Ai sẽ kiểm soát lực lượng đa quốc ở Iraq?

Trước khi Hội đồng Bảo an (HĐBA) Liên Hiệp Quốc tái nhóm hôm qua, 27-5, để tiếp tục thảo luận nội dung dự thảo nghị quyết (NQ) mới về Iraq do Mỹ - Anh soạn thảo và trình HĐBA hôm 24-5, đại diện Trung Quốc đã đưa ra một bản đề nghị dài 3 trang, yêu cầu NQ phải cho chính quyền lâm thời Iraq (IIG) quyền kiểm soát quân đội và lực lượng cảnh sát Iraq, đồng thời yêu cầu lực lượng đa quốc (MNF) phải tham khảo ý kiến của IIG trước khi mở những cuộc hành quân trừ trường hợp tự vệ. Đề nghị của TQ được Pháp, Nga và Đức hậu thuẫn.

Munir Akram, đại sứ Pakistan tại LHQ, cho biết ông ủng hộ đề nghị của TQ và nhiều thành viên khác của HĐBA. Theo đó, IIG phải được trao toàn vẹn chủ quyền, kể cả quyền kiểm soát tài nguyên, ra kỳ hạn rút quân của MNF, quyền phủ quyết về việc sử dụng quân đội và cảnh sát Iraq. Dự thảo NQ không nêu cụ thể những quyền này mà chỉ nói chung chung, nhất là mối quan hệ giữa IIG và MNF mà Mỹ giành quyền kiểm soát. Các quan chức Mỹ - Anh muốn những chi tiết vừa kể sẽ được nêu lên trong những bức thư trao đổi giữa IIG và MNF sau khi thành lập IIG. John Negroponte, đại sứ tương lai của Mỹ tại Iraq, khẳng định rằng dự thảo NQ đã “tốt rồi”, không cần viết lại. Negroponte cho biết thêm Washington không muốn HĐBA trì hoãn lại việc thông qua NQ mới về Iraq được dự trù trong vòng 30 ngày.

Vấn đề gai góc nhất hiện nay là Mỹ - Anh muốn kiểm soát toàn bộ lực lượng an ninh ở Iraq bao gồm MNF và quân đội Iraq nhưng không chịu nói rõ trong dự thảo NQ. Trong khi đó, nhiều thành viên HĐBA muốn NQ phải nêu cụ thể quyền hạn của IIG đối với MNF. Liệu có thể đi đến một thỏa hiệp nào không? John Wolfsthal, chuyên viên của Carnegie Foundation, lưu ý: “Trong lịch sử nước Mỹ, chưa có một TT nào đặt quân đội Mỹ dưới quyền kiểm soát của nước ngoài. Vì vậy, trên thực tế không thể có chuyện ông Bush trở thành TT Mỹ đầu tiên làm việc đó”.