Ruộng đồng tạo ra tiến sĩ

Gạo nàng thơm Chợ Đào, hay nàng thơm Đức Hòa, nàng hương trắng, nàng thơm sớm... vốn đã quá quen thuộc trong từng bữa ăn của người dân ba miền. Nhưng có lẽ rất ít người biết đến những người đã dày công nghiên cứu, lai tạo ra những giống lúa thơm cao sản này. Đó là tập thể 13 kỹ sư Phòng Nghiên cứu cây lương thực thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam, mà đầu tàu là tiến sĩ Đỗ Khắc Thịnh, trưởng phòng.

Xuất thân từ ruộng đồng, trở về với cây lúa

Gần 20 năm qua, tập thể cán bộ kỹ sư tại đây đã lai tạo thành công nhiều giống lúa mới có năng suất và chất lượng cao như VNĐ 95-20, VNĐ 99-3, VNĐ 95-19, IR50404-57, IR hay những giống lúa thơm ngắn ngày như nàng thơm Chợ Đào, nàng thơm Đức Hòa, nàng hương trắng, nàng thơm sớm...

Có một sự trùng hợp rất “hoàn cảnh” là tập thể 13 cán bộ kỹ sư ở cơ quan nghiên cứu này đều xuất thân từ những nông dân nghèo. Kỹ sư Đào Minh Xô, vốn là nông dân thứ thiệt, bỏ cày cuốc để vào Trường ĐH Nông Lâm. Kỹ sư Nguyễn Thị Cúc từng thiếu ăn, thiếu mặc, rời quê Bến Tre lên Sài Gòn theo học ĐH ngành nông nghiệp.

Kỹ sư Lê Thị Hồng Loan, vốn sở hữu trong tay 600 gien lúa quý như Châu Hạng Võ, Nanh Chồn, Chợ Đào... đã có một thời gian dài “một nắng hai sương” trên ruộng đồng. Nhưng người có hoàn cảnh khó khăn nhất có lẽ là tiến sĩ Đỗ Khắc Thịnh, người được các cộng sự ví là... bạn thân của nhà nông. Ngay từ nhỏ, ông đã quen cảnh ăn cơm độn khoai, húp cháo triền miên. Càng đói mới càng thấy quý hạt gạo mà gia đình, bà con hương xóm lam lũ mới có được.

Tiến sĩ Đỗ Khắc Thịnh được xem là người góp công lớn nhất trong việc lai tạo, nhân giống lúa. 31 năm gắn bó với nghề, ông có thể kể vanh vách đặc sản lúa của từng vùng. Thậm chí, đến đặc trưng thổ nhưỡng của vùng, năng suất theo vụ mùa ông đều nắm rõ.

“Tại sao nông dân đói khổ mãi? Tại chúng ta có đất, có hệ thống thủy lợi tốt nhưng gạo không xuất khẩu được?”. Chính từ những trăn trở đó, năm 1988 ông quyết tâm bỏ ra gần 3 năm theo học thạc sĩ về di truyền học tại Ấn Độ để thực hiện ước mơ nhân giống lúa mới. Từ thành công ban đầu với giống IR 50404-57 có thời gian sinh trưởng từ 85 đến 90 ngày, năng suất 4-7 tấn/ha, có khả năng kháng rầy, phèn, ít nhiễm bệnh đạo ôn, đến nay tiến sĩ Đỗ Khắc Thịnh góp phần tạo ra hàng trăm giống lúa có năng suất cao, sở hữu 600 nguồn gien quý, đặc biệt với những giống thơm ngắn ngày như: nàng hương 2, nàng hương 9, nàng thơm Chợ Đào 5, nàng thơm Đức Hòa, nàng thơm Nhà Bè, nàng hương trắng... Cũng với công trình phát triển các giống lúa thơm ngắn ngày, ông đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ vào năm 2003.

Làm lợi cho nông dân hàng ngàn tỉ đồng

Hiện các giống lúa do tiến sĩ Đỗ Khắc Thịnh và các kỹ sư của Viện Lai tạo, đã có mặt khắp nông thôn VN, làm tăng thu nhập cho nông dân hàng ngàn tỉ đồng. Khá thuyết phục là giống lúa IR 50404-57, đến nay diện tích sử dụng giống này đã lên khoảng 500.000 ha, mang lại lợi nhuận cho nông dân vài ngàn tỉ đồng. Hay như giống lúa VNĐ 95-20 và VNĐ 95-19 được Hội đồng Khoa học Bộ NN-PTNT công nhận giống quốc gia và trở thành giống chủ lực cho xuất khẩu, bởi gạo dài, hạt trong, thời gian sinh trưởng ngắn chỉ từ 90-100 ngày, chịu được phèn, năng suất bình quân từ 5-9 tấn/ha (tăng 500 kg/ha so với lúa IR64), giá bán cao hơn 10% so với các giống khác trên thị trường...

Có lẽ niềm vui lớn nhất đối với họ là được góp phần cải thiện đời sống nông dân nghèo. Kỹ sư Nguyễn Thị Cúc, người gần 20 năm làm công tác nghiên cứu giống lúa, đúc kết: “Con đường tiến thân của chúng tôi gắn chặt với đồng ruộng, với ước muốn thay đổi đời sống nông dân bằng những sáng kiến khoa học của mình”.