởng Nguyễn Quý Dương nhấn mạnh.

Theo ThS Nguyễn Xuân Điệp, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu rau quả, thị trường ngày càng đòi hỏi cao hơn về an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Từ đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận tiêu chuẩn bảo đảm 3 mục tiêu: hỗ trợ cơ quan quản lý có căn cứ kỹ thuật thống nhất để kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc; giảm gánh nặng chi phí tuân thủ, chứng nhận và duy trì hệ thống cho doanh nghiệp, HTX; cung cấp quy trình đơn giản, dễ hiểu cho nông hộ trong tổ chức sản xuất và sơ chế rau an toàn.

Tầm quan trọng của truy xuất nguồn gốc

Ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc HTX Sản xuất Kinh doanh Dịch vụ nông nghiệp Văn Đức (TP Hà Nội), nêu thực tế phần lớn hộ trồng rau hiện nay vẫn sản xuất với quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế. Do đó, bên cạnh xây dựng tiêu chuẩn rau an toàn theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu để người dân áp dụng, cần bảo đảm chi phí hợp lý để họ thực hiện quy trình chứng nhận.

Liên quan việc kiểm soát các điều kiện sản xuất, đại diện HTX Văn Đức đề nghị cần cân nhắc tần suất lấy mẫu và xét nghiệm đối với đất trồng, nước tưới ở những vùng sản xuất ổn định, ít nguy cơ ô nhiễm. Nếu áp dụng chế độ giám sát với tần suất quá cao sẽ làm gia tăng đáng kể chi phí cho HTX và người dân.

Không chỉ yêu cầu về kỹ thuật, việc đáp ứng truy xuất nguồn gốc cũng rất quan trọng nhằm nâng cao niềm tin của thị trường đối với sản phẩm rau an toàn. Ông Hoàng Anh Thư, đại diện HTX Tân Minh Đức (TP Hải Phòng), cho rằng bộ tiêu chuẩn cần khuyến khích mạnh mẽ việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử gắn với mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất và mã QR sản phẩm.

Theo GS-TS Trần Khắc Thi, chuyên gia nông nghiệp, rau là nhóm nông sản có mức độ rủi ro về an toàn thực phẩm cao hơn nhiều loại cây trồng khác, nhất là những loại rau sử dụng trực tiếp mà không qua chế biến hoặc xử lý nhiệt. Vì vậy, việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn riêng cho sản xuất rau an toàn là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Chuyên gia này đề nghị xem xét điều chỉnh tên tiêu chuẩn theo hướng bao quát hơn, đồng thời bổ sung các quy định liên quan việc sản xuất rau trái vụ trong nhà lưới, nhà màng và các mô hình canh tác hiện đại đang được áp dụng ngày càng phổ biến tại các vùng chuyên canh.

Đối với các nông hộ nhỏ lẻ và HTX quy mô nhỏ, Phó Cục trưởng Nguyễn Quý Dương cho biết sau khi tiêu chuẩn được ban hành, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ phối hợp với Viện Nghiên cứu rau quả, các địa phương, doanh nghiệp và đơn vị liên quan triển khai tuyên truyền, tập huấn và phổ biến rộng rãi. Cục sẽ đề nghị các địa phương lồng ghép nội dung này vào các chương trình đào tạo, tập huấn nông dân và các chương trình hỗ trợ sản xuất hiện có, với mục tiêu giúp người dân hiểu rõ và áp dụng đúng.

"Nếu người sản xuất tuân thủ đầy đủ quy trình theo tiêu chuẩn được ban hành, vấn đề an toàn thực phẩm trong sản xuất rau sẽ được kiểm soát tốt hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng" - ông Dương khẳng định.