* Phóng viên: Là chuyên gia kinh tế, ông nhìn nhận thế nào về sai phạm của Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) như Thanh tra Chính phủ vừa chỉ ra, cũng như việc khởi tố, bắt giữ những người nguyên và đang là lãnh đạo của tổng công ty này?

- TS Lê Đăng Doanh:
Vụ việc trên một lần nữa cho thấy những lỗ hổng rất đáng lo ngại trong quản lý của các tập đoàn và tổng công ty Nhà nước. Những lỗ hổng này chứng tỏ cơ chế giám sát, sự công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình cùng trách nhiệm của các cơ quan quản lý trực tiếp như Bộ GTVT đang có rất nhiều câu hỏi khiến dư luận hết sức lo ngại.
Vụ việc Vinalines sau vụ Vinashin cũng như công bố của cơ quan thanh tra về những sai phạm ở những tập đoàn, công ty khác như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN)... cũng một lần nữa đặt ra câu hỏi về cơ chế quản lý, quản trị doanh nghiệp (DN) ở các “ông lớn” này được thực hiện như thế nào và trách nhiệm ở đâu.

* Ông có thấy điểm chung nào trong sai phạm của Vinashin trước đây và Vinalines hiện nay?

- Có điểm chung rất rõ là những người lãnh đạo sai phạm của Vinashin và Vinalines đều đã vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc quản lý tài chính về đầu tư và tính toán hiệu quả. Thay vì sử dụng đồng tiền của Nhà nước, của người dân phục vụ nền kinh tế quốc dân thì đằng sau đó là những điều mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ là lợi ích nhóm, tư duy nhiệm kỳ...
Trong nhiệm kỳ của mình,  ông Dương Chí Dũng cùng những cán bộ sai phạm ở Vinalines đã làm những gì để mua tàu cũ tới mức không thể đăng kiểm được ở trong nước? Đó là những việc phải làm rõ.

* Thưa ông, nhìn vào các sai phạm ở Vinashin và Vinalines thấy có điểm chung là khi những người lãnh đạo sai phạm đã “vẽ” ra các dự án rất hoành tráng để đầu tư vào những khoản tiền rất lớn song không hiệu quả, không khả thi?

- Đây cũng là vấn đề mà tôi đã đặt ra ở trên, đó là phải truy cứu tới nơi tới chốn trách nhiệm của các cơ quan quản lý, kiểm tra và giám sát trực tiếp như Bộ GTVT, Bộ Tài chính... Qua đây, cũng thấy rất rõ sự thiếu công khai, minh bạch, giám sát độc lập và trách nhiệm giải trình.

Nhiều sai phạm tại Vinalines đã diễn ra dưới thời ông Dương Chí Dũng lãnh đạo.

Trong ảnh: Một trong những con tàu của Vinalines. Ảnh: TRỌNG ĐỨC

Tôi cho rằng nếu các hoạt động của Vinashin, Vinalines đều công khai, minh bạch, có giám sát độc lập thì không đi tới tình trạng bi đát như vậy. Nhân đây, tôi cũng muốn lưu ý tới tiến trình tái cấu trúc Vinashin đến nay ra sao, hiệu quả thế nào... cũng chưa thấy báo cáo Quốc hội nên hy vọng việc tái cấu trúc Vinalines về sau cũng không thể tiến hành như đã làm với Vinashin.

* Trong vụ Vinashin, có một điển hình sai phạm là việc mua tàu Hoa Sen hơn 1.000 tỉ đồng về không để làm gì, nay vụ Vinalines lại có việc mua ụ nổi số No83M trị giá hơn 26 triệu USD về để không...

- Có thể thấy ngay là cơ chế giám sát trong nội bộ của Vinashin và Vinalines rất kém hiệu quả và không có vai trò giám sát độc lập. Bên cạnh đó, rõ ràng là trách nhiệm của cơ quan chủ quản, cơ quan giám sát cấp trên khi để xảy ra những trường hợp cố ý làm trái của ông Phạm Thanh Bình, nguyên chủ tịch Vinashin, cùng nhiều tòng phạm ở tập đoàn này; hay đang được điều tra của ông Dương Chí Dũng ở Vinalines. Cần truy cứu rõ trách nhiệm quản lý, giám sát trong vụ Vinalines, chứ không để tình trạng người dân sai thì phạt rất nặng song sai phạm trong vụ việc này không được làm rõ tới nơi tới chốn.

* Với những sai phạm, vấn đề đặt ra đối với những tập đoàn được thành lập theo chủ trương thí điểm như Vinashin hay tổng công ty lớn như Vinalines, theo ông, cần đánh giá, giải quyết như thế nào?

- Cơ chế thí điểm đã không có được một khung pháp lý đầy đủ, có hiệu lực. Hơn thế, đến nay thời điểm cũng đã quá dài và cần phải có báo cáo đầy đủ về chủ trương này. Tôi cho rằng nên chấm dứt việc thí điểm để đi vào quản lý theo đúng pháp luật, cũng như các nguyên tắc quản trị DN hiện đại, thực hiện công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình đối với người chịu trách nhiệm về sở hữu Nhà nước và nguồn vốn Nhà nước trong các tập đoàn.

Như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã xác định, tái cấu trúc DN Nhà nước đang được đặt ra cấp bách, trong đó trọng tâm là các tập đoàn và tổng công ty. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có phương án tái cấu trúc rõ ràng mà chủ yếu mới chỉ là sắp xếp lại DN Nhà nước, chưa đả động gì tới việc thay đổi căn bản việc quản trị DN, thực hiện công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình và giám sát độc lập.
Giữ cơ chế hiện nay có nguy cơ tạo ra miếng đất màu mỡ cho những người theo đuổi mục đích tư lợi, lạm dụng và lợi dụng sở hữu Nhà nước để làm giàu bất chính, gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế.

Truy nã nguyên chủ tịch Vinalines Dương Chí Dũng

Ngày 19-5, tin từ Cơ quan CSĐT, Bộ Công an cho biết cơ quan này đã ra quyết định truy nã đối với bị can Dương Chí Dũng, cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam - Bộ GTVT, nguyên chủ tịch HĐQT và sau này là chủ tịch Hội đồng Thành viên Vinalines.

Trước đó, ngày 18-5, Cơ quan CSĐT đã tống đạt quyết định khởi tố bị can và quyết định bắt tạm giam ông Dương Chí Dũng về hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng.
Tuy nhiên, khi CQĐT tiến hành tống đạt các quyết định này thì bị can Dương Chí Dũng đã không có mặt tại cơ quan cũng như nơi cư trú (phố Nguyên Hồng, quận Đống Đa - Hà Nội).
Theo lịch làm việc, ông Dương Chí Dũng không có kế hoạch đi công tác tại thời điểm CQĐT tống đạt quyết định khởi tố bị can và bắt tạm giam.

N.Quyết

PHẠM DƯƠNG thực hiện