TPHCM có đủ sức biến rác thành tiền

Theo số liệu chưa đầy đủ, hàng ngày, trên địa bàn TPHCM thải ra khoảng 5.000 tấn CTR có lẫn nhiều thành phần độc hại. Theo dự báo, CTR của TP sẽ tăng lên 7.000 tấn/ngày vào năm 2010. Trên thực tế, TP đang vô cùng khó khăn, thậm chí đã đầu tư nhiều công sức, tiền của nhưng vẫn chưa tìm ra phương thức thu gom và xử lý một cách an toàn khối lượng CTR khổng lồ như vậy.

Rác làm ra điện, hóa chất...

Kết quả nghiên cứu của Trung tâm Công nghệ và Quản lý môi trường (Centema) cho biết, gần đây, bên cạnh nước thải và khí thải, vấn đề ô nhiễm môi trường do CTR gây ra ngày càng trở nên nghiêm trọng. Mặc dù khả năng phát tán trong môi trường chậm hơn nước và khí thải, nhưng CTR có khả năng gây ô nhiễm cả môi trường nước, môi trường khí và môi trường đất. Cụ thể, kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, Tân Hóa, Lò Gốm, khu vực đất ở bãi chôn lấp Đông Thạnh... đều đã bị ô nhiễm nặng bởi CTR. Điều này càng đặc biệt nghiêm trọng hơn khi CTR đô thị của TPHCM đang được thu gom và tập trung tại các bãi đổ mà không qua bất cứ giai đoạn phân loại và xử lý ban đầu nào.

Còn công nghệ chôn lấp mà TP đang áp dụng có quá nhiều nhược điểm. Các bãi chôn lấp hiện hữu như Đông Thạnh, Gò Cát đã không được thiết kế, xây dựng và vận hành đúng quy cách. Hậu quả, ô nhiễm môi trường do CTR gây ra, được thể hiện qua chất lượng nước rò rỉ, mùi ngày càng trở nên tệ hại mà cho đến nay vẫn chưa giải quyết được hậu quả hoặc nếu giải quyết được thì rất tốn kém. Đó là chưa kể đến việc TP luôn bị đẩy vào một vòng luẩn quẩn: bãi chôn lấp này đầy phải lo đi tìm đất xây dựng bãi mới, nguồn ô nhiễm mới lại hình thành trong khi đó vẫn phải bảo trì và giám sát bãi chôn lấp cũ.

Tiến sĩ (TS) Nguyễn Văn Phước, Khoa Môi trường Đại học Bách khoa TPHCM, cho biết với lượng CTR quá lớn như vậy, một trong những giải pháp khả thi nhất hiện nay là làm giảm lượng chất thải cần chôn lấp bằng cách tăng cường hoạt động  thu hồi, tái chế các phế thải có giá trị. Thành phần tái chế bao gồm: Kim loại, nhựa, cao su, giấy, thủy tinh... Ngoài ra, CTR còn là nguồn nguyên liệu quý giá để sản xuất thành các sản phẩm có giá trị như: Điện, khí hóa lỏng cùng các sản phẩm có giá trị cao như dung môi, dầu nhớt, hóa chất, keo tụ, bột màu...

Tạo khoảng 30.000 việc làm

Theo TS Nguyễn Trung Việt, giám đốc Centema, trên thực tế, mặc dù còn manh mún nhưng hệ thống tư nhân phân loại, tái sinh, tái chế và sử dụng lại nhiều thành phần có giá trị trong CTR đô thị đã được hình thành. Hoạt động này có hiệu quả kinh tế và xã hội cao, vừa mang lại lợi nhuận hàng chục tỉ đồng mỗi năm, vừa tạo công ăn việc làm ổn định cho từ 20.000 đến 30.000 người. Quan trọng hơn hết, hoạt động khá mạnh mẽ này đã giúp giảm từ 10-20% chất thải cần được chôn lấp. Tuy nhiên, do hoạt động này hoàn toàn tự phát, thiếu sự quản lý chặt chẽ về môi trường, các cơ sở tái chế lại nằm xen kẽ trong khu dân cư, áp dụng những máy móc, thiết bị lẫn công nghệ đều lạc hậu nên đã và đang trở thành nguồn phát sinh nước thải, khí thải gây ô nhiễm môi trường và những chất mang tính độc hại cao.

Rác TPHCM: Nguồn phân hữu cơ cao

Rác sinh hoạt của TP có thành phần hữu cơ cao, trên 70%, rất phù hợp để làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ, phục vụ hoạt động nông nghiệp và tái sinh năng lượng nhưng chưa được TP quan tâm thực hiện. TS Nguyễn Đức Lượng, bộ môn công nghệ sinh học, Trường Đại học Bách khoa TP, khẳng định chất lượng phân hữu cơ  được sản xuất từ rác sinh hoạt bằng công nghệ sinh học hoàn toàn có chất lượng phân hữu cơ truyền thống. Đầu tư cho công nghệ sản xuất phân từ rác sinh hoạt là một dạng đầu tư lâu dài, không sợ không có nguồn nguyên liệu và càng không sợ không có nơi tiêu thụ. Rác còn có thể chế biến compose (vật liệu san nền), xử lý nhiệt...

Có thể thu được hàng trăm tỉ đồng/năm

Có thể xác định được biện pháp khả thi và mang lại hiệu quả cao nhất hiện nay trong việc xử lý rác chính là tái chế. Điều này đòi hỏi TP phải bắt tay thực hiện ngay chương trình phân loại rác từ nguồn (PLRTN) để hỗ trợ cho các công nghệ xử lý. Thực tế thời gian qua, TP đã triển khai thí điểm chương trình này ở một số nơi trên địa bàn TP. CTR sinh hoạt được phân loại tại gia đình theo 2 loại, được chứa trong các thùng riêng bao gồm: loại có khả năng tái chế (giấy, chai lọ thủy tinh, lon đồ hộp, plastic...) và các chất hữu cơ dễ phân hủy (thực phẩm dư thừa). Tuy nhiên, những đợt triển khai này không đem lại hiệu quả cao do việc PLRTN chỉ mới dừng lại thí điểm ở trong nhà dân, chưa được thu gom và xử lý một cách riêng biệt. Chương trình PLRTN đòi hỏi kết hợp với việc xây dựng các nhà máy hoặc trạm phân loại tập trung ứng dụng các công nghệ phân loại bằng phương pháp thủ công hoặc máy. Kinh phí đầu tư trong giai đoạn đầu cho việc trang bị kỹ thuật khá lớn, nhưng bù lại, lợi ích kinh tế trực tiếp và lợi ích kinh tế gián tiếp do tiết kiệm năng lượng, tài nguyên thiên nhiên là rất to lớn. Theo tính toán của Centema, số tiền thu được từ việc thu hồi và bán phế liệu sau khi phân loại sẽ đạt khoảng 90 tỉ đồng/năm. 

Rõ ràng không phải TP không có lối ra cho rác sinh hoạt. Thậm chí, bằng những phương thức như đã nêu trên chúng ta hoàn toàn có thể biến rác thành tiền thay vì đổ tất cả chúng vào lòng đất để rồi phải lãnh chịu một hậu quả: Sự ô nhiễm nghiêm trọng đe dọa cuộc sống của chính mình. Vấn đề là làm thế nào để thực hiện những giải pháp này một cách nhanh chóng.

 Thành phần rác sinh hoạt tại TPHCM hiện nay

                                                   5,4%

(Nguồn: Công ty Xử lý chất thải TPHCM)

Rác nhựa được phân loại từ rác hỗn hợp và bán cho cửa hàng thu mua phế liệu. Ảnh: H. THÚY