Bao tiêu lúa đông xuân 2002-2003: Nông dân và doanh nghiệp đều... khó?

Dù Chính phủ đã có Quyết định 80/QĐ-TTg về chính sách bao tiêu nông sản và “4 nhà” đã “bắt tay nhau” nhưng cho đến nay, khi lúa đông xuân ở ĐBSCL đang vào kỳ thu hoạch rộ thì chuyện ký hợp đồng bao tiêu lúa giữa nông dân và doanh nghiệp vẫn còn những “góc khuất”.

Nỗ lực hợp tác

Ở hai tỉnh trọng điểm lúa gạo An Giang, Đồng Tháp chúng tôi ghi nhận được một điều: Vụ đông xuân 2002-2003 hai địa phương này đã có những bước “cải tiến” đáng kể trong quy trình ký kết, thanh toán hợp đồng bao tiêu lúa hàng hóa. Ở An Giang, vụ đông xuân này các doanh nghiệp (DN) trong tỉnh được giao nhiệm vụ thu mua, bao tiêu lúa gạo vụ đông xuân đều có tính toán kỹ càng, “liệu cơm gắp mắm” khi chỉ nhận bao tiêu 45.000 ha (khoảng 270.000 tấn) trong tổng số 100.000 ha lúa chất lượng cao toàn vụ. Dù giá sàn quy định 1.300 đồng/kg không khác gì so với năm trước nhưng năm nay An Giang đã yêu cầu các DN nhận bao tiêu lúa hàng hóa phải tuân thủ quy định: Công bố giá cả thu mua hàng ngày theo sát giá thị trường và tổ chức lực lượng thu mua lúa theo hợp đồng bao tiêu. Về phía nông dân và HTX (đại diện hợp pháp) phải có trách nhiệm sản xuất đúng chủng loại, giống lúa đã ghi trong hợp đồng, huy động lúa hàng hóa vận chuyển đến điểm thu mua ghi rõ trong hợp đồng và phải cung ứng lúa có tiêu chuẩn ẩm độ, tạp chất đúng như hợp đồng đã ký kết.

Tại Đồng Tháp, tỉnh giao cho các DN chịu trách nhiệm ký hợp đồng bao tiêu hết 80.000 ha lúa chất lượng cao của nông dân. Theo ông Dương Nghĩa Quốc, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT, năm nay Đồng Tháp vẫn giữ giá sàn 1.300 đồng/kg hợp đồng bao tiêu lúa đông xuân.

Vẫn còn những băn khoăn

Bà Nguyễn Thị Tâm, nông dân xã Bình Mỹ, huyện Châu Phú (An Giang), băn khoăn: “Ký hợp đồng bán lúa cho Nhà nước cũng tốt nhưng lâu nay phương thức thu mua ngặt nghèo quá, lúc nào cũng bị bắt chẹt chuyện ẩm độ không đủ, tạp chất quá cao mà bán được lấy tiền cũng khó khăn”. Ông Trần Văn Giúp, nông dân ở xã Thường Thới Tiền, huyện Hồng Ngự (Đồng Tháp), phân trần: “Nếu các DN mua bằng giá thị trường và có người thu mua tận ruộng, phương thức thu mua mềm dẻo với nông dân thì chúng tôi tội gì không bán lúa cho Nhà nước”.

Vì sao các DN không mặn mòi ký kết hợp đồng bao tiêu lúa của nông dân dù đó là “chủ trương lớn của tỉnh”? Tiếp xúc với chúng tôi, nhiều DN chuyên kinh doanh lúa gạo ở các tỉnh thẳng thắn thừa nhận: Tâm lý DN thích  mua gạo thành phẩm của hệ thống hàng xáo hơn mua lúa trực tiếp của nông dân. Nguyên nhân hết sức đơn giản: DN chỉ có kho chứa gạo, thiếu kho chứa lúa và không có hệ thống xay xát, phơi sấy đồng bộ nên ngại mua lúa. Ông Vũ Quang Cảnh, Sở NN-PTNT An Giang, cho biết: “Các DN trong tỉnh hiện nay thiếu nghiêm trọng diện tích kho bãi chứa lúa. Toàn tỉnh An Giang hiện có 237.048 m2 kho bãi nhưng chỉ chuyên dùng cho việc dự trữ gạo, không dùng chứa lúa được”.

Theo thống kê của ngành nông nghiệp, vụ đông xuân 2002-2003 các tỉnh ĐBSCL gieo sạ gần 1,5 triệu ha lúa, sản lượng đạt không dưới 8 triệu tấn lúa hàng hóa trong đó có khoảng 80% lúa chất lượng cao và các DN trên địa bàn sẽ phải chịu trách nhiệm bao tiêu toàn bộ cho nông dân. Tuy nhiên với tình hình hiện nay, nếu Chính phủ, Bộ NN-PTNT, các địa phương không có biện pháp khả thi tháo gỡ những vướng mắc về giá cả, phương thức thu mua, chế biến, dự trữ thì chương trình bao tiêu lúa đông xuân 2002-2003 sẽ tiếp tục gãy đổ như năm 2001.