Những chiến lược làm sát thủ chệch hướng

Một vụ va chạm giữa thiên thạch có tốc độ cao, có đường kính từ 100 m trở lên và trái đất đã được xem là thảm họa đối với con người và muông thú. Nó sẽ gây ra những đợt sóng thần hãi hùng hoặc tung lên tầng bình lưu (cách mặt đất 50 km) một khối lượng cát bụi khổng lồ che kín ánh sáng mặt trời tạo ra hiệu ứng mùa đông giá lạnh.

Muốn ngăn ngừa một thảm họa từng làm tuyệt chủng loài khủng long và nhiều loài thú khác thời tiền sử bởi một thiên thạch khổng lồ đâm vào trái đất cách đây 65 triệu năm, cần phải căng mắt ra nhìn lên trời tìm xem vật thể gần trái đất (NEO) nào – ví dụ như thiên thạch, sao chổi... - có thể gây họa. Phải biết trước nhiều năm mới có thời giờ chế tạo một thiết bị nổ hoặc đẩy làm chệch hướng đường đi của nó. Theo các nhà khoa học, con người phải biết trước ít nhất 10 năm đối với một thiên thạch sát thủ có đường kính khiêm tốn là 200 m. NEO càng lớn, thời gian biết trước càng lùi xa càng tốt.

Thiên thạch nguy hiểm nhất được dự báo cách đây hai năm là Apophis, mã số 99942, có khả năng tấn công trái đất vào năm 2029. Những quan sát mới nhất về động thái của thiên thạch này cho thấy mức độ nguy hiểm đã giảm xuống rất nhiều nhưng vẫn phải đề phòng. Một chuyện đáng chú ý nữa là, trước khi chọn giải pháp tối ưu, phải biết hỗn hợp chất liệu của từng thiên thạch hay sao chổi bay lạc vào bên trong hệ thái dương là gì.

Những chiến lược phổ thông

Hiện nay, ở Mỹ và châu Âu, người ta liệt kê được 4 cách tránh thiên thạch sát thủ chủ yếu như sau:

1) Vũ khí hạt nhân. Đây là một chiến lược từng được đưa lên phim (Armageddon, 1998) và đang được các trung tâm nghiên cứu của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) xem xét. Cách thực hiện khá đơn giản: Dùng tên lửa mang đầu đạn hạt nhân bắn vào thiên thạch làm nó tan vụn ra hoàn toàn hoặc từng phần. Tuy nhiên, hiện nay chưa có loại vũ khí hạt nhân nào đủ sức bóp vụn một thiên thạch có đường kính 1 km. Và như thế, điều đáng lo là các mảnh vỡ có đường kính trên 35 m vẫn có thể va chạm với trái đất tạo ra hàng ngàn tai họa nhỏ như nhiễm xạ (từ vụ khí hạt nhân) có hại cho sự sống.

Tàu Hidalgo đâm vào thiên thạch trong khi Sancho quan sát sự kiện. Tranh minh họa dự án Don Quijote của ESA

Một giải pháp khác: Cho nổ nhiều thiết bị hạt nhân nhỏ gần thiên thạch. Sức nổ không làm tan vỡ thiên thạch nhưng đủ sức chuyển hướng bay của nó. Năm 1968, sinh viên Viện Công nghệ Massachussetts (MIT) từng thiết kế một hệ thống dùng sức nổ hạt nhân để ngăn chặn thiên thạch 1566 Icarus, lúc đó được xem là một hiểm họa tiềm năng. Giải pháp này có hai điểm yếu: Một là, nếu thiên thạch xốp như bọt biển, sức nổ hạt nhân không thể làm nó chuyển hướng bay đáng kể. Hai là, muốn biết tác động thực sự của một vụ nổ hạt nhân trong không gian vũ trụ, phải bắn thử. Tuy nhiên, việc này trái với Hiệp ước Ngoài không gian vũ trụ cho nên không khả thi.

2) Tác động bằng động lực. Trên lý thuyết, có thể làm chệch hướng bay của thiên thạch bằng cách phóng phi thuyền không gian và cho nó đâm thật mạnh vào thiên thạch. Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) hiện đang triển khai một dự án theo hướng này mang tên Don Quijote. Theo dự án, ESA đang chế tạo hai phi thuyền không gian. Chiếc đầu tiên mang tên Sancho có nhiệm vụ bay quanh thiên thạch, đo đạc vị trí, hình thể, khối lượng và trọng lực của đối tượng trong nhiều tháng liền. Chiếc thứ hai mang tên Hidalgo nặng dưới 1 tấn có nhiệm vụ đâm thẳng vào đối tượng với vận tốc 10 km/giây. Sancho sẽ thu thập những dữ liệu từ vụ va chạm này gửi về ESA để nghiên cứu.

ESA sẽ thực năm phi vụ nhắm vào năm thiên thạch sát thủ tiềm năng và đối tượng đầu tiên sẽ là thiên thạch 99942 Apophis. Những kết quả thu lượm được sẽ giúp ESA hoàn thiện giải pháp tối ưu (chuyển hướng hoặc hủy diệt).

3) Tác động bằng hấp lực. Nếu không thể dùng vũ khí hạt nhân (khi thiên thạch có kết cấu xốp) và tác động bằng động lực (khi thiên thạch xoay tròn quá nhanh) thì giải pháp tác động bằng hấp lực có nhiều ưu điểm hơn. Hai nhà khoa học Edward T. Lu và Stanley Love đề xuất phóng một phi thuyền không gian không người lái bay gần thiên thạch tạo lực hấp dẫn với nhau. Kết quả là thiên thạch bị phi thuyền “cò mồi” dắt mũi lần lần bay xa khỏi trái đất. Tiến trình này cực kỳ chậm chạp (có thể mất vài năm) so với các giải pháp trên.

4) Chiếu năng lượng mặt trời. Nhà khoa học H.Jay Melosh đề xuất giải pháp dùng năng lượng mặt trời chiếu mạnh vào bề mặt thiên thạch hoặc sao chổi làm bốc hơi vật liệu cấu tạo thiên thạch hoặc gia tăng hiệu ứng Yarkovsky. Dùng sức nóng mặt trời đun như thế vài tháng hoặc vài năm, đối tượng sẽ bay khỏi hướng nguy hiểm cho trái đất.

Những nỗi lo khác

Dưới góc độ chính trị, các giải pháp làm chệch hướng đường bay của những thiên thạch sát thủ nói trên có thể bị lạm dụng để phục vụ các mục đích chính trị quân sự. Chẳng hạn như dùng các giải pháp đó để làm chệch hướng những vật thể không gian vô hại thành có hại cho trái đất.

Dưới góc độ kinh tế và xã hội, thuyết phục dân chúng chi ra hàng trăm, thậm chí hàng tỉ USD để thực hiện các giải pháp kể trên là cực kỳ khó khăn. Hơn nữa, cũng có ý kiến cho rằng một số nước lợi dụng mục tiêu này để “vũ khí hóa” toàn cầu trong một thời gian lâu dài để đối phó với một hiểm họa mơ hồ vì không thể nào biết chắc sẽ xảy ra khi nào.

Dù sao, tại Mỹ từ đầu thập niên 1990, quốc hội đã phê chuẩn ngân sách 3 triệu USD/năm để thực hiện những chương trình như spaceguard và NEO. Năm 2005, các nhà du hành vũ trụ thế giới đã gửi một lá thư ngỏ thông qua Hội Những người thám hiểm không gian vũ trụ kêu gọi thế giới hợp lực phát triển một chiến lược bảo vệ trái đất trước những tai họa va chạm giữa các thiên thể.

Theo các nhà khoa học, hiện nay có khoảng 1.500 vật thể đủ lớn bay xuyên qua quỹ đạo trái đất và đe dọa con người. Năm 2008, người ta hy vọng sẽ thống kê được khá chính xác những thiên thạch có đường kính từ 1 km trở lên để mà đề phòng.