Nhiều chuyên gia kinh tế nói chế độ thuế tồn tại từ 10 năm nay chỉ mở rộng thêm cách biệt giàu nghèo. Trường hợp ông Hoa Việt Quân, 38 tuổi, nhân viên một công ty quốc doanh ở Bắc Kinh là một ví dụ. Cách đây 10 năm, ông Hoa lĩnh lương tháng 1.000 nhân dân tệ (NDT) (1,84 triệu đồng VN) phải đóng thuế thu nhập 10 NDT (18.400 đồng VN). Hiện nay ông Hoa có mức lương 3.000 NDT/tháng (5,52 triệu đồng VN) và phải đóng thuế 150 NDT (276.000 đồng VN). Như vậy là trong 10 năm, lương chỉ tăng 3 lần mà thuế thu nhập tăng lên 15 lần!  Một kế toán trưởng (giấu tên) ở Quảng Châu nói: “Không ai muốn thấy tiền lương của mình bị thuế cắt xén một phần khi mức lương đó chưa đủ chi tiêu cho cuộc sống”.

Hệ thống thuế thu nhập cá nhân bắt đầu được TQ áp dụng từ năm 1994. Ông Trương Bồi Thâm, chuyên viên cao cấp Viện Nghiên cứu Thuế của Cục thuế Nhà nước, cho rằng cuộc cải cách thuế năm 1994 không hoàn thiện, còn nhiều kẽ hở.

Thuế thu nhập cá nhân của TQ có 11 mức căn cứ theo mức lương của mỗi người. Mức thuế cao nhất là 45% cho người có lương cao, trong khi mức dành cho thu nhập của chủ doanh nghiệp chỉ là 35%. Nhà kinh tế Hồ An Cương, giáo sư Trường Đại học Thanh Hoa, Bắc Kinh, nhận xét về sự bất hợp lý này: “Hệ thống thuế thu nhập cá nhân hiện nay đã không thu thuế hợp lý của người giàu”.

Một báo cáo của Cục Thống kê Nhà nước cho biết số người giàu của TQ chiếm chưa đến 20% dân số nhưng sở hữu hơn 80% tiền gửi ở ngân hàng. Vậy mà họ chỉ đóng dưới 10% tổng mức thuế thu nhập cá nhân của cả nước.

Luật Thuế Thu nhập hiện nay của TQ quy định thu nhập hằng tháng trên 800 NDT (1,18 triệu đồng VN) phải chịu thuế. Cách trốn thuế phổ biến hiện nay là các chủ doanh nghiệp tính chi tiêu của cá nhân vào chi tiêu của công ty. Thậm chí có người còn gộp thu nhập cá nhân vào doanh thu của xí nghiệp để trốn thuế. Có một số xí nghiệp trả mức lương cao mấy ngàn NDT, nhưng phát lương hằng tháng dưới 800 NDT, số còn lại phù phép dưới hình thức các loại “phí”, “tiền bồi dưỡng” v.v...

Ông Tạ Từ Nhân, Cục trưởng Cục Thuế Nhà nước TQ, cho biết năm nay sẽ tiến hành cải cách thuế thu nhập, trong đó hoàn cảnh cá nhân của mỗi người sẽ được chiếu cố, ví dụ như không tính thuế các khoản thu nhập đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và đóng học phí cho con cái. Trường hợp phải nuôi bố mẹ già cũng được tính đến. Mức thu nhập tính thuế trên 800 NDT như hiện nay, sẽ được nâng lên. Có thể mức khởi điểm sẽ là 1.500 - 2.000 NDT/tháng (2,2 triệu - 2,9 triệu đồng VN). Kể từ ngày 1-1-2004, chính quyền 2 thành phố Quảng Châu và Nam Kinh đã áp dụng mức lương tháng để đánh thuế thu nhập là 1.600 NDT (2,94 triệu đồng VN) và 1.200 NDT (2,2 triệu đồng VN). Thủ đô Bắc Kinh nâng lên mức 1.200 NDT từ tháng 9-2003.

Theo thống kê của Cục Thống kê Nhà nước TQ, 53% công nhân viên chức cả nước hiện nay có mức lương 800 NDT/tháng và từ năm 1994 đến nay mỗi năm mức tăng thuế thu nhập nộp ngân sách Nhà nước là 48%.

Đỗ Chuyên (Theo China Daily)