Xanh trong mắt trẻ

Nhà tôi ở đường Nguyễn Du

Bốn mảnh rừng cây nhỏ trước dinh thời đó có rất nhiều cây mắc cỡ hoa trắng nho nhỏ, tên gọi này có lẽ là do lá của cây rút vào “e thẹn” khi bị chạm nhẹ vào. Đó cũng là nơi tôi thường đến vì khá gần nhà. Vào buổi chiều, một vài người ngoại quốc thường đến chơi golf ở góc mảnh rừng cây nhỏ phía trước gara và văn phòng của một hãng xe nước ngoài (nay là Diamond Plaza).

Đến trường dưới tán me xanh

Đầu thập niên 1970, người ta cải tạo công viên trước nhà thờ Đức Bà và trồng thêm nhiều cây cỏ hoa cảnh rất đẹp, nhất là loại hoa nhỏ li ti đủ màu. Học sinh thích tụ tập vui chơi trên bãi cỏ, đặc biệt là trong những lúc chờ đến giờ mở cửa của bưu điện vào những ngày phát hành đầu tiên của một loại tem mới ra, để mua các ấn phẩm có thể đóng dấu kỷ niệm.

Bên kia sông và những chuyến phà

Sáng thứ bảy hoặc chủ nhật thường là ngày mà ba mẹ tôi chở cả nhà đi chơi cuối tuần suốt ngày. Và thường thì chúng tôi đều bắt đầu chuyến đi bằng một chuyến ghé ngang khoảng 1 giờ ở một công trường đang xây dựng công trình do ba tôi thiết kế. Lần đi chơi khu vực bờ sông Sài Gòn là một chuyến đi khó quên nhất. Lúc đó dường như là vào thời gian ba tôi thiết kế khu hội nghị quốc tế trên nóc của khách sạn Majestic. Chúng tôi không theo ba lên công trường như mọi lần mà cùng mẹ đi mua cá, rồi sau đó cùng ba thả cá ở bến Bạch Đằng để cầu cho ông ngoại mau lành bệnh. Ba tôi kể lúc nhỏ ông đã thừa hưởng thói quen của bà nội là đi thả cá hoặc thả chim, khi đang có một ước nguyện cầu phúc cho sức khỏe mọi người trong gia đình hoặc cầu may mắn trong công việc. Ông dắt chúng tôi đến chụp hình tại Quảng trường Mê Linh. Sau này, tôi mới biết công trình này là do ông thiết kế tổng thể. Và sau đó cả nhà dùng bữa tại nhà hàng nổi Mỹ Cảnh. Từ nhà hàng nhìn về bên kia sông, Thủ Thiêm như một vùng quê xanh mát. Lác đác có vài xưởng sửa chữa máy móc, những bảng quảng cáo lớn và thuyền bè đủ loại neo đậu tại hai bên bờ sông. Các chuyến phà qua lại lúc đó thưa thớt hơn sau này nhưng chuyến nào cũng đông nghẹt người. Ở một góc khuất, nhiều cậu bé trạc tuổi tôi để mình trần bơi lội và giỡn nước dưới sông rất sôi động.

Hoa trái quanh tôi

Chúng tôi chuyển về sống tại một ngôi biệt thự trên đường Đoàn Thị Điểm (nay là đường Trương Định) ở quận 3 từ năm 1968 cho đến nay. Ba mẹ tôi đã tằn tiện dành dụm rất lâu để mua ngôi nhà này, nhờ vậy mà chúng tôi đã cùng nhau sống yên bình và có rất nhiều kỷ niệm đẹp tại đây.

Dường như chúng ta có phần xem nhẹ không gian ngoài trời dành cho trẻ thơ.

Quận 3 ngày nay số lượng công trình biệt thự ngày càng giảm đi, thay vào đó là số lượng nhà phố và cao ốc ngày càng nhiều. Do đó, hình như người ta quên và ngày càng ít người biết rằng thổ nhưỡng vùng này rất tốt cho việc trồng các loại hoa cảnh và cây ăn trái. Nhà của chúng tôi có rất nhiều cây ăn trái, trong đó có mít, sa-pô-chê, mãng cầu, chanh và đặc biệt là xoài mủ, được nhiều cô gái học Trường Gia Long thời đó (nay là trường Nguyễn Thị Minh Khai) biết đến. Trưa trưa, nhiều cô học sinh thường tụ tập ngồi dưới bóng cây xoài trong con hẻm bên hông nhà tôi để ôn bài trước khi vào lớp buổi chiều, và có lẽ cũng để chờ đợi vài trái xoài chín rụng xuống sau những cơn gió vì cây xoài rất sai trái và trái dù chỉ nhỏ bằng nắm tay trẻ con nhưng rất chua và thơm. 

Gần nhà chúng tôi có nhà của bác sĩ Nguyễn Đình Cát trồng toàn hoa sứ Thái Lan, nhà của hai bác Ưng Thi có hồ bơi và trồng nhiều cây cảnh, nhà của cô Phạm Văn Tất, hiệu trưởng Trường Gia Long, cây cối rậm rạp, còn nhà của bác sĩ Phạm Biểu Tâm (ngày nay đã phá bỏ để xây nhà tang lễ) thì trồng rất nhiều loại cây ăn trái, đặc biệt là xoài thanh ca rất ngọt và thơm.

Đầu đường Đoàn Thị Điểm là Vườn Tao Đàn, còn gọi là Vườn Ông Thượng. Tuy không trồng cây ăn trái nhưng Vườn Tao Đàn có nhiều loại cây rất phong phú. Ấn tượng nhất là những hàng cây dầu thẳng tắp, cao vút. Một góc của vườn là Hội Kỵ Mã (nay là khu sinh hoạt thiếu nhi và một phần rạp chiếu phim Galaxy), với những bãi cỏ xanh đều tăm tắp mà người đi ngang luôn thoảng nghe mùi thơm cỏ mới cắt.

Phần lớn những không gian xanh tôi vừa kể vẫn còn đó, nhưng cảm nhận về TPHCM ngày nay không còn xanh như Sài Gòn xưa, có lẽ vì nhiều thập niên qua, chúng ta đã xây thêm quá nhiều công trình bê tông nhưng lại hầu như không mở rộng thêm không gian xanh. Những hoài niệm về một Sài Gòn xanh đã giúp tôi nhận ra rằng dường như chúng ta đang chú trọng quá nhiều đến những không gian dành cho người lớn mà có phần xem nhẹ không gian ngoài trời dành cho trẻ thơ, khi mà mật độ không gian xanh không tăng kịp đà tăng của mật độ dân số. Có lẽ người lớn đã quên là trong thế giới của trẻ thơ, những ngôi nhà cao tầng, siêu thị và trung tâm thương mại cao cấp không thể so sánh được với những không gian xanh yên tĩnh, trong lành và bình yên. Ở nơi đó, trẻ em được gần gũi với thiên nhiên, được lớn lên trong những ký ức êm đềm khó quên.