Khi ông Saddam Hussein ra tòa

Ông Saddam mắc tội gì?.- Trong ngày đầu tiên được đưa ra tòa án tại Camp Victory ở ngoại ô Baghdad, từng là một dinh thự của ông trước đây, nhà lãnh đạo Iraq trông gầy yếu hơn lúc ông lúc bị bắt vào ngày 13-12 năm ngoái. Tuy nhiên, ông đã đối đáp gãy gọn với viên thẩm phán người Iraq trong ngày đầu tiên xuất hiện tại tòa, khác hẳn bộ dạng như bị đánh thuốc mê lúc bị quân Mỹ kéo lên từ một hầm trú ẩn ở thành phố quê hương Tikrit. Lời khẳng định mình vẫn là “tổng thống (TT) hợp pháp của Iraq” và phiên tòa chỉ là một “rạp hát do TT Bush dựng lên” đã cho thấy được sự tỉnh táo của người đã lãnh đạo đất nước Iraq trong 24 năm trước khi bị Mỹ lật đổ trong một cuộc chiến phát xuất từ những cáo buộc vô căn cứ.

Vụ xử diễn ra chỉ 3 ngày sau khi lực lượng liên quân do Mỹ cầm đầu trao trả quyền hành cho chính quyền lâm thời Iraq. Tòa án Iraq dự kiến buộc tội ông Saddam với 7 tội danh, trong đó có vụ dùng hơi độc giết người Kurd vào năm 1988, vụ xâm lược nước láng giềng Kuwait năm 1990 và những hành động đàn áp các vụ nổi dậy của người Kurd và người Hồi giáo dòng Shiite năm 1991. Tất cả những tội danh này đã được đọc trong ngày 1-7, tuy nhiên, sẽ phải mất nhiều tháng mới có thể chính thức buộc tội ông Saddam và 11 cựu quan chức chính quyền cũ ở Iraq.

Những phức tạp trong việc chuẩn bị xét xử ông Saddam trở nên rõ ràng hơn chỉ vài tuần sau khi tòa án đặc biệt xét xử ông Saddam được thành lập vào năm ngoái. Salem Chalabi, một luật sư học tại Mỹ đứng đầu tòa án này, khi đó đã bày tỏ sự thất vọng khi phải sàng lọc bằng chứng, tìm kiếm các thẩm phán có khả năng và công minh, bảo đảm an ninh nhà tù, phòng xử án và bảo vệ nhân chứng. Ông cảnh báo có thể phải mất 2 năm mới có thể đưa ông Saddam ra tòa. Bây giờ thì đã có nơi xử án và chính quyền Iraq chấp nhận để Mỹ canh gác ông Saddam, nhưng việc xét xử được nhìn nhận sẽ không đơn giản.

Phiên tòa có trung lập?.- Ông Paul Bremer, người cầm đầu chính quyền dân sự Mỹ tại Iraq vừa kết thúc nhiệm vụ cách đây 3 ngày, tuyên bố ông Saddam sẽ được xét xử một cách công bằng. Nhưng liệu có một tòa án công bằng cho ông Saddam hay không vẫn đầy nghi vấn.

Theo hãng tin Reuters, để chuẩn bị cho phiên tòa, bà Sajidah, vợ ông Saddam, đã thuê cho chồng 20 luật sư của Jordan, Lebanon, Tunisia, Libya, Mỹ, Anh, Pháp và Bỉ. Các luật sư này sẽ thách thức tính hợp pháp của tòa án khi nó được lập ra bởi Hội đồng Điều hành Iraq, một tổ chức do chính quyền chiếm đóng lập ra nhưng hiện đã bị giải tán. Tính trung lập của tòa án cũng bị nghi ngờ khi nó được ông Salem Chalabi, cháu của Ahmad Chalabi - một đối thủ chính trị của ông Saddam, lãnh đạo và việc Thủ tướng Iraq Iyad Allawi vào tháng 11 năm ngoái thành công trong vụ kiện ông Saddam Hussein và một người anh em của ông cho 2 thuộc hạ toan tính hạ sát ông bằng búa khi đang sống lưu vong tại Anh năm 1978. Trong phiên tòa ngày 1-7 qua, ông Saddam đã khẳng định sẽ không ký bất kỳ văn bản buộc tội nào khi không có luật sư bên cạnh.

Tổ chức Ân xá Quốc tế cho biết các điều khoản thành lập tòa án xử ông Saddam cũng cần phải thay đổi. Đạo luật thành lập tòa án không cấm hành động bắt giữ tùy tiện và tra trấn tù nhân để lấy lời khai. Tổ chức này cũng cho rằng các thẩm phán Iraq không có đủ khả năng xét xử các vụ việc liên quan đến nhân quyền và tội ác chống lại con người. Theo báo Guardian, việc cả Mỹ lẫn chính quyền mới của Iraq muốn tự mình xử ông Saddam và phản đối lập một tòa án quốc tế độc lập xét xử cũng đồng nghĩa với việc thiếu kinh nghiệm xử lý vụ việc và hiểm họa vụ xét xử có thể biến thành hành động trả thù. Cũng theo báo này, hiện chưa rõ ai đã vạch ra các cáo buộc chống ông Saddam và những người thuộc quyền, và việc xét xử được áp dụng thể theo luật gì. Ít nhất luật phải được sửa đổi, khôi phục án tử hình để áp dụng với Saddam. Tuy nhiên, muốn tử hình Saddam phải tìm đủ chứng cứ chứng minh ông Saddam trực tiếp ra lệnh cho cấp dưới thực hiện các “tội ác chiến tranh”, nhưng quá trình này có thể phải tính bằng năm.

Dân chúng Iraq nghĩ gì?.- “Cả thế giới đồng ý rằng Saddam phải bị xét xử bởi người Iraq” - Ahmad al-Lami, một cư dân ở Baghdad, cho biết hôm 1-7. Quan điểm này cũng được Faris, một người bán xe hơi 37 tuổi và là người theo đạo Thiên Chúa ở Karada, chia sẻ: “Tôi nghĩ rằng họ (chính quyền Iraq) nên xét xử Saddam, nhưng đó phải là một phiên tòa công bằng”. Odai Faleh, một công nhân ở Ramadi, phát biểu: “Ít nhất Saddam đã đem lại cho chúng tôi sự an ninh. Chúng tôi không nhìn thấy điều gì tốt đẹp từ người Mỹ”.

Người dân Iraq lo lắng cho tình hình bất ổn kéo dài suốt 14 tháng qua ở Iraq và theo nhiều người, đó mới là điều quan tâm lớn nhất hiện nay. Muhsen Jassim, một phóng viên 26 tuổi ở Karada, cho biết chẳng có gì khác biệt giữa việc xử hay không xử Saddam. Anh nói: “Mối bận tâm thực sự và là những vấn đề quan trọng ở Iraq là điện, và an ninh. Tôi được lợi gì ở chuyện truy tố hay không truy tố ông Saddam? Tôi đang lo tìm kiếm tương lai cho mình”.

Người dân đang nghi ngờ chính phủ hiện nay của Allawi và không loại trừ sẽ còn tệ hơn chính phủ của Saddam. Faris ở Karada cho biết: “Chúng tôi phải chờ xem chính phủ hiện nay tốt hay tệ hơn Saddam. Nếu đó là một chính phủ tốt hơn và lo cho dân Iraq nhiều hơn, điều đó sẽ giúp chúng tôi quên đi quá khứ”.