Bạc Liêu không chỉ là nơi trứ danh với bản Dạ cổ hoài lang hay nổi tiếng về giai thoại công tử Bạc Liêu với những món ăn chơi khét tiếng miền Tây. Bạc Liêu còn được biết đến như là nơi lưu giữ được một bảo vật độc nhất vô nhị của VN. Đó là chiếc đồng hồ đá Thái Dương - đồng hồ mặt trời đã trên 100 năm tuổi. Đây là loại đồng hồ dùng ánh nắng mặt trời chiếu vào để chỉ thời gian. Điều đáng nói là lâu nay, báu vật này đang bị bỏ quên.
Trên 100 năm đồng hồ vẫn “chạy” tốt
Đồng hồ đá Thái Dương do nhà bác vật Lưu Văn Lang, một nhà khoa học người Việt tài ba, thiết kế và xây dựng đầu thế kỷ XX tại Bạc Liêu. Chiếc đồng hồ này hiện vẫn còn “chạy” chính xác đến kinh ngạc sau trên 100 năm hoạt động, với sai số dao động không quá 2 phút so với đồng hồ điện tử đeo tay. Tương truyền, chiếc đồng hồ này được ông Lưu Văn Lang làm tặng tỉnh trưởng Bạc Liêu trong thời Pháp thuộc vào đầu thế kỷ XX.
Theo Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu, ngày xưa, Trung Quốc đã phát minh ra đồng hồ nước, sau đó là đồng hồ cát. Đến thế kỷ XV, người phương Tây mới chế tạo thành công đồng hồ máy chạy bằng dây thiều (dây cót), đồng hồ quả lắc... Tuy nhiên, đồng hồ đá “chạy” bằng ánh mặt trời thì có lẽ chỉ duy nhất có ở VN.
Đồng hồ đá Thái Dương rất đặc biệt, được xây bằng gạch và xi măng, không dùng bất kỳ loại máy móc nào. Mặt chính của đồng hồ được đặt hướng về phía Đông. Trên bề mặt đồng hồ kẻ 12 chữ số La Mã, phân định đều nhau; giữa mặt đồng hồ xây một cái gờ nhô lên. Cái gờ này giới hạn ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào các con số.
Hiếm hoi người tham quan biết được Bạc Liêu có đồng hồ đá Thái Dương và đã thích thú chụp ảnh lưu niệm với “báu vật”
Phần ánh sáng mặt trời không chiếu trực tiếp vào có màu tối, phần còn lại có màu sáng rõ hơn (do mặt trời trực tiếp chiếu). Nơi tiếp giáp giữa hai màu đó là điểm giờ trong ngày. Sáng sớm, mặt trời vừa mọc thì rọi ngay số 7; mặt trời dần cao đến độ nào thì bóng rọi dần lên các con số chỉ giờ, cho đến khi đứng bóng thì chỉ đúng số 12. Trời trở về chiều, bóng lại nghiêng theo đúng thứ tự thời khắc. Đến khi bóng hạ dần tới bậc tam cấp thấp nhất thì mặt trời đã lặn.
Tại Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu, phần “Lý lịch di tích đồng hồ đá” ghi rõ: “Hồi đó, không chỉ những ông thông, ông phán, ông huyện ghé vào nơi đặt đồng hồ đá xem giờ trước khi vào trình giấy cho tỉnh trưởng mà nghe đâu cả các ông quan ba, quan năm của Pháp đôi lúc cũng ghé xem để vặn lại dây cót cái đồng hồ Tây của mình lại cho chuẩn”.
Xuống cấp trầm trọng
Năm 1994, việc xây dựng các ngôi nhà cao tầng xung quanh khiến chiếc đồng hồ đá Thái Dương hơi bị vênh. Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu đã cho kê kích lại để bảo đảm nó hoạt động chính xác.
Giờ đây, chiếc đồng hồ đá vẫn hoạt động gần như chuẩn với hồi mới xây dựng. Thỉnh thoảng, sinh viên ở Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bạc Liêu đã làm “vệ sinh” cho đồng hồ bằng cách cạo rêu và sơn lại các con số. Tuy nhiên, do cây cối xung quanh quá nhiều nên ánh sáng mặt trời khó len vào được chiếc đồng hồ đá trong khi nó chỉ phát huy tác dụng khi có ánh nắng mặt trời.
Chiếc đồng hồ kỳ lạ này tọa lạc trước dinh tỉnh trưởng ngày xưa, nay là khuôn viên Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Bạc Liêu trên đường 30-4 nối dài, phường 3, thị xã Bạc Liêu. Đây là một trong những điểm tham quan du lịch được Công ty Du lịch Bạc Liêu đưa vào khai thác nhưng vài ngày có mặt ở đây, chúng tôi hiếm khi thấy có du khách đến.
Năm 2006, UBND tỉnh Bạc Liêu đã xếp hạng chiếc đồng hồ này là di tích lịch sử - văn hóa của tỉnh. Tuy đã được xếp hạng nhưng nó ngày càng xuống cấp nghiêm trọng. Theo bà Lê Thị Ái Nam, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Bạc Liêu, hằng năm, tỉnh đều có kế hoạch trùng tu, nâng cấp để bảo tồn đồng hồ đá Thái Dương.
“Đây là một di tích lịch sử - văn hóa rất độc đáo, cần quảng bá, phát huy cho thế hệ sau tham quan, nghiên cứu” – bà Nam nhận xét. Theo Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu, tỉnh đang lập tờ trình đề nghị Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận đồng hồ đá Thái Dương là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia để nâng mức đầu tư, tu bổ, bảo tồn báu vật có một không hai này.
Dù đồng hồ đá Thái Dương có nhiều giá trị lịch sử, văn hóa nhưng nó đang dần bị lãng quên, ít ai biết đến. Hiện nơi đặt chiếc đồng hồ bị hàng rào sắt cao, to bao bọc xung quanh và cỏ cây che hết ánh nắng mặt trời. Chiếc đồng hồ đang bị rêu phong do mưa nắng làm mờ dần các gờ phân chia thời gian. Cách nơi đặt đồng hồ khoảng 10 m có một cái cổng nhưng luôn trong tình trạng cửa đóng then cài.
Nếu đi vào từ hướng cửa lớn của Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bạc Liêu, du khách càng không biết đường vì phải vòng vèo qua nhiều con đường đầy bụi rậm mới đến được nơi đặt đồng hồ. Người dân khi đi ngang nơi đặt chiếc đồng hồ Thái Dương, nếu không dừng xe lại và đến sát hàng rào để nhìn thì dễ lầm tưởng trong khuôn viên của trung tâm có một... ngôi mộ cổ. Ngay người dân Bạc Liêu và thậm chí sinh viên đang học tại trung tâm này cũng không mấy ai biết quê hương mình có chiếc đồng hồ độc nhất vô nhị nói gì đến du khách từ phương xa!
|
Những giai thoại thú vị Chiếc đồng hồ đá là di vật gợi nhớ lại cuộc đời của một nhà bác vật lớn của Nam Bộ: Ông Lưu Văn Lang, sinh ngày 5-6-1880 tại Tân Phú Đông, tỉnh Sa Đéc (nay là Đồng Tháp), mất ngày 3-8-1969.
Ông Lang được tiếp thu nhiều nền văn hóa khác nhau khi thuở nhỏ học chữ Nho, từ năm 10 tuổi học chữ quốc ngữ và chữ Pháp.
Do có trí thông minh thiên phú, ông Lang được cấp học bổng lên Sài Gòn học trường Tây Chasseloup Laubat và năm 17 tuổi thi đậu tú tài 2 của Pháp với số điểm xuất sắc, được học bổng sang Pháp học Trường École Centrale de Paris, nơi đào tạo kỹ sư lớn nhất nước này.
Năm 1904, ông Lang tốt nghiệp kỹ sư hạng ưu (đứng thứ 3 trong số 250 người) và được coi là kỹ sư đầu tiên của Nam Bộ, mà người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long quen gọi là bác vật.
Sau khi ông Lang về nước, nhà cầm quyền Pháp ở VN liền cử ông qua tỉnh Vân Nam - Trung Quốc tham gia xây dựng tuyến đường xe lửa nối liền nước này với Đông Dương.
Đương thời, cụ Lưu Văn Lang nổi tiếng giỏi nghề và rất đức độ nên được sự kính nể của người Việt lẫn người Pháp. Đặc biệt, người Nam Bộ bấy giờ thường đồn đại nhiều giai thoại về “bác vật Lang”.
Chẳng hạn, ông hiểu thấu nhiều bí mật về “thiên cơ” như vùng đất nào sẽ sụp lở, chiếc cầu sắt nào sẽ hư và núi nào sẽ nứt... Từ năm 1909-1940, ông Lang làm việc ở Sở Công chánh Sài Gòn, nổi tiếng tài giỏi và rất liêm khiết.
Trong khoảng thời gian này, ông Lang nhiều lần được điều về công tác ở Bạc Liêu để theo dõi các công trình xây dựng ở đây. Tại Bạc Liêu, ông Lang đã để lại một giai thoại thú vị: Khi ông xuống tỉnh này thì công trình cầu Long Thạnh do Pháp xây dựng sắp xong.
Ông Lang lấy cây gậy gõ gõ vào thành cầu rồi khẳng định với viên kỹ sư người Pháp rằng một tháng nữa cầu sẽ sập (có người còn kể ông thậm chí nói chính xác cả giờ cầu sập). Quá bất ngờ, viên kỹ sư hết sức phẫn nộ nhưng rồi phải bái phục nhà bác vật người Việt hết mực bởi quả nhiên, chiếc cầu sập sau đó đúng một tháng.
Người dân Bạc Liêu từ đó gọi chiếc cầu Long Thạnh là Cầu Sập cho đến tận bây giờ. Tỉnh trưởng người Pháp ở Bạc Liêu thời đó rất khâm phục tài năng của bác vật Lang và đối đãi ông rất hậu. Đáp lại ông Lang đã làm chiếc đồng hồ đá Thái Dương để làm quà tặng.
Người dân An Giang còn truyền tụng một giai thoại khác về hang Bác vật Lang ở núi Cấm. Khi người Pháp thám sát các hang núi Cấm, họ đã đưa bác vật Lang lên núi này và thòng dây thả ông xuống để thám sát lòng hang.
Trong hang rất tối, lạnh lẽo, thiếu dưỡng khí nên mọi thứ đèn đuốc đều khó cháy sáng. Sau gần một ngày xem xét ở dưới hang, ông Lang trở lên mặt đất và từ đó không nói một lời nào... Sau này, người địa phương gọi tên hang theo tên ông. |
và quét mã QR
Bình luận (0)