Sáng 28-8, Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam công bố tập sách Địa dư đồ khảo được xuất bản dưới triều vua Quang Tự nhà Thanh (1875-1908) do nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn phát hiện. 

Tập sách gồm 65 tờ viết bằng chữ Hán hai mặt, chữ còn rõ, gồm 20 mục khảo cứu về địa dư và 20 bản đồ đính kèm, trong đó có bản đồ tỉnh Quảng Đông và Việt Nam (trong phần Việt Nam, Tiêm La, Miến Điện khảo lược). Với những bản đồ chi tiết rõ ràng, tập sách chính thức xác nhận Quỳnh Châu (tức đảo Hải Nam) là biên giới cuối cùng của lục địa Trung Quốc.
 
 
Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn và tập sách Địa dư đồ khảo
 
Bản đồ tỉnh Quảng Đông trong Địa dư đồ khảo, thể hiện đảo Hải Nam là cực Đông của Trung Quốc
 
Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn, Phó Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, chia sẻ sau khi TS Mai Hồng công bố bản đồ “Hoàng triều trực tỉnh địa dư toàn đồ” xuất bản năm 1904, ông đã tìm lại tủ sách Hán - Nôm gần 2.000 quyển mà mình thừa kế từ cụ cố Trần Đình Bá và vui mừng phát hiện tập Địa dư đồ khảo này. Cụ Trần Đình Bá (1867-1933) khi làm Thượng thư Bộ Hình triều Khải Định (1916-1925) đã cho sao chép lại tập sách này và cất vào tủ sách Phước Trang ở tư thất tại Huế. 

Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn trích dẫn thêm bài viết về biển Đông của học giả người Trung Quốc Lý Lệnh Hoa, có đoạn: “Vào thời nhà Thanh (đời Hàm Phong hoặc Đồng Trị), một chiếc tàu buôn của Pháp chở đồng đi qua vùng biển Tây Sa thì gặp cướp biển, bị cướp sạch. (...) Viên thuyền trưởng người Pháp đưa tàu đến cảng gần nhất là Du Lâm ở đảo Hải Nam, trình báo với tri phủ (tri huyện) địa phương. Viên quan địa phương nói với thuyền trưởng người Pháp: “Nơi chúng ta đứng đây là thiên nhai hải giác (chân trời góc biển). Đất của thiên triều đến đây là hết rồi. (...) Ông bị cướp, chúng tôi không chịu trách nhiệm, không quản được mà cũng không muốn quản”. Viên thuyền trưởng đành phải cho tàu chạy vào cảng Hải Phòng. Quan chức địa phương ở đó rất tốt, xác nhận cho ông ta, lại còn cho tàu ra ngoài biển, coi như đã truy bắt cướp”.
 
Học giả họ Lý rút ra kết luận: “Chính phủ Trung Quốc ngay từ thời triều Thanh đã không thừa nhận Tây Sa là lãnh thổ của mình, cũng không đảm trách công tác trị an ở đó. Còn chính quyền Việt Nam khi đó không những đã cho Tây Sa là lãnh thổ của mình mà còn thực thi công tác giữ gìn trật tự ở đó. Điều đó chẳng chứng minh Tây Sa từ xưa đến nay đều thuộc Việt Nam hay sao?”.

Có mặt tại buổi công bố, các nhà nghiên cứu, học giả như GS-TS Thiền sư Lê Mạnh Thát, GS Cao Huy Thuần, nhà sử học Nguyễn Khắc Thuần... đánh giá cao việc phát hiện Địa dư đồ khảo, đồng thời đề nghị tìm kiếm thêm các chứng cứ về Hoàng Sa - Trường Sa là của Việt Nam trong nguồn tư liệu tại nước ngoài như Mỹ, Trung Quốc, châu Âu... để bổ sung cho các cứ liệu trong nước. Bên cạnh đó, cần có một đầu mối về nghiên cứu cũng như tiếp nhận các nguồn tư liệu quý và đẩy mạnh việc thông tin, tuyên truyền các nguồn tư liệu này.
Bài và ảnh: MỸ NHUNG