Khu ổ chuột... tỉ USD

Hình ảnh đầu tiên đập vào mắt bất kỳ người nào đang bay phía trên Mumbai, thành phố giàu nhất Ấn Độ, là một “biển” các mái nhà gấp nếp bên cạnh một dòng sông nhỏ dơ bẩn. Đó chính là Dharavi, được xem là khu ổ chuột lớn nhất châu Á với diện tích 2 km2 và là nơi trú ngụ của gần 1 triệu người. Dù cũng có không ít cống rãnh và bãi rác lộ thiên, đường nhỏ lầy lội hay các ngôi nhà lụp xụp, nhưng Dharavi lại không giống bất kỳ khu ổ chuột thường thấy nào khác ở chỗ đây là nơi hàng ngàn cơ sở sản xuất nhỏ lẻ đang ăn nên làm ra với doanh thu mỗi năm lên đến khoảng 1 tỉ USD.

Điểm đến của người nghèo khổ

Đến cuối thế kỷ 19, Dharavi vẫn còn là một cộng đồng đánh cá lớn nằm cạnh một đầm đước ở vùng ven phía Bắc Bombay - tên gọi khi đó của Mumbai và là thủ đô tài chính của đất nước - trước khi người dân từ miền Nam và miền Tây đổ xô đến thành phố này để tìm kiếm cơ hội đổi đời. Trong nhiều thập kỷ sau đó, khu ổ chuột Dharavi trở thành điểm đến đầu tiên của người lao động nghèo khổ hay người từ phương xa đến, biến nơi này trở thành khu dân cư đa dạng nhất trong lòng thành phố đa dạng nhất Ấn Độ.

Trong những năm gần đây, tiến trình đô thị hóa bắt đầu lan đến Dharavi, biến nơi từng là một đầm lầy đầy muỗi thành một “mỏ vàng” bất động sản với giá trị ước tính khoảng 10 tỉ USD. Trong khi đó, ngày càng có nhiều cư dân ở Dharavi tận hưởng cuộc sống sung sướng hơn. Nhiều nhà đã có điện và nước sinh hoạt. Một cuộc khảo sát vào năm 2006 cho thấy 85% hộ gia đình ở đây có tivi, 56% có bếp gas và 21% sở hữu điện thoại. Tất cả là nhờ sự phát triển của mô hình sản xuất nhỏ lẻ.

Hàng thuộc da: Sản phẩm chủ lực

Anh Nisar Ahmed là chủ của một cơ sở tái sinh chất dẻo ở Dharavi. Hằng ngày, gần 10 công nhân của cơ sở ném hộp chất dẻo vào trong các máy xay lớn để chặt chúng thành những mảnh nhỏ, rồi nấu chảy chúng ra. Ahmed tự hào khoe: “Dharavi có một ngành công nghiệp tái sinh nhựa lớn và cơ sở của tôi là một trong những nơi lớn nhất. Ngoài ra, ở đây còn có những ngành khác, như hóa chất, xà bông, thiết bị điện...”. Tuy nhiên, hàng thuộc da mới là sản phẩm chính ở Dharavi, phần lớn được xuất khẩu sang Trung Đông. Bên cạnh đó, khu này còn tập trung hàng chục ngành nghề thủ công khác, như làm đồ trang sức, bánh, đồ gốm...

Hiện có khoảng 5.000 cơ sở sản xuất hoạt động trong hàng trăm ngành nghề khác nhau ở Dharavi, biến nó trở thành nơi thịnh vượng nhất trong số những khu ổ chuột lớn nhất thế giới. Hầu như nhà nào trong khu này cũng làm ra thứ gì đó để bán, từ nhang, đồ chơi, thực phẩm cho đến đèn cầy. Ông Abu Khalid Anjum, Chủ tịch Hiệp hội Phúc lợi của doanh nhân Dharavi, cho biết: “Nhiều người chỉ biết đến Dharavi như là một khu ổ chuột, chứ không phải ai cũng biết nó sản xuất ra nhiều hàng hóa như thế nào”.

Dự án nhà cao tầng: Buồn nhiều hơn vui

Tuy nhiên, Dharavi cũng tồn tại không ít vấn đề. Đây chính là một thị trường chợ đen lớn của bọn mua bán ma túy, hàng thời trang và điện tử giả. Phần lớn hoạt động này nằm dưới sự kiểm soát của một vài băng nhóm tội phạm có tổ chức quy tụ các thanh niên hư hỏng tại địa phương. Trong khi đó, người dân địa phương cũng có những vấn đề của họ: Ít người để ý đến sự thiếu thốn những nhu cầu cơ bản như chăm sóc sức khỏe, vệ sinh hay giáo dục. Nhiều kế hoạch tái thiết Dharavi đã được đưa ra, trong đó mới nhất là dự án đập phá khu ổ chuột này và đưa các hộ gia đình về sinh sống tại những tòa nhà cao tầng gần đó. Khu vực này sẽ được xây thành các khu căn hộ và nơi kinh doanh, với giá bán cao không kém gì bất động sản ở New York hay Tokyo.

Tuy nhiên, nhiều cư dân địa phương tỏ ra không vui chút nào vì theo họ, nhà mới ở trên cao không phù hợp để trở thành cơ sở sản xuất. Nhà chức trách cho biết theo kế hoạch mới, những hộ sản xuất nhỏ lẻ sẽ phải chấp nhận dời cơ sở sang một mảnh đất nhỏ hơn. Ahmed khẳng định: “Họ cứ lên kế hoạch của họ, nhưng Dharavi sẽ không bao giờ thay đổi”. Jockin Arputham, Chủ tịch Liên đoàn Cư dân ổ chuột quốc gia, cho rằng phải mất nhiều năm nữa khu này mới có sự thay đổi và dù điều gì xảy ra thì mô hình sản xuất nhỏ lẻ của Dharavi cũng cần phải được gìn giữ.